banner17

İlginç Bir Eğitim Öğretim Mekânı Olarak Kitap Dükkânları

Ortaçağ İslam dünyasında sahaflar ve kitap satılan dükkânlar eğitim-öğretim sisteminin vazgeçilmez bir parçasıydı. Âlimlerin, talebelerin ve kitap meraklıların ihtiyaçlarını tedarik ettikleri bu mekânlarda ayrıca ilmi-edebi toplantılar da düzenlenirdi. Yine kitap dükkanlarını bir gece kiralayan ve orada sabaha kadar kitapları inceleyen âlimler de vardı. Munise Şimşek, 'Ana Hatlarıyla İslam Eğitim Tarihi' kitabından hareketle yazdı.

İlginç Bir Eğitim Öğretim Mekânı Olarak Kitap Dükkânları

Büyük medeniyetlerin teşekkülünü mümkün kılan kurucu unsurlardan biri de, bir düşünce veya dinin etrafında şekillenmiş özgün bir eğitim-öğretim sistemidir. Bu sebepledir ki, medeniyet tarihimiz açısından İslam eğitim sistemi ciddi bir çalışma sahası.

Ensar Yayınları’nın 2017’de okurların istifadesine sunduğu Ana Hatlarıyla İslam Eğitim Tarihi kitabı, bizi, önsözünde “Eğitim İslam’da bir zorunluluktur” diyerek karşılıyor. Editörlüğünü Mustafa Köylü ve Şakir Gözütok'un üstlendiği ve her bölümü farklı yazarlar tarafından kaleme alınan makalelerden oluşan kitap; İslam’ın doğuşundan medreselerin kapatılmasına kadar uzanan uzun bir dönemi eğitimin teorik temelleri, kurumlar ve öğretmen-öğrenci münasebetleri çerçevesinde incelemiş.

Bir eğitim-öğretim mekânı olarak kitap dükkânları

Araştırmacılara kıymetli bilgiler sunan kitapta benim özellikle önemsediğim bölüm başlığı “Kitapçı Dükkânları” oldu. Sebebini şöyle izah edeyim: Kur’an-ı Kerim etrafında teşekkül eden İslam medeniyeti en başından itibaren kitabî bir sistem. Buna rağmen İslam dünyasında kitabın, kitap tüccarının veya sahafların tarihi denildiğinde aklıma İsmail. E. Erünsal ve Johannes Pedersen’den başka isim gelmiyor. Bu cihetle eserin bir eğitim-öğretim mekânı olarak kitap dükkânlarını konu edinmesi oldukça ilgi çekici.

Müslümanların Çinliler tarafından icad edilen kâğıdı günlük hayatın bir parçası haline getirmeleri, kitap tarihi açısından bir dönüm noktasıdır. Böylece sadece din adamlarının veya tapınakların himayesinde bulunan kitaplar, ilim ve fikir erbabı gibi nispeten daha büyük bir kitlenin istifadesine sunulmuştur. Bu sebeple de medrese öğrencilerinin, âlimlerin, kitap meraklılarının, ilim-irfan erbabının ihtiyaç duydukları malzemeleri tedarik ettikleri sahaflar ve kitapçı dükkânları eğitim-öğretim sisteminin tamamlayıcı bir öğesidir.

Kültür, ilim ve edebiyat alışverişi de yapılan yerler kitapçılar

Abbasilerin kuruluş döneminde ilk örneklerini gördüğümüz kitapçı dükkânları hem ticaret maksadı taşıyan hem de kültür, ilim ve edebiyat alışverişi yapılan yerlerdi. Dolayısıyla eğitim sistemine -ihtiyaçları karşılamanın da ötesinde- doğrudan bir katkı sunuyorlardı. Çünkü bu dükkân sahipleri sadece kâr amacı güden kimseler değillerdi. Pek çoğu âlimleri, edipleri dükkânına çeken kültürlü kişilerdi. Bu mekânlarda dersler, toplantılar ve sohbetler yaparlardı.

Kitap dükkânlarını kiralayan âlimler

Hatta bazı tüccarlar önemli kitapları istinsah edebilecek donanıma sahipti. Mesela kitap ticaretiyle uğraşan, kitap meraklısı zenginler ve âlimlerle sık sık görüşen Yakut el-Hamevî’nin yedi yılda 300 cilt kitap istinsah ettiği bilinmektedir. Yine ilgi çekici kitapçı dükkânlarının bir diğer örneği de el-Fihrist’in müellifi İbn’un-Nedim’e aitti. O hem kitap satıcısı hem de iş yerinde ilmi toplantılar düzenleyen biriydi. İbn Surah ise Kahire’nin en önemli kitapçısıydı. Nadir kitapları koleksiyonculara satar ve haftada yalnızca iki gün (Pazartesi ve Çarşamba) müşteri kabul ederdi.

Kitap dükkânlarını bazı âlimler kütüphane olarak da kullanırlardı. Cahız bu mekânları kiralayarak sabaha kadar buradaki farklı kitapları okur ve notlar tutardı.

Ana Hatlarıyla İslam Eğitim Tarihikitabından edindiğimiz bilgiye göre eğitim faaliyetleri kitapçı dükkânlarıyla da sınırlı değildi. Şair Ebu’l-Atahiye’nin çömlek ve testi dükkânı da gençler ve edebiyat severler tarafından rağbet gören bir yerdi.

Ana Hatlarıyla İslam Eğitim Tarihi, ed. Mustafa Köylü-Şakir Gözütok, Ensar Yayınları

 

Munise Şimşek

 

Güncelleme Tarihi: 05 Mayıs 2018, 13:37
YORUM EKLE
banner8

banner19

banner20