banner17

Halimiz ahvalimiz: 2015'te yayıncılıkta neler oldu?

2015 yılında sosyal bilimlere dair hangi eserler yayınlandı? Yunus Babacan bu soruya cevap aradığı yazılarına ilkin Osmanlı felsefe çalışmalarına dair değerlendirme ile başlıyor.

Halimiz ahvalimiz: 2015'te yayıncılıkta neler oldu?

2015 yılında Türkiye’de yayıncılık adına önemli gelişmelerin kaydedildiğini, yıldan yıla artan bir birikimin oluştuğunu, çeviri ve telif eserlerin neşvü neva bulduğunu söylemek mümkün. Bu ifadeler bir yanıyla klişe olarak da kabul edilebilir, çünkü yayıncılık dediğimizde hangi nitelikleri önemsediğimiz, hangi sayısal verilerle konuştuğumuz, hangi analitik düzlemde yayıncılık meselesini tartıştığımız gibi temel sorunlar bir kez daha atlanmış olur. Yayıncılık meselesi dediğimizde, devletin yasal düzenlemeleri, hükümetin kültür politikaları, bandrol tartışmaları, memleket akademisinin ahvali ve üretimi, yayınevlerinin editoryal politikaları ve kitap seçimleri, çevirmenlerin niteliği ve emeği, telif ve çevirilerin kaliteleri, telif hakları, vergiler, elektronik kitaplar, tarayıcılar, kitapların elektronik kopyalarının paylaşımı ve buna özel kurulmuş ağlar, yeni baskı teknikleri, matbaa piyasası ve kağıt sanayi, okuyucu profili ve tercihleri, satış rakamları ve dağıtımcıların tekeli, internet kitap siteleri, sahafların yükselen piyasası ve ülkenin her tarafına yayılmış irili ufaklı kitabevleri gibi birbiriyle iç içe geçmiş pek çok gündem devreye girer.

Akademinin niteliği ile yayıncılığın niteliği arasındaki kopmaz ilişki

Adeti veçhile 2015'te ülkemiz sosyal bilim ve felsefe yayıncılığında nitelikli kitaplar açısından çeviri eserler ağır basıyor. Yayınevlerinin yıllık kitap katalogları veya yayınlanacağını duyurduğu eserler arasında da çeviriler zaten çoğunluktaydı. Türkiye yayıncılığının serencamı içerisinde çeviri ve telif arasındaki ilişki, bir bilgi üretimi meselesi olarak, düşünsel ve akademik alanın ahvali ve eğilimleri ile hemzemindir. Türkçe yayıncılıkta akademik üretimler, araştırma pratikleri ve doktora-yüksek lisans tezleri telif eserlerin ana gövdesini oluşturmaktadır. Bunun haricinde akademi dışı üretimler de özellikle tarih ve edebiyat çalışmaları alanında görülmektedir. En nihayetinde sosyal bilimler ve felsefe alanında yılda kaç kitap basıldığı, kaç adet basıldığı, baskılarının ne kadar zamanda tükendiği, kitapların yeni baskılarının hangi zaman aralıklarında ve kaç defa yapıldığı gibi sorular memleket yayıncılığını anlamak açısından elzemdir.

Yayıncılık açısından “bu kitapları kim okur?” sorusunun cevabı bile netamelidir. Mesela bireysel olarak okuru bir tarafa koyarsak, Türkiye’deki üniversite, araştırma merkezi ve kamu kütüphanelerinin yıllık kitap alımlarına dair bir çalışma yapılsa acaba ne tür sonuçlara ulaşırız? Kitaplar halen kişisel alımlar üzerinden yaygınlaşmakta, kütüphaneler bu konuda geri durmaktadır. Meselenin vehameti şu istatistikler ile biraz daha aydınlanabilir. YÖK’ün istatistiki verilerine göre 10 Ocak 2016 tarihi itibariyle Türkiye’de bütün üniversitelerin toplam öğretim elemanı sayısı 151.038 kişidir. TÜİK’in verilerine göre “ülkemizde 2014 yılında 44.613 kitap yayımlanmış.” İstatistikler içerisinde bir hayli dikkate alınması, değerlendirilmesi gereken veri var, fakat kendi konumuz itibariyle akademik anlamda kitap üretimine odaklanırsak, tüm kitaplar içerisinde akademik kitapların sayısı 6.635’tir. Bu rakamlar ilk etapta yüzeysel de olsa kitap-yayıncılık alanına dair bir kanaat oluşturmakta. Tüm bu verileri değerlendirmek başka bir yazının konusudur. Sözün kısası, genel anlamda akademinin niteliği ile yayıncılığın niteliği arasında kopmaz bir ilişki mevcut.

