Dünden bugüne Çeçen özgürlük mücadelesi

Alev Erkilet, 'Ele Geçirilemeyen Toprak & Kuzey Kafkasya'kitabında da Slavların ötekileştirdiği, topraklarını işgal ettiği Çeçenleri ele alıyor. Çeçenlerin ve Dağıstanlıların mücadelelerini… Muaz Ergü yazdı.

Dünden bugüne Çeçen özgürlük mücadelesi

Alev Erkilet önemli sosyologlarımızdan. Onun, sosyoloji biliminin ülkemizdeki basmakalıp, toptancı, seçkinci mahfillerinin aksine bir duruşu var. Hâkim sosyolojik çevrelerin ötekileştirdikleriyle, dışladıklarıyla ilgileniyor. Ötekilerin, esmerlerin ve ezilmişlerin hikâyeleri peşinde. Güçlülerin ve ezenlerin değil. Erkilet, 2015 yılı Mayıs ayında Büyüyen Ay Yayınları tarafından yayınlanan “Ele Geçirilemeyen Toprak & Kuzey Kafkasya” kitabında da Slavların ötekileştirdiği, topraklarını işgal ettiği Çeçenleri ele alıyor. Çeçenlerin ve Dağıstanlıların mücadelelerini…

Kitabın ilk baskısı 2002 yılında yapılmıştı. O zamanlar Kafkasya’daki mücadele bütün sıcaklığıyla Müslümanların gündemindeydi. Henüz Irak işgal edilmemiş, Suriye’de iç kargaşa başlamamıştı. Doğal olarak Müslümanlar Kafkasya’daki bu mücadeleye kulak kesilmişlerdi. Çarlık Rusyası’ndan bu tarafa toprakları işgal edilen, inançlarını yaşamaları yasaklanan Çeçenler ve Dağıstanlılar sürekli bir direniş halindeydiler. Ufak fasılalarla kesilen bir direniş. Yüzlerce yıldır süren bir özgürlük savaşı… Çarlık Rusyasından sonra kurulan emperyalist SSCB’nin yıkılmasıyla birlikte Kuzey Kafkas halkları için bağımsızlık umudu doğdu. Fakat Rusya, SSCB’nin dağılmasıyla oluşan devletleri tekrar kendi çatısı altında toplamak için Bağımsız Devletler Topluluğu adıyla yeni bir yapılanma başlattı. Çeçenistan bu yapıya girmek yerine 1991 yılında bağımsızlığını ilan ettiler. İlk seçimde Cahar Dudayev %92 oyla devlet başkanı oldu. Rusya için bu kabul edilemez bir şeydi. 1994 yılında Rusya Çeçenistan’ı işgal etti. İki günde alınacağını iddia ettikleri Çeçenistan’da savaş hâlâ devam ediyor. İşte bu yönleriyle 2000’li yıllarda Çeçenistan mücadelesi bütün sıcaklığıyla gündemimizdeydi.

Çeçen/Dağıstan önderleriyle gerçekleştirilen mülakatlar da var kitapta

Ele Geçirilemeyen Toprak & Kuzey Kafkasya, bölgenin en inatçı, en direngen milletlerinden olan Çeçenler ve Dağıstanlıların Ruslara karşı verdikleri özgürlük ve hayatta kalma mücadelesini inceliyor. Özgürlük mücadelesini incelerken yazılı kaynakların yanında sözlü tarihin imkânlarından da faydalanıyor. Ayrıca savaşta yer alan mücahitlerle yapılan mülakatlar da var. Çeçen mücahitlerle yapılan mülakatların yanında Kafkas öğrencilerle, Çeçen/Dağıstan önderleriyle gerçekleştirilen mülakatlar da söz konusu. Tabii Çeçenistan’a gidip orada savaşan yabancı mücahitlerle de…

