banner17

Kıraat ilminde söz sahibi bir âlimdi

Abdurrahman Çetin, 'Endülüslü Âlim Ebu Amr Ed-Dani ve Kıraat İlmindeki Yeri' isimli çalışmasında İslam ilimlerinin hemen hemen her dalında söz sahibi olan bir büyük zatı tanıtıyor. Metin Uygun yazdı.

Kıraat ilminde söz sahibi bir âlimdi

https://www.ktpkitabevi.com/urun/endlsl-alim-ebu-amr-ed-dani-ve-kiraat-ilmindeki-121290161Kıraat ilmi, İslami ilimler arasında çok önemli bir yere sahiptir. Konusu ilahi kitabımız Kur’an-ı Kerim olduğundan, Müslümanlar bu ilimle hep meşgul olmuşlardır. Asr-ı Saadet'te Müslümanların ilk öğrendikleri ilim Kur’an-ı Kerim’dir. Yani kıraat ilmidir. Ashab-ı Kiram, Kur’an’ı öğrenmeye büyük önem vermiş ve onu ezberlemişlerdir. Bu ilim o kadar önemlidir ki, öğrenilmesi ve öğretilmesi farz-ı kifâye olarak kabul edilmektedir. Bu ilim sayesinde Kur’an kelimeleri telaffuz edilirken hatadan, tahrif ve tağyirden korunur. Yine bu ilimle kıraat imamlarının her birinin okuyuş şekli bilinir, kıraat vecihleri birbirinden ayrılır.

Bu ilmin ihmal edilmesi, Kur’an-ı Kerim’in mütevatir (sağlam, sahih yolla gelen) kıratlarından bir kısmının kaybolma ihtimalini doğurur. Bu kıratlara dayanan dini hükümler ve bir kısım bazı hususlar anlaşılmaz hale gelir. Yine buna bağlı olarak fıkhi konuların dayanakları da kaybolmuş olur. Bütün bu mahzurlar kıraat ilmiyle önlenmiş olur. Önemine binaen, her devirde Müslümanların kıraat ilmiyle meşgul olması, kıraatleri öğrenmesi ve öğretmesi, bu alanda çalışmalar yapması lazım geldiği vurgulanır İslam âlimlerince. Kıraat ilmiyle ilgili verdiğimiz bu özet bilgi, Prof. Dr. Abdurrahman Çetin’in, Endülüslü âlim Ebu Amr Ed-Dani ve Kıraat İlmindeki Yeri isimli çalışmasında yer almaktadır. Kitap Ensar Neşriyat tarafından Şubat 2015’te yayınlanmış.

Abdurrahman Çetin, İslam ilimlerinin hemen hemen her dalında; akaid-kelam, hadis, tabakat, tefsir, fıkıh, arap dili ve edebiyat sahalarında söz sahibi bir zat olan Ed-Dani’nin, özellikle kıraat ilmindeki üstün vukufiyetini, bu sahada yaptığı çalışmaları, hizmetlerini, talebeliğini, hocalarını, yetiştirdiği talebeleri, yetiştiği çevreyi anlatır. Otuzdört yıl önce tez olarak seçmiş bu konuyu yazar. Endülüslü bu büyük âlim hakkında yeterli araştırma yapılmamıştır. Kıraat ilminde çok büyük bir otorite olan Ed-Dani hakkında çalışma yapılmasının büyük faydaları olacağı düşüncesindedir Abdurrahman Çetin. İşte bu düşünceden hareketle büyük âlimin hayatını, eserlerini ve kıraat ilmindeki yerini inceleyen bu eser ortaya çıkmış. Otuzdört yıl öce tamamlanan tez, bu alandaki yeni çalışmaları da içine alacak şekilde, gerekli ilaveler ve tashihler yapılarak, ‘Endülüslü âlim Ebu Amr ed-Dani ve Kıraat İlmindeki Yeri’ ismiyle yeniden yayınlanır.

Kurtuba’da uzun yıllar ilmi faaliyetlerine devam etti

Abdurrahman Çetin, kıraat ilminin tarihi hakkında da bilgi verir kitabında. Kıraat ilminin ortaya çıkışı, bu ilmin temsilcileri, kıraat imamları ve bu imamların ravileri zikredilen bilgiler arasındadır. Müslümanlar tarafından on kıraat imamı ve bu kıraatları rivayet eden ikişer ravinin isimleri ve künyeleri hakkında da bilgilerin yer aldığı çalışmada; ‘On kıraat dışında kalan diğer kıratlarla Kur’an okunması caiz görülmemiştir’ görüşü de dile getirilir, ifade edilir. Yazar, Ed-Dani’nin hayatını anlatırken, İslam âleminin içinde bulunduğu durum ve Endülüs tarihi hakkında da bilgiler verir.

Ebu Amr Ed-Dani, miladi 981 yılında Kurtuba’da doğmuş. Uzun süre Belensiye (Valensiya) eyaletine bağlı Daniye (Danie) şehrinde ikamet ettiği için ‘ed-Dani’ nisbetiyle meşhur olmuştur. Endülüs’ün muhtelif şehirlerinde ilim tahsiline başlayan ed-Dani, ilim öğrenmek için seyahatlere de çıkmış. Tunus’a, Mısır’a, Mekke ve Medine’ye gitmiş. Buralarda büyük âlim ve şeyhlerden ilim tahsil etmiş. Bu seyahatlerden sonra aynı güzergahı takip ederek tekrar Endülüs’e dönmüş. Endülüs’te muhtelif şehirlerde, özellikle Kurtuba’da uzun yıllar ikamet etmiş, ilmi faaliyetlerine devam etmiş, talebe yetiştirmiş, talebe yetiştirirken eser telifini de bırakmamış. Sayısı kesin olmamakla beraber 120 civarında eseri olduğunu belirtir Abdurrahman Çetin.

