Kemâl Paşazâde Divân'ının ilk ilmi neşri

M. A. Yekta Saraç'ın yapmış olduğu Kemâl Paşazâde Dîvân ve Diğer Şiirler adlı bu eser, Türk Dil Kurumu Yayınları arasındaki yerini alarak edebi literatüre oldukça değerli bir katkı sunmaktadır.

Kemâl Paşazâde Divân'ının ilk ilmi neşri

1568-1534 yılları arasında yaşamış olan Kemâl Paşazâde (İbn-i Kemâl), Osmanlı Türkleri arasında yetişmiş tarihçi, âlim ve şeyhülislâmiarın en büyüklerinden birisidir. Yazarın da belirttiği gibi Osmanlı Devleti'nin en parlak döneminde yaşayan Şeyhülİslâm Kemâl Paşazâde, devletin sahip olduğu ihtişam ile ilim hayatı ve ilim adamı arasındaki paralelliği aksettiren, İslâm'ın Türk milletine, Türk milletinin de İslâm dünyasına kazandırmış olduğu zirve şahsiyetlerdendir. İlk tahsiline baba ocağında başlayan İbn-i Kemâl, önce aile mesleği olan askerliğe başlamış, II. Bayezid devrinde genç bir sipahi olarak bir çok sefere katılmıştır. O, II. Bayezid'in maiyyetinde çıktığı Arnavutluk seferinde (1492), devrin meşhur âlimi Molla Lütfi'nin bütün ordu emirlerinden önce protokola dahil olduğunu görünce ilmiye sınıfına girmeye karar vermiş ve seferden döndükten sonra Edirne Darü'l-hadis'inde müderris olan Molla Lütfi'nin derslerine devam etmeye başlamıştır. Devrin önde gelen âlimlerinden dersler alan Kemâl Paşazâde kısa bir süre sonra müderrisliği başlamış ve sırasıyla Edirne Taşlık Medresesi, Üsküp İshak Paşa Medresesi, Edirne Üçşerefeli, Edirne Halebiye, İstanbul Semaniye Medreseleri ile Edirne Bayezid Medresesi'nde dersler vermiştir. Müderrisliğinin yanısıra önce Edirne Kadılığı, daha sonra da Anadolu Kazaskerliği görevlerinde bulunan Kemâl Paşazâde, Kanuni Sultan Süleyman'ın saltanatının ilk yıllarında padişahın dikkatini çekmiş ve ilmiye sınıfının en yüksek rütbesi olan Şeyhülislâmlığa yükselmiştir (1525). Vefatına kadar bu görevde kalmıştır. Kemâl Paşazâde, Şeyhülislâm sıfatı ile verdiği fetva ve devlet hizmetlerinin yanısıra tarih, edebiyat, dil ve İslâmi konularda Türkçe, Arapça ve Farsça olmak üzere irili-ufaklı üç yüzden fazla eser kaleme almıştır. Bir çoğu Arapça olan bu eserler arasında en önemlilerinden bir tanesi, Edirne'de müderris iken II. Bayezid'in emri ile yazmış olduğu Tevarih-i Al-i Osman isimli tarihidir. Milli tarihimiz için büyük bir hazine olan bu eserinde Kemâl Paşazâde, olaylan oldukça geniş ve ayrıntılı bir şekilde anlatmıştır. XVI. yüzyılda yetişmkiş en büyük tarihçi, şair, âlim ve şeyhülislâm olan Kemâl Paşazâde'nin eserlerinden bir kısmı neşredilmiş, hayatı, eserleri ve şahmsiyeti hakkında pek çok kitap ve makale yazılmış, araştırmalar yapılmıştır. Ancak eserlerinin neşri, hatta tarihimiz ve kültür hayatımız için son derece önemli olan Türkçe eserlerinin yayımı dahi tamamlanamamıştır. Hayatı ve şahsiyetini konu edinen çalışmalarda da yıllarca önce ortaya konan çalışmaların tekrarı ve hülasası ile yetinilmiştir.

