İslam öncesi Fars öğüt edebiyatı

Musa Balcı'nın 'Taşa Kazınmış Sözler' kitabı, İran’ın İslam öncesi zamanlarına öğüt edebiyatı özelinde bir bakış. Halil Arslan yazdı.

İslam öncesi Fars öğüt edebiyatı

Taşa Kazınmış Sözler, İran’ın İslam öncesi zamanlarına öğüt edebiyatı özelinde bir bakış. İran deyince daha çok malumatlar çerçevesinde ilerleyen sohbetlere şahit oluyoruz. Şiilik, İran’ın idari yapısı, tarihi, kültürü, edebiyatı malumat sahibi olduğumuz ve çok konuşulan alanlardan biri. Elimizdeki kitap tam da burada alt başlığı da olan “İslam Öncesi Fars Öğüt Edebiyatı”na eğiliyor. Bunu yaparken de İran’ın tarihi kökleri, idaresi, kültür, dil, din, günlük yaşam gibi alanlarda sahih bilgilerle ilerliyor. Malumatlar sağlam irtibatlarıyla muhkemleşiyor.

Edebiyat çalışmaları daha çok İslamiyet sonrasıyla ilişkili bir şekilde ilerliyor ama kitapta da vurgulandığı gibi önemli olan hikmet’in ezeliliği gerçeğidir ve kitap da zaten “ezeli hikmet’in izini sürenlere…” ithaf edilmiş bulunuyor.

Kitap Musa Balcı’nın doktora tezine dayanıyor. Akademik çalışmalar genelde duygudan arındırılmış, kendine has bir yaklaşımı ve dili olan –e hadi rahatça söyleyelim- ancak ilgililerinin kaldırabileceği bir yaklaşımla inşa edilir. Musa Balcı doktora çalışmasının başına edebiyat felsefesi sayılabilecek sözlü ve yazılı kültür tartışması yaptığı geniş bir giriş eklemiş. ‘Metin açıcı dipnotlar’ ise zengin bilgiler içeriyor. Böylece kitap çok rahat okunan ve bahsettiği şeyle ülfetini kolaylaştıran bir yapıya bürünmüş.

Kitap çıkalı daha çok olmadı, Büyüyenay Yayınları’ndan çıkan kitap CNR Kitap fuarını gezen eleştirmen, hikâyeci, yazar Ömer Lekesiz’in de dikkatini çekmiş olmalı ki adeta mürekkebi kurumadan Taşa Kazınmış Sözler’i Yeni Şafak gazetesinin 8 Mart tarihli nüshasındaki yazısında söz konusu etmiş. Söylemeye çalıştığım şeylerin ve okuyup sevdiğim bir kitabın böyle yetkin bir kalemden övülmesi de kendi payıma övünç kaynağı oldu, ama kimseye söylemedim(!).

Eksik bir halkanın tamamlanması

Kitap önsöz ve girişle beraber dört bölüm ve sonuçtan oluşuyor. Adım adım İslam öncesi İran’la ilgili bilgiler veriliyor. İlk bölümde tarih, toplum, din ve edebiyat ele alınmış. Bir dinler vahası sayılabilecek İran’da özellikle Sasaniler’de din olgusu, Zerdüştilik, Budizm, Yahudilik ve Hristiyanlık, Zervanizm, Maniheizm, Mazdekizm, Mitraizm inanışları ile ilgili tarihi bilgiler verilmiş. Fars inancını iyi anlamak için tarihsel temele yapılan vurgu bu bölümde yoğunlaşıyor.

Kitapta öğüt edebiyatı alanına girecek konular ikinci bölümde söz konusu edilmiş. Enderzname, Pendname, Vesâyâ, Uhûd, Mukatebât, Tovkîât, Ayinnâmeler ve taç giyme konuşmaları ele alınıyor. Bu bölümden sonra ise bilinen öğüt edebiyatı eserleri tanıtılıyor.

Son olarak Enderznâme ve Pendnâme’lerde ele alınan konular sıralanıyor. Bu konular hem bu dünyayı ilgilendiren şeyler hem de ahiretle ilgili öğütleri içinde barındırıyor. Mesela savaş ve barış konusunda şu öğüt dikkat çekici: “Hırsı kanaate, öfkeyi Surûş’a, hasedi iyi bakışa, ihtiyacı az istemeye, savaşı barışa, yalanı doğruya çeviriniz.”

Taşa Kazınmış Sözler eksik bir halkanın tamamlanması olarak da görülebilir. Madem hikmet ezeli bir olgudur, bu olgunun İslamiyat öncesi de elbette önemlidir. Dinin tek olması yani yaşamın inancımıza göre Allah’ın dini olan İslamiyet ekseninde oluşup gelişmesi hikmet çerçevesine girecek her şeyle irtibatımız için de ipuçları barındırır. Bunun için Taşa Kazınmış Sözler’i büyük bir zincirin ülkemiz için eksik bir halkasının tamamlanması olarak da okuyabiliriz.

Bunların yanı sıra doktora çalışmasına sonradan eklenen ve yukarda bahsettiğimiz ‘metin açıcı dipnotlar’ çok ilginç bilgilerle zenginleştirilmiş bulunuyor. Cemil Meriç, Sezai Karakoç, İsmail Kara gibi isimleri yeri geldikçe duymak eserin müellifin elinde hangi duyarlıklarla örüldüğünün de bir kanıtı durumunda. Bunlardan o çağa ve yine hikmetin ezeliliği ile irtibatı dolayısıyla günümüz ve geleceğe dair ufuk açıcı sonuçlara ulaşmak mümkün. Emek verilmiş, özenle ve rakik bir kalple örülmüş bir eser.

Halil Arslan okudu, sevdi, tavsiye ediyor

Yayın Tarihi: 11 Mart 2016 Cuma 11:46 Güncelleme Tarihi: 02 Ocak 2022, 21:43
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner26