banner17

Alanında çok önemli bir kitap!

Mustafa Demiray'ın "eksik borç" kavramını anlattığı Hak Zail Olmaz kitabı Klasik Yayınları'ndan çıktı. Biz de bu kıymetli kitaba dikkat çekmek istedik..

Alanında çok önemli bir kitap!

Mustafa Demiray'ın emeği zail olmadı!

Daha önce ‘Serahsi’de diyanî/kazaî hüküm’ ayrımıyla çıktığı yolculuğunu; yine bir b/ilim işçisi titizliğiyle ve fıkhın–İslam hukukunun diline işlenmiş inceliği hazmetmiş müslümanca algılayışıyla bizlere yepyeni bir eser sunarak devam ettiriyor Mustafa Demiray.

Mustafa Demiray

Yaklaşık on yıllık bir akademik inşâ sürecinin ve çalışmanın sonucunda ortaya çıkmış bulunan Hak Zail Olmaz, Demiray’ın doktora tezinin Klasik Yayınları’nca yayımlanmış kitabının adıdır.

Hak Zail Olmaz, Mustafa Demiray
(+)

Alt başlığının ‘Roma, Türk ve İslam hukuklarında eksik borç’ olduğunu söylersek, zannederim eserin muhteviyatının genişliği anlaşılmış olur. Bu konuda yapılmış ilk ve aynı zamanda oylumlu bir eser olması da, bize bu kitabın büyük bir değeri haiz olduğunu göstermektedir.

Medeniyet eksenli okumalar yapıyor

Kazaî olarak neredeyse yok sayılan varla yok arası bir borç çeşidine odaklanan kitap; Roma hukuku ve bunun uzantıları olan Alman, Fransız hukuklarından başladığı tarihsel hukuk okuma serüvenini, Türk ve İslam hukuku okumalarıyla devam ettiriyor. Elbette tüm bu değerlendirmeler, bağlantılar, ilişkiler, ayrılıklar, farklılaşmalar daha çok eksik borç merkezli yapılmakta. Demiray, tezini teşekkül ettirirken aynı zamanda bahsettiği hukuk sisteminin insana bakışını, insanı ele alış şekillerini ve ona nasıl ve niçin değer verip vermediğini de alttan alta veya göndermelerle, örneklerle bize açık etmeye çalışıyor.

Mesela İslam hukukunu kendi konusu açısından konumlandırırken ortaya şöyle bir mukayese çıkıyor: İslam hukuku, Roma ‘şahsî’ ekolü ile Alman ‘maddî’ ekolü arasında orta bir yol tutturarak; borçlunun malı ile sorumluluğunu kabul edip onun şahsiyetini korumuş, ancak zarar verecek şekilde davrandığında şahsî mesuliyet anlayışına da uygulama imkânı sağlamıştır.

Eksik borç ne demek?

Çeşitli yönlerden tarifleri yapılan eksik borçları çok genel olarak: müeyyidesi olmayan, alacaklıya talep, dava ve cebrî icraya başvurma yetkisi vermeyen borçlar olarak tanımlayabiliriz. Bununla beraber eksik borç ifa edildiğinde, borç olmayan bir şey ifa edilmiş yahut bir bağışlamada bulunulmuş olmaz. Bir borç ilişkisinin mevcudiyetine rağmen, borçlunun devletin yetkili organları vasıtasıyla sorumlu tutulamadığı borçlardır. Eksik borçların ifası tamamen borçlunun iradesine havale edilmiştir.

Bununla birlikte İslam hukuku, hayatın her alanında insana diyanî/kazaî hükümler yükleyerek onu diri, bilinçli ve sorumlu tutma gayesi gütmüştür. Yani aslında İslam, yaşamın her alanını kapsayan etkileyici ve müntesiplerini en içten kavrayan ‘dil’