Kuzey Kafkasya’daki mücadelenin birçok boyutu söz konusu. Hem emperyalist Rusya'ya karşı verilen bağımsızlık savaşı var, hem de bu savaşa engini veren İslami mücadele… İslamcılık davasının belli bir coğrafyada cisimleşmiş hali. Erkilet’in kitapta çokça vurguladığı gibi Çeçen/Dağıstan özgürlük mücadelesinin ateşleyicisi İslamiyet. Taki Şeyh Mansur Uşurma, Şeyh Muhammed Yaraği, İmam Gazi Muhammed ve Şeyh Şamil’e kadar devam eden, İmamlar dönemi ya da müridizm olarak adlandırılan mücadelenin ilk döneminden bugüne kadar Dudayev’in, Basayev’in, Hattab’ın, Yandarbiyev’in, Mashadov’un doktrinini İslami öğretiler oluşturmuştur. İmamlar ya da müridizm dönemi tasavvufun etkin olduğu dönemler. Yukarıdaki tasavvuf önderleri özgürlük ve bağımsızlık mücadelesinde önder oluyorlar. Hepsi mücadeleyi bir adım öteye taşıyor. Şeyh Şamil bu hareketin en öne çıkanlarından. Öncekilerin çalışmaları Şeyh Şamil'le birlikte pratiğe dönüşüyor. Yaklaşık 900 kilometrekarelik bir alanda etkin oluyor. Buraları yönetiyor. Şeyh Şamil, Kafkasya için gerçek bir efsane. Kafkas Birliği idealinin uygulayıcısı. Bir Avar Türkü olmasına rağmen İslam’ın ümmet anlayışını tam manasıyla pratikte uygulayabilmiş bir mü’min. Dürüstlüğü ve adanmışlığı herkesçe kabul edilen gerçek bir mücadele adamı.

Bitirilmek istenen bir halkın her dem yeniden kendini çoğaltması

Kuzey Kafkasya, bitmeyen bir mücadelenin yaşandığı topraklar. Buradaki halk dinine, diyanetine son derece bağlı. Onaltıncı yüzyıldan itibaren Rusya’nın işgali altında. Erkilet buradaki Rus işgalinin emperyalist bir nitelikte olduğunu söylüyor. Toprakların fiili işgalini, burada kurulan Rus yönetimlerini, zorunlu göç ve iskân politikalarını, Müslümanların Hıristiyanlaştırılmasını emperyalist paradigmanın göstergeleri olarak yorumluyor. Evet, Çeçen mücadelesinin sonraki önderlerinin birçoğu göçlerde doğuyor. Ruslar ayrıca dünya kamuoyuna barbar/ilkel olan Çeçenleri medenileştirmek için mücadele ettikleri yalanını söylüyor.

Kitap, Şeyh Şamil’den Basayev’e kadar geniş bir perspektifte Kuzey Kafkasya direniş hareketlerini yorumluyor. Bizlere o topraklardaki mücadeleyi yeniden hatırlatıyor. O coğrafyaların en mücadeleci, en savaşçı halklarından olan Çeçen/Dağıstan insanının soykırımlarla, sürgünlerle dolu hayatlarını gösteriyor. Büyük direnişi… Hem fiziki hem ruhi direnişi… Bitirilmek istenen bir halkın her dem yeniden kendini çoğaltmasını… Birçok başlık var kitapta. Rus sömürgeciliği, Kafkasya’nın işgali, sürgün ve nüfus politikaları, Çeçenistan’daki siyasal güç merkezleri, gerilla savaşı, imamlar dönemi, mülakatlar bu başlıklardan bazıları.

Kitapta hep mücahitlerin, imamların mücadelelerinden bahsedilmiyor. Bol miktarda ihanetler de var. İmamlar döneminde bazı şeyhler namaz kılın, Kur’an okuyun, Ruslarla iyi geçinin diyor. Gaza anlayışını eleştiriyorlar. Günümüzde ise tarikatlar tamamen pasifleşmiş. Direnişe destek vermiyorlar. Cihat edenleri eleştiriyorlar. Bazı müftüler Rusların yanında yer alıyor. Bugün Çeçenistan’ın başkanı Kadir Ramazanov’un babası gibi…

Kitabı önemli kılan en büyük ayrıntı ise mücahitlerle yani savaşın içinde bizzat bulunan kişilerle yapılan mülakatlar. Olayları birinci ağızdan dinlemek… Çeçen direnişiyle ilgili gerçekleri duymak…

Muaz Ergü yazdı

Güncelleme Tarihi: 10 Aralık 2018, 15:49
YORUM EKLE
YORUMLAR
Şamil Magomedov
Şamil Magomedov - 1 yıl Önce

Türkiye'de Kafkasya İslami direnişinin yakın tarihiyle alakalı çalışması olan yegâne kişi.Büyük bir eksikliği doldurmuş hakikaten.

banner19