Martin Lings'e göre hat ve tezhibin gayesi

Kur’an Hat ve Tezhibinden Parıltılar kitabında Martin Lings, hat sanatının mimariden daha çarpıcı bir gelişme kaydettiğini belirtiyor..

Martin Lings'e göre hat ve tezhibin gayesi

Hüsnühat sanatı estetik formlardan oluşan güzel yazı sanatı olmanın ötesinde, İslam sanat anlayışında merkezi konumda yer alan kutlu bir sanattır. İlahî Kelam’ın görkem ve güzelliği, hat ve tezhip sanatı ile olağanüstü bir estetik duyarlılığa dönüşmüştür. Hattatlar ve nakkaşlar yüzyıllar boyunca İlahi Kelam’ın güzelliğini yansıtma yolunda çok kıymetli eserler bırakmışlardır. Bu eserlerin önemli bir bölümü müze ve kütüphanelerde gün yüzüne çıkmayı bekliyor. Martin Lings, uzun ve titiz bir gayretin neticesi olarak Mushaf hat ve tezhibinin çok özel örneklerini Kur’an Hat ve Tezhibinden Parıltılar kitabında bir araya getirmişti.

Martin Lings’in Kur’an Hat ve Tezhibinden Parıltılar kitabı Prof. Dr. Turan Koç’un enfes çevirisi ile 2012 yılında İTO Yayınları’ndan çıktı. Galler Prensi Prens Charles’in önsöz yazdığı kitap altı bölümden oluşuyor. İlk iki bölümde Mushaf hattı ve Mushaf tezhibi hakkında Martin Lings’in kuşatıcı yorum ve yaklaşımları yer alıyor. Üçüncü ve dördüncü bölümde Kufî ve Nesih hatlarının Kur’an hattındaki önemi üzerinde duruluyor. Beşinci ve altıncı bölümde ise ihtişam çağı ile Batı hatları ele alınıyor.

Kitabın levhalar kataloğunda ise Mushaf hat ve tezhibinin seçkin örnekleri yer alıyor. Eserde, 9. yüzyıldan 18. yüzyıla kadarki süreçte Mısır, İran, Yakındoğu, Kuzey Afrika, Endülüs ve Türkiye’de yazılmış en büyük Mushaf hatlarından özenle seçilmiş 180’den fazla eserin tıpkıbasımları bulunuyor.

Hat sanatı Lings’e göre mimariden daha çarpıcı bir gelişme kaydetmiştir

İslam öncesi dönemde Araplar şiirde önemli bir gelişme kaydetmişlerdi. Ne var ki bu meziyet daha çok şifahi bir gelenek halinde yaşıyordu. Şiirin gelişimine paralel bir şekilde yazı ilerlememişti. Hz. Peygamber’e vahyin gelmesi ile ayetlerin hafıza kaydına alınmasının yanısıra yazıya geçirilmesi gerekliliği ile Mushaf hat ve tezhibi olağanüstü bir gelişme göstermiştir. Martin Lings, Mushaf hattatlarının ilham kaynağını şu şekilde açıklıyor: “Vahyi yazıya geçirmekten başka bir seçeneğimiz olmadığına göre gaye; hafıza kaydının, ayetler güzel bir sesle okunduğunda kulağa yaşattığı tecrübe kadar güçlü bir tecrübeyi yazılı kayıtla göze de yaşatmaktır.”  Öyle ki hat sanatı Lings’e göre mimariden daha çarpıcı bir gelişme kaydetmiştir.

Kitapta, tezhip sanatının sonsuzluk fikrinin derin etkisi altında, mükemmellik yani kemâl, bütünlük fikri ile sanata yansıdığı belirtiliyor. Lings, tezhibin gayesinin, “nazmın daha yüce veya daha derin boyutunu hatırlatmak” olduğunu belirtiyor. Mushaf hattı da, sonsuzluk ve zaman-üstünün zevk’ine ermeyi mümkün kılan bir yükselişi ifade ediyor.

İslam hat sanatı alanındaki ilk mükemmelliğe, tam ve olgun şekilde Hicrî ikinci yüzyılın son yarısında ulaştığını ifade eden Martin Lings, bu hattın Miladi 815’de bitirildiğini ifade ediyor. Bu hat, ismini Irak’ın küçük şehirlerinden biri olan Kufe’den alır. Kufe, İslamî eğitim ve öğretimin ilk merkezlerinden biridir. Kufi hat, diğer hat çeşitlerine göre çizime en yakın hattır. Kufi hattı, Fars Kûfîsi, Bağdat Kûfisi ve Batı Kûfisi olmak üzere farklı üsluplarla gelişme göstermiştir. Kûfî hat diğer hatların atası olarak kabul edilmektedir. Diğer önemli hatlardan birisi de Nesih’tir. Kitapta Lings Nesih hattı ile ilgili şunları ifade ediyor: “Nesih hattın fiili ya da pratikle ilgili bakış açısından Mushaf Hatlarının en başta geleni olmak gibi bir yeri ve önemi vardır. Öyle ki, H.5./M.11. yüzyıldan H.10./M.16. yüzyıla kadar büyük hattatlar tarafından, orta boy Mushaflar için geliştirilmiş ve standart denebilecek bir nesih, o gün bu gündür bütün İslam toplumlarında model olarak hizmet görmeye devam etmektedir. Nesih hattını temel özellikleri; açıklık, akıcılık ve yuvarlak hatlardır.”

Kitabın levhalar bölümünde ise 9. yüzyıldan 18. yüzyıla uzanan süreçte İslam dünyasının seçkin Mushaf hat ve tezhip örnekleri yer alıyor. Eser, medeniyet mirasımızın anlaşılması ve yaşatılması adına önemli bir hizmet ifa ediyor.

Faruk Yazar yazdı

Güncelleme Tarihi: 11 Mayıs 2019, 23:55
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13