banner17

Müslümanlar kapitalizmden kaçamadılar

Sadettin Ökten'in 'Fincanımda Cola Var' adlı kitabı, köklü bir medeniyet inşâ etmiş olan Müslümanların modernite ve kapitalizme karşı nasıl bir tavır sergilediklerini konu ediniyor. Ercan Köksal yazdı..

Müslümanlar kapitalizmden kaçamadılar

Türkiye’de kültür, medeniyet, şehir gibi kavramlar üzerinde durmak gerektiği zaman şüphesiz müracaat edebileceğimiz bazı referans isimler söz konusudur. Bu isimlerden belki de en önemlisi Prof. Dr. Sadettin Ökten’dir. Sadettin Ökten hoca o tatlı üslubuyla okuyucu ve dinleyiciyi medeniyetin derinliklerinde uzun ve doyurucu bir yolculuğa çıkarır. Anlattığı meseleler her ne kadar derin olursa olsun; öylesine tatlı ve nezih bir üslup tercih eder ki okuyucu ve dinleyicinin o konulara kendini yabancı hissetmesine imkân yoktur.

O nezih üslubun sahibi Sadettin Ökten hoca Mayıs ayı içerisinde Tuti Kitap etiketiyle yeni bir kitaba imza attı: Fincanımda Cola Var. Kitap daha isminden başlayarak hocanın mizacını, üslubunu, hayata bakış tarzını ele veriyor.

İlla ki somutlaştırmak gerekirse; Doğu’yu temsil eden fincan ve Batı’yı temsil eden kolanın bir kitap isminde bir araya getirilmiş olması, esasında kitabın konusunun da aşağı yukarı ne olduğunu ortaya koyuyor. Doğu ya da başka bir ifadeyle İslam medeniyeti ve Batı ya da Hıristiyan uygarlığının günümüz insanının hayatında yankı bulduğu karışık durumu ifade eden bir kitap.

Batı’nın reform hareketlerinden itibaren geçirmiş olduğu değişim ve dönüşüm, aydınlanma düşüncesi, sömürge kültürünün yaygınlık kazanması, sanayi devrimi ve hızlı bir şekilde kentleşme, bütün bunların bir neticesi olarak kapitalist bir yaşam tarzının yerleşmiş olmasını Ökten hoca, kitaptaki denemelerinde ayrıntılı bir şekilde ele alıyor. Bütün bu hadiseler cereyan ederken Doğu’da köklü bir medeniyet inşâ etmiş olan Müslümanlar nasıl bir tavır sergilemişlerdir? Batıda ortaya çıkan modernite ve modernitenin hocanın deyimiyle haylaz çocuğu kapitalizmin tüm dünyada hızla yaygınlaşmaya başlaması ve İslam medeniyetinin bu hadise karşısındaki tutumu da uzun uzun izah edilmeye çalışılmış.

Müslümanlar, modernitenin haylaz çocuğu kapitalizmden kaçamamışlardır

Müslümanlar her ne kadar yine hocanın ifadesiyle medeniyetlerinden tam olarak vazgeçmemiş olsa da bünyesine Batı uygarlığını ya da başka bir ifadeyle modernite ve onun haylaz çocuğu kapitalizmin dâhil olmasına engel olamamışlardır. Zira modernite ve kapitalizm denilen bu hadiseler insanlara daima cazip gelecek teklifler sunmuştur. İşte Doğu’nun bu direnci sergilemeye çalışıp diğer taraftan da Batı uygarlığına zorunlu bir kapı aralayışı, her iki medeniyeti temsilen “Fincan” ve “Cola” gibi birbiriyle uyumsuz iki sembolü de bir araya getirebiliyor.

Batı dünyasının kapitalizm anlayışıyla yerleştirmeye çalıştığı faydacılık ve İslam medeniyetinin bunu reddedip tamamen İslam ahlakına uygun olarak benimsediği hizmet anlayışı elbette kolay kolay yan yana gelebilecek kavramlar değildir. Fakat uygarlaş(tırıl)an ülkemizde zamanla işler tersine evrilivermiş ve meseleye faydacılık nazarıyla bakılmaya başlanmıştır.

Cumhuriyet aydınlanması millette “toplumsal mutabakat”ı yerleştirememiştir

Sadettin Ökten hoca, kitaptaki bir denemesinde medeniyetin yerleşebilmesi ve herkes tarafından ortak kabul görmesini “toplumsal mutabakat” olarak ifade ediyor. Buradan Cumhuriyet aydınlanması meselesine geliyor. İşte tam bu noktada bahsi geçen ifadeleri okurken belki çoğumuzun aşağı yukarı farkında olduğu ama ifade edemediğimiz bir meseleyi de çok sade bir ifadeyle açıklığa kavuşturuyor. Cumhuriyet aydınlanmasının bir önceki medeniyeti reddetmekle beraber yeni bir medeniyet tasavvuru oluşturamaması ve bunun da doğal neticesi olarak bir arada yaşayan millet arasında “toplumsal mutabakat”ın oluşmaması… Türkiye’de günümüzde bile hâlâ etkisini gösteren derin fikir ayrılıkları ve çatışmaların temelinde de hocanın bahsetmiş olduğu medeniyet tasavvurunun yerleşmemesi ve toplumsal mutabakatın oluşmaması yatıyor.

Medeniyet tasavvurunun şehre yansıması, hâkim medeniyet meselesi, müstakil yapılardan apartman kültürüne geçiş, menfaat, gücün gölgesinde yerleştirilmeye çalışılan medeniyet, sanayi devrimi, modernite, kapitalizm gibi birçok konuya değinilen “Fincanımda Cola Var” adlı eserde, okuyucunun zihnindeki soru işaretleri de büyük ölçüde ortadan kalkacaktır. Bu açıdan eser, bu alandaki önemli bir boşluğu kapatıyor.

 

Ercan Köksal yazdı

Güncelleme Tarihi: 05 Haziran 2018, 11:07
YORUM EKLE
banner8

banner19

banner20