M. A. Yekta Saraç'ın yapmış olduğu Kemâl Paşazâde Dîvân ve Diğer Şiirler adlı bu eser, Türk Dil Kurumu Yayınları arasındaki yerini alarak edebi literatüre oldukça değerli bir katkı sunmaktadır. Eserde, Kemâl Paşazâde'nin gerek hayatı ve şahsiyeti gerekse eserleri ve edebi yönü açısından yeni ve orijinal bilgiler bulunmaktadır. Yazar, eserini kaleme alırken Kemâl Paşazâde ile ilgili daha önce yazılanları göz önünde bulundurarak bunlardan istifade etmekle birlikte mümkün olduğunca doğrudan kaynaklara ulaşmış ve verilen bilgileri, hatta atıfları teyid, ikmal ve tashil etmiştir. Kemâl Paşazâde hakkında, gerek eski kaynaklarda ve gerekse yakın zamanda ortaya konan çalışmalarda verilen bilgileri mukayese ederek, eğer tenakuz varsa mümkün olduğunca tefsir ve telife çalışmıştır. Bu anlamda Kemâl Paşazâde Dîvân’ının ilk ilmî neşri diyebileceğimiz eser; İbni Kemâl’in Dîvân’ı dışında bırakılmış şiirlerinin de dâhil edildiği iki bölümden oluşmaktadır.

Birinci ana bölümde; Şeyhülislâm Kemâl Paşazâde'nin hayatı, şahsiyeti ve eserleri hakkında bilgi verilmiş; ikinci kısımda ise Kemâl Paşazâde'nin bazı manzumelerinin tercümeleri verilmiştir. Tefsirden felsefeye, dilden tarihe kadar pek çok konuda eser yazmış olan Kemâl Paşazâde'nin bu çok yönlü şahsiyeti eserin "Şahsiyeti" başlığı altında incelenmiş, burada Kemâl Paşazâde'nin ilmi kişiliği yanında sosyal, siyasi ve dini kişiliği de ele alınmıştır. "Edebi Kişiliği" başlığı altında Kemâl Paşazâde'nin edebi kişiliği ile ilgili tezkire ve diğer kaynaklarda verilen bilgiler bir düzen içerisinde nakledilmiş ve yazarın bu konu ile ilgili görüşleri özetlenmiştir. Bu bölümde Kemâl Paşazâde'nin şairliği ve sanatkar yönü ele alınmış, şiirlerinin Divan Edebiyatı'ndaki yeri açıklanmıştır.

Tarih ve edebiyat, dil ve İslâmi konularda pek çok eser vermiş olan Kemâl Paşazâde'nin Dîvân’ının yeniden tertip ve tasnifi olarak da değerlendirilebilecek çalışmanın ikinci bölümündeki metin kısmı; biri Kaside-i Bürde’nin diğeri Kaside-i Tantaraniyye’nin manzum tercümesi, 3’ü Yûsuf u Zelîhâ’dan müstahreç 10 kaside, 1 murabba, 1’i Yavuz Sultan Selim Mersiyesi 2 terciibent, Dîvân nüshaları ve iki mecmuadan alınan 467 gazel, 9 kıta, 1 müfret ve 77 beyitlik bir mesnevi olan Usûlnâme’den meydana gelmektedir. Şairin Dîvân’ının mevcut nüshalarında olsun ya da olmasın ulaşabilen bütün şiirleri bir tenkit süzgecinden geçirilerek bir araya getirilmek suretiyle ilgililerin istifadesine sunulmaktadır. Ek olarak çalışmanın sonunda Kemâl Paşazâde Dîvân’ı nüshaları içinde en çok şiir ihtiva eden Millî Kütüphane yazmasının tıpkıbasımı yer almaktadır.

Osmanlı Devleti'nin en parlak döneminde yaşayan Şeyhülislâm Kemâl Paşazâde'nin hayatı, şahsiyeti ve eserleri hakkında yapılmış çalışmaların sonuncusu olan bu eserin Türk tarih ve kültürü ile Türk dili ve edebiyatı sahalarında çalışan araştırmacılar için önemli bir müracaat kitabı olacağına inanıyoruz. Osmanlı Türkleri arasında yetişmiş şeyhülislâm, şair ve tarihçilerin en büyüklerinden birisi olan Kemâl Paşazâde'nin eserlerinin derli toplu bir birikimi üzerinden tanıtılıyor olmasını, yeni nesiller için bir fırsat olarak görüyoruz.

Yayın Tarihi: 26 Ağustos 2021 Perşembe 14:00 Güncelleme Tarihi: 02 Eylül 2021, 15:12
banner25
YORUM EKLE

banner26