Dani, çok yönlü bir âlimdir. Ehl-i sünnet akidelerinde sıkı sıkıya bağlı bir şahsiyettir. Maliki mezhebine mensuptur. Bu mensubiyet ‘fakih’ ünvanını hak edecek derecede bilinçli bir intisaptır. Kıraat İlmindeki yetkinliğinin yanı sıra, fıkıh sahasında, İbn Hazm gibi bir otoriteyle münazara edebilecek seviyede fakih olması, onun çok yönlü bir âlim olduğu neticesini ortaya çıkarır. Kuvvetli bir hafızası vardır. Zeka ve anlayış kabiliyeti son derece yüksektir. Onun ilmi metodunu kendisinin şu sözleri çok güzel açıklar: “Gördüğüm her şeyi yazdım. Her yazdığım şeyi ezberledim. Ve ezberlediğim şeylerden hiçbirini unutmadım.” Kıraat ilminde nakilin çok önemli bir yer tuttuğunu anlıyoruz eserden. Dani, hadis ilminde olduğu gibi bu ilimde nakile çok önem vermiş, hadis rivayet eder gibi rivayetlerde bulunmuştur.

Camiu’l Beyan fi’l Kıraati’s Seb, onun en güzel ve en kapsamlı eseridir

Abdurrahman Çetin, Dani’nin eserleriyle ilgili bilgiler de verir. Alfabetik sıraya göre verilen eserler, konularına göre de gruplandırılır ve ilgili bahsin sonunda bu tasnifle verilir ayrıca. Müellifin eserlerinin bir kısmı mensur, bir kısmı da manzum olarak kaleme alınmıştır. Bu eserlerden en büyüğü ve en öne çıkanlarından biri de, ‘Camiu’l Beyan fi’l Kıraati’s Seb’ isimli eseridir. Yedi kıraate dair en kapsamlı eserlerden olduğu belirtilir. Abdurrahman Çetin, Taşköprüzade ve Katip Çelebi’nin, Dani’nin bu çalışması için ‘en güzel eseri’ olduğu değerlendirmesinde bulunduklarını ifade eder. 500’den fazla rivayet ve tarik vardır bu eserde. ‘Bütün bildiklerini bu eserinde toplamıştır’ değerlendirmesinde bulunur yazar. Dani’nin, 100’e yakın şahıstan 2600 civarında rivayet ve nakilde bulunduğu belirtilir. Onlarca eserden istifade ettiği, eserlerini çok geniş kaynaklardan faydalanarak hazırladığı ve bu kaynaklardaki bilgileri kitaplarına alarak ilmin muhafaza edilmesinde büyük gayretlerinin olduğunu görüyoruz. Faydalandığı kaynaklar mushaflar, şifahi bilgiler ve kitaplar olarak belirtilmiş. İsnatları ise, Peygamberimiz (sas)’e ulaşan isnat, sahabeye ulaşan isnat, tabiuna ulaşan isnat olarak belirtildikten sonra, yedi kıraatı naklederken dayandığı rivayet zinciri ve her bir kırattan meşhur ikişer rivayetin isimleri ve yedi kıraatı okuduğu üstat zinciri de yer alıyor Çetin’in çalışmasında.

Ed-Dani, birçok ilimle meşgul olmuş Ama kıraat ilminde ihtisas sahibi olmuş. Ömrünü Kur’an’a vakfetmiş. Büyük İslam âlimleri Dani hakkında, “Kur’an ilminde, onun rivayetlerinde, tefsirinde, manalarında, tarîklerinde ‘imam’ olanlardan biriydi” şeklinde tanıtırlar. Yazarımız ed-Dani hakkında İbn Haldun’un şu değerlendirmesini de bu çalışmasında zikreder: “Ebu Amr Ed-Dani, kıraat ilminde mütehassıs oldu. Bu ilimde diğerlerinden üstün olması sebebiyle, kıraat ilmi sened ve isnadlarla ondan rivayet edildi. Bilginlerin rivayet ve isnatları ona ulaştı. Kıraat ilmini öğrenenler onun eserlerine itimat ettiler, diğerlerinin eserlerini bıraktılar.”

Şiir de yazan bu çok yönlü İslam âliminin hayatını bütün veçheleriyle okuyucuya kazandıran Abdurrahman Çetin Hoca’nın emeklerine sağlık diyoruz. Bu sayede bu büyük zatın varlığından haberdarız. Allah ruhlarını şad etsin.

Metin Uygun yazdı

Güncelleme Tarihi: 13 Aralık 2018, 15:03
YORUM EKLE
YORUMLAR
Abdurrahman Çetin
Abdurrahman Çetin - 3 yıl Önce

Çalışmamızı tanıtma lütfunda bulunan Metin Uygun Bey'e teşekkürlerimi sunarım.

banner19

banner13

banner20