Aydın geçinenlerin karanlığına bir bakış: İçimizdeki Şeytan

Sabahattin Ali bu romanında toplumsal gündemin kişilikler üzerindeki baskısını ve güçsüz insanın "kapana kısılmışlığını" işler. Sabahattin Ali. Aydın geçinenlerin karanlığına, "insanın içindeki şeytan"a diker gözlerini. Sakine Odabaşı yazdı.

Aydın geçinenlerin karanlığına bir bakış: İçimizdeki Şeytan

Sol kesimin zayıf bir romancı olarak görüp ihmal ettiği, değeri yeni yeni anlaşılmış, romanlarındaki gözlem kudretiyle o dönemin Türkiye’sine projektör olmuş, tek bir kesime mal edilemeyecek kadar engin fikirlerinin bedelini çile dolu hayatı ve canıyla ödemiş büyük bir yazar olan Sabahattin Ali’nin İçimizdeki Şeytan romanındaki kişilerin aslında hangi gerçek kişileri simgelediğini inceleyeceğiz bu yazımızda.

1940 yılında yayınlanan İçimizdeki Şeytan romanı, o zamanki milliyetçi cephenin müdafii H. Nihal Atsız tarafından yine bu cepheden bazı gerçek kişileri aşağılamak ve milliyetperverliği kötülemek için yazıldığı gerekçesiyle eleştirilmiştir. İki yazar arasında süren gerginlik, Sabahattin Ali’nin 1944 yılında bir yazısında kendisini ‘’vatan haini ‘’ olmakla suçlayan Atsız’ı mahkemeye vermesi, mahkemenin sağcılar ve solcuların kör döğüşüne dönüşmesi ile neticelenir. Savaşın faşist Almanya’nın yenilgisine doğru evrilmesi, milliyetçi cepheyi desteklemeyi bırakan tek parti iktidarının etkisiyle Atsız’ın da davayı kaybetmesine neden olacaktır.

Roman, Balıkesir’den gelip konservatuvarda  okumak için İstanbul’daki akrabalarının yanına sığınan Macide ile  vapurda görüp ona aşık olan hemşehrisi Ömer’in hikayesini anlatır. Akrabalarının yanından ayrılmak zorunda kalan kimsesiz genç kız, Ömer’le yaşamaya başlayacak ve üç ay gibi kısa bir sürede iradesiz, sebatsız,lakayt kişiliğini görüp ondan tiksinecek ve Ömer’in ruhunun uzak köşelerine saklanan, onu arzularının oyuncağı haline getirip sefalet dolu yaşamını kirli işlere alet eden  şeytanla tanışacaktır. Bu tanışıklık, Macide'yi itidal ve  güven abidesi olarak çizilen bir başka hemşehrisi ve eski öğretmeni olan Bedri’ye yaklaştıracaktır.

Roman, böyle bir aşk üçgenini anlatması dışında Ömer’in etrafındaki aydın kesimden zevatın portresini çizerek aslında Sabahattin Ali’nin bu kişiler hakkındaki kanaatlerine ışık tutması açısından da değer taşıyor.

Eserde Sabahattin Ali’yi simgeleyen Bedri karakteri,  yazar İsmet Şerif’le alaturka müzik üzerine girdiği bir tartışmada “bir medeniyeti bırakırken onun ifade şeklini muhafaza edemeyeceğimizi ancak onu topyekûn inkar da edemeyeceğimizi” belirterek meselelere at gözlüğüyle bakmayan, çok yönlü bir aydın olduğunu göstermektedir bizlere.

Tıpkı Peyami Safa gibi sağlık sorununu anlatan bir romanı olan yazar İsmet Şerif ise karanlık, göz boyayıcı kelimelerle dolu ateşli yazılarında insanlığın zaaflarını yerden yere vuran ancak kendi zaaflar içinde olan bir tenakuzlar yumağıdır.

Necip Fazıl’ın ‘’Kustum öz ağzımdan kafatasımı’’ mısraına benzeyen bir mısraı da olan şair Emin Kamil ise mistisizmle örttüğü iç dengesizliğinin ve insanlara hürmetsizliğinin izlerini taşıyan bir yalanın cemiyet meselelerine eğilmekten alıkoyup tasavvufa savurduğu bir tiptir.

Ömer’i hırsızlığa teşvik eden arkadaşı Nihat, neredeyse bir kuvvet dini icat edip ona tapacak kadar sabit fikirli, herkesten üstün olduğunu ve onlara hükmetmeye hakkı olduğunu düşünen bir zorbadır. İdealleri uğruna her türlü vasıtayı meşru sayan Nihat, Atsız’dan başkası değildir o. Nihat’ın sıkı fıkı olduğu “Tatar suratlı herif” ise  Prof. Zeki Velidi’dir.

Ömer’e ara sıra üç beş kuruş para veren, hocası gibi sevdiği, hırslı, malumatfuruş, kadın düşkünü Prof. Hikmet, dönemin önemli milliyetçi simalarından Mükremin Halil’dir.

Romanı okuduktan sonra Sabahattin Ali’nin “dostlar alışverişte görsün” tarzı bir cemiyet etrafında toplanan dönemin milliyetçilerini zaaflarla dolu, sahte, tahakküm meraklısı kağıttan kaplanlar olarak resmettiğini  görebiliriz.

Sakine Odabaşı

                                                                                                                                                     

     

  

    

Güncelleme Tarihi: 31 Temmuz 2020, 22:15
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13

banner26