Bu kadar uzun bir girişten sonra, peş peşe yayınlayacağımız yazıların konusunun 2015 yılında sosyal bilimlere dair yayınlanan eserler olduğunu söyleyebiliriz. Sosyoloji, siyaset bilimi, felsefe ve benzeri alanlarda mümkün olduğunca kapsayıcı bir şekilde, senenin kitaplarına değineceğiz. Bizim zikredeceğimiz kitapların dışında da elbette nitelikli telif ve çeviriler yayınlandı. Burada öznel ilgilerin belirli bir payı olsa da seçim kriterleri arasında son sırada yer aldığı söylenebilir, çünkü sosyal bilimler ve felsefe alanlarının içerisinde yayınlanan hemen hemen bütün kıymetli eserler bu listede yer alıyor.

Ayrıca bir diğer önemli kıstas ise yayıncılık alanında niteliği ile tebarüz etmiş birçok yayınevinin listede yer almasıdır. Çeviri metinlerin ağırlıklı olduğu bu yazıda tasnif edilen eserlerin bütüncül olarak temsilî kıymetleri, Türkiye akademik evreninin düşünsel ve sembolik gösterenleri olarak okunabilmelerindeki imkanda gizlidir. Yazılarda, bazı istisnalar hariç, her kitabı ayrı ayrı açıklamak yerine belli konu sınıflandırmaları üzerinden genel bir değerlendirme yapılmaktadır.

Yazılarımıza ilk olarak Osmanlı felsefe çalışmalarına dair değerlendirme ile başlıyoruz. Sonrasında farklı alanlarda 2015'in kitaplarını ele almaya devam edeceğiz.

Osmanlı felsefe çalışmaları

Türkiye’de siyasetin, sosyolojinin, tarihin, edebiyatın, hukukun ve felsefenin tarihi üzerine aralıklarla yeni metinler, yeni derlemeler çıkar. Bu disiplinlerin kendisine gelmeden evvel tarihini yazmak yaygın fakat bir o kadar nakıs yönlere sahip. Bu tür eserler genelde Osmanlı’dan Cumhuriyet’e, mesela sosyolojinin tarihini yazmaya matuf olarak, belli kişilerin seçilip “hayatı-eserleri-düşünceleri” şeklinde muhtasar bir usulle kaleme alınmasıyla maruftur. Veyahut usul olarak klasik bir tezkire yazım yöntemine benzer bir yolla işe başlayıp ama ne tezkire ne entelektüeller veya kavramlar tarihi olan bir ürünle hitama ererler.

Tüm disiplinlerin kendisinin veya tarihinin ele alınışında tam da bunları ele almadan önce, bu alanlarda ortaya konan ürünleri/eserleri aslına uygun olarak yayınlamanın, bu metinlerin sahiplerinin entelektüel biyografilerini ortaya koymanın, varsa mektuplarını ve evrak-ı metrukelerini yayınlamanın, Osmanlı son dönemi özelinde dergilerin ve/veya gazetelerin tıpkıbasımlarını neşretmenin elzem işlerin başında geldiğini vurgulamak gerekir. Özellikle tarih ve edebiyat disiplinlerinde şu ana kadar çok farklı dönemlerden çeşitli eserler çeviriyazı, tıpkıbasım veya sadeleştirme/tercüme şeklinde yayınlandı. Bu birikim, pekâlâ nitelikli işlerle birlikte niteliksiz, özensiz ve dikkatsiz çalışmaları da bağrında taşımakta. Son dönemlerde daha özenli eserlerin veya tahkikli neşirlerin artması bu alanlardaki kaliteyi yukarı taşıyor.

