Beliğ Bir Kelamı İdrak Edebilmek İçin Bu İlimleri Öğrenmeliyiz

Bedî’ ilmi, Kelamın gerek lafız gerek mana yönünden eşsiz bir güzellikte olmasını sağlayan sanatları ifade eder. Bu öyle bir ilimdir ki; kelam bu sanatlarla en güzel şekilde süslenir, cazibesi artar. Fatma Serap Karamollaoğlu ''Bedî’ İlmi' kitabında bu ilmi tafsilatıyla anlatıyor. Metin Uygun yazdı.

Beliğ Bir Kelamı İdrak Edebilmek İçin Bu İlimleri Öğrenmeliyiz

Fatma Serap Karamollaoğlu’nun Kur’an Işığında Belağat Dersleri serisinin üçüncü kitabı olan Bedî’ İlmi kitabı, İşaret Yayınları tarafından 2014 yılında yayınlanmış. Karamollaoğlu, Bedî’ ilminin vazifesinin Meani ve Beyan ilimlerinden az olmadığını, ancak âlimlerin bu ilme hak ettiği yeri vermediklerini ve gereken ihtimamı göstermediklerini belirtir. Bu ilmi sadece süs, ziynet olarak gördüklerini, şubelerini lafzi ve manevi güzellikler olarak sınıflandırmış olduklarını ifade ederek âlimlerin Bedî’ ilmini, ‘Muktezay-ı hale ve delaletlere münasip olmak şartıyla kelamın güzelliklerinin bilindiği ilim’ olarak tarif ettiklerini açıklar.

Yazar Bedî’ ilminin lügat ve ıstılah manalarını verir ve özelliklerini açıklar. Bedî’ ilmi lugat olarak; daha önce duyulmamış, görülmemiş bir şey, icad manasındadır. Istılah olarak da lügat manasında kullanılır. Kelamın gerek lafız gerek mana yönünden eşsiz bir güzellikte olmasını sağlayan sanatları ifade eder. Bu öyle bir ilimdir ki; kelam bu sanatlarla en güzel şekilde süslenir, cazibesi artar. Bu güzellik lafız cihetiyle olduğu gibi mana cihetiyle de olabilir.

Bedî’ ilmi lafzi ve manevi güzellikler olarak ikiye ayrılır.

Lafzi güzellikler; güzelliğin ve amacın öncelikli olarak lafza yönelik olduğu sözlerdir. Bu sözlerde mana ikinci derecede önem taşır.

Manevi güzellikler: Burada güzellik mana ve amaç itibariyle manaya yöneliktir. Lafız ikinci sıradadır.

Tezadların bir araya geldiği kelamda (nesir veya şiirde) zıdlar arasında bir uyum oluşur

Kitabın ilk bölümü “Manevi Güzellikler”dir. Bu bölümde birinci madde olarak Tıbâk işlenir. Bu sanata tatbik ve tezad da dendiğini belirten yazar, tıbakın lugat manasını; uyum, benzerlik, münasib manasına olarak açıklar. Istılah olarak da; kelamda iki zıt şeyi bir arada zikretmek demek olduğunu belirtir ve bunlara örnek verir. Bu zıt şeyler isim, fiil veya harf olabilir. Gece-gündüz, beyaz-siyah, güzel-çirkin, yaşatır-öldürür, mutlu-şaki olmak, izzetli-zelil kılma, lâm-alâ, fî-alâ gibi. Bu örnekler ayetlerle daha ayrıntılı bir şekilde işlenir kitapta.

Tıbak sanatına tezad dendiğini belirtmişti yazar. Tezad ile kasdedilen manaya açıklık getirir. Yazara göre tezad ile kasdedilen iki mananın tekabülüdür. Zıtlıkla beraber mantıkçıların tenakuz dedikleri şeyleri de kapsar ve böylece tezad kelimesinin manası genişlemiş olur. Tıbak kelimesinin lugat manası ile ıstılah manasının çok farklı olduğuna dikkat çeken Karamollaoğlu, bazı âlimlerin bu manalar arasında bir münasebet olduğu görüşünü taşıdıklarını, bazılarının da tıbak sanatında iki zıd mananın bir münasebet sebebiyle bir araya getirildiği ve bunun iki sebebi olabileceği görüşünde olduklarını açıklar. Bu görüşler şu şekildedir:

1- Tezadların bir araya geldiği kelamda (nesir veya şiirde) zıdlar arasında bir uyum oluşur.

2- Harekeli olan ‘tabaka’ kelimesinin lugat manası meşakkattir. Zıd manalı lafızları aynı terkibde kullanmak da zor, hatta imkansız olduğu için bu sanata ‘tıbak’ denmiştir.

Beliğ bir kelamı idrak edebilmek için

Birinci bölüm olan manevi güzellikler bölümünde tıbakla beraber 45 konu madde madde bütün ayrıntılarıyla işlenir kitapta. Lafzi güzellikler başlıklı ikinci bölümde de 4 madde aynı şekilde detaylı olarak ele alınır.

Fatma Serap Karamollaoğlu, ‘Beliğ bir kelamı idrak edebilmek için bu ilimleri öğrenmek, araştırmak ve üzerinde yoğunlaşmak gerekir. Belağatın zirvesinde olan Kur’an-ı Kerim’i anlayabilmek için ise daha fazla çaba harcamak gerekir. Bunun için Belağat ilimlerini öğrenmek zaruridir’ sözleriyle bu ilimlerin ehemmiyetine işaret eder.

Tebrik ve saygıyı hak eden bir emek.

Metin Uygun

Yayın Tarihi: 09 Haziran 2018 Cumartesi 14:36 Güncelleme Tarihi: 17 Şubat 2020, 17:24
banner25
YORUM EKLE

banner26