Gülme üzerine hangi teoriler var?

Teorisyenler gülmek ile ilgili birçok teori ortaya koysa da Prof. Dr. Fikret Türkmen tarafından hazırlanan Nasreddin Hoca Latifeleri kitabında ‘üstünlük’ ve ‘uyumsuzluk’ teorileri ele alınmış..

Gülme üzerine hangi teoriler var?

Türk milletinin insanlık âlemine sunduğu değerlerden en büyüğü belki de Nasreddin Hoca'dır. Her milletin kültüründe, karakterini yansıtan şahsiyetler ve eserler vardır. Bazı eserler milletlerarası seviyeye yükselir ve insanlığa mal olur. Bu eserler temel olarak içinden çıktığı halkın düşünce ve duygularından beslenmiştir. Bu yüzden bu tür eserler halk klasiğidir. Hoca'nın en büyük özelliği de halk klasiği olmasıdır.

Bugün kendisinin değil, pek çok değişik tipteki ferdi ve anonim fıkraların ona mal edilmesi, onun nasıl bir şöhrete sahip olduğunun bir göstergesidir. Türk dünyasında ortak bir değer olarak kabul edilmesi, Nasreddin Hoca'yı Türk kültürünün temel direklerinden biri haline de getirmiştir. Türkistan'dan Macaristan'a, Sibirya'dan Kuzey Afrika'ya kadar Türk'ün ayak bastığı her coğrafyada Nasreddin Hoca, Molla Nasreddin, Afandi veya Apandi, Hoja Nasreddin gibi değişik isimlerle karşımıza çıkmakta.

Nasreddin Hoca Latifeleri adlı kitap Büyüyenay Yayınları arasında çıkmış, Nasreddin Hoca'yı inceleyen çok farklı bir kitap. Prof. Dr. Fikret Türkmen tarafından hazırlanan bu kitap, orijinali halen Afyon İl Halk Kütüphanesinde bulunan, Mevlana'nın torunlarından Seyyid Burhaneddin Çelebi tarafından yazılan Hace Nasreddin Latifesiyle Burhaniye Tercümesi adlı yazma eser üzerine yapılmış bir çalışmadır.

Bu kitapta Türk dünyasında zincirleme bir çoğalma ve zenginleşme ile fıkraları yayılan Hoca'nın fıkralarındaki evrensel yapı nedir sorusuna cevap aranmış. Bu cevabı bulabilmek için de günümüzde bütün dünyada insanların nelere güldüğünü açıklamaya çalışan görüşleri inceleyip sonra Nasreddin Hoca'nın fıkraları bu görüşlerden nerelere yerleşebilir ve nasıl açıklanabilir soruları üzerinde durulmuş. Kitabı okurken gülmenin bilimsel bir yönü olduğunu öğrendim. Teorisyenler gülmek ile ilgili birçok teori ortaya koysa da bu kitapta, “Üstünlük” ve “Uyumsuzluk” teorileri ele alınmış. Nasreddin Hoca fıkraları bu yönlerden incelenmiş. Ayrıca Seyyid Burhaneddin'in kaleme aldığı 121 Nasreddin Hoca fıkrasının tercümesi ve açıklamaları kitapta yer almaktadır.

Üstünlük ve Uyumsuzluk teorileri nedir?

Kitapta yer verildiği kadarıyla, en çok taraftar bulan ve en uzun süre kabul gören bu teori Platon'dan beri tartışılmaktaymış. Platon'a göre gülme, zayıf ve zararsız olmak şartıyla, bir kişinin diğerleri üzerinde üstünlük kurma isteğinin ifadesidir. Tek başına bu teori Nasrettin Hoca'nın fıkralarını açıklamaya yetmez ama Hoca'nın bazı fıkraları üstünlük teorisine uyar. Hoca'nın eşeği kaybolur, arar fakat bulamaz, sonunda üzüleceği yerde şükreder. Sebebini sorduklarında: “İyi ki üzerinde ben yokmuşum, yoksa ben de kaybolacaktım.” der. Buradaki üstünlük duygusu, daha önceki durumdan daha iyi olmanın psikolojik durumudur.

Uyumsuzluk teorisi ise gülmenin duygusal yönünden çok, düşünce ve mantık yönüne ağırlık verir. Umulmadık, mantıksız ve uyumsuz olan bir şeye karşı zihnin tepkisi, gülmenin sebebi olarak kabul edilir. İnsanlar üzerinde belli bir beklenti oluşturup, sonra beklenmedik bir sonuçla karşılaşmak onları güldürmüştür. Çirkin bir kadınla evlenen Hoca'ya ertesi gün “Kime görüneyim, kime görünmeyeyim” diye soran karısına: “Bana görünme de kime görünürsen görün” der. Bu fıkra bu teoriyi açıklayan bir Hoca klasiğidir.

Nasreddin Hoca’yı tanıtmak için neler yapabiliriz?

Dünyaya mal olmuş bu değerimizi tanımak ve tanıtmak adına bugün neler yapabiliriz, onun arayışı içinde olmamız gerekir. Bu kitap vesilesiyle, bir konuya dikkat çekmek istiyorum. Sabahları okula giden çocukları seyrettiğimde nedense hep çantaların üzerindeki yabancı karakterler dikkatimi çeker. Bu durum beni her zaman düşündürmüş, fazlasıyla da üzmüştür. Çocuklarımızın çantalarında neden Nasreddin Hocalar ya da Keloğlanlar olmasın. Çocuk kanallarındaki çizgi filmler neden kültürümüze ait olmasın? Ya da sinemalarda iyi bir bütçeyle çekilmiş bir Nasreddin Hoca filmi... Bu değerler bizim ve bu değerlerimizi yarınlarımıza aktarmak zorundayız. Herkes gücü oranında bir şeyler yapma gayreti içerisinde olursa, yarınlarımıza bırakabileceğimiz değerlerimizin de o oranda zenginleşeceğine inanıyorum.

Hoca hiçbir zaman kendine güldürmemiş, en umulmadık anlarda bile bir çıkış yolu mutlaka bulmuştur. Umarım bizler de bir çıkış yolu bularak, yarınlarımıza daha zengin bir kültürel miras bırakabiliriz.

Şakir Gönülce yazdı

Güncelleme Tarihi: 24 Aralık 2018, 11:47
banner25
YORUM EKLE
YORUMLAR
ŞÜHEDA
ŞÜHEDA - 10 ay Önce

Teşekkürler

banner19

banner13