Bilhassa değinilmesi gereken, bazı yayınevlerinin bu alana kendini hasrederek son derece özenle hazırlanmış eserleri bugünün okuruna ve fikir dünyasına yeniden sunması üzerinedir. Çizgi Kitabevi, Büyüyenay Yayınları, Klasik Yayınları ve Kültür Bakanlığı’na bağlı Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınevi’nin neşrettiği eserler ülkemiz ilim ve düşünce âlemi için son derece kıymetlidir. Bu yayınları değerlendirmek şüphesiz ayrı bir yazının konusudur. Burada kısaca Çizgi Kitabevi’nin bir seri olarak yayınlamaya başladığı ve Ali Utku hocanın mihmandarlığında ilerleyen “Osmanlı Felsefe Çalışmaları” dizisinin Fatma Aliye Hanım’dan Ali Suavi’ye, Ahmed Midhat’tan, Baha Tevfik’e Beşir Fuad’a, Rıza Tevfik’ten, Abdullah Cevdet ve Ziya Gökalp’e dönemlerinin Batı felsefesi ile tartışan Osmanlı âlimleri ve mütefekkirlerinin metinlerini aslına sadık bir şekilde neşredilmesinin önemine değinmek gerek. Bu eserler sadeleştirilmiş metinler ile önsöz veya sonsöz mahiyetindeki yazılara da yer verilerek yayınlanıyor. Dizi içerisinde şu ana kadar toplam 42 eser neşredilmiştir.

2015'in en dikkat çekici yayınlardan biri Rıza Tevfik’in eserlerinin ve mektuplarının neşrine dairdir. Osmanlı son döneminde felsefe kavramlarına Türkçe karşılıklar vermek maksadıyla yazılmış ilk sözlük olan Kâmûs-ı Felsefe’nin müellifinin 2015'te eşi ve kızına mektupları ile halk edebiyatı üzerine makalelerinin derlenmesiyle oluşmuş bir eser yayınlandı. Aynı zamanda dönemin bir diğer önemli felsefe sözlüğü olan İsmail Fenni Ertuğrul’un Lûgatçe-i Felsefe’si de aynı yayınevi tarafından yayınlandı. İki kamusu da bugünümüze aktaran Recep Alpyağıl hocadır. Aşağıda, bu alanda geçtiğimiz sene yayınlanan bazı eserlerin künyelerini bulabilirsiniz.

Babanzâde Ahmed Naim - Felsefe Makaleleri - Klasik Yayınları

Rıza Tevfik - Kâmûs-ı Felsefe - Doğu Batı Yayınları, Yayına Hazırlayan: Recep Alpyağıl

Rıza Tevfik - Tekke ve Halk Edebiyatı Makaleleri - Dergah Yayınları, Yayına Hazırlayan: Abdullah Uçman

Rıza Tevfik - Rıza Tevfik’ten Eşi Nazlı Hanım’a Mektuplar - Kubbealtı Neşriyatı - Yayına Hazırlayan: Abdullah Uçman

Rıza Tevfik - Rıza Tevfik’ten Kızı Munise Hanım’a Mektuplar - Kubbealtı Neşriyatı - Yayına Hazırlayan: Abdullah Uçman

İsmail Fenni Ertuğrul - Lûgatçe-i Felsefe - Felsefe Terimleri Sözlüğü - Çizgi Kitabevi, Yayına Hazırlayan: Recep Alpyağıl

Fatma Aliye Hanım - Tezahür-i Hakikat (Hakikatin Tezahürü) - Çizgi Kitabevi, Yayına Hazırlayanlar: Ali Utku ve Mukadder Erkan

Odette Laguerre - Feminizm Alem-i Nisvan (Feminizm: Kadınlar Alemi) - Çizgi Kitabevi, çev: Baha Tevfik, Yayına Hazırlayanlar: Kemal Bakır ve Ali Utku

Osmanlı Felsefesi (Seçme Metinler) - Klasik Yayınları - Yayına Hazırlayan: Ömer Mahir Alper

 

Yunus Babacan yazdı

Güncelleme Tarihi: 16 Nisan 2016, 13:57
YORUM EKLE

banner19

banner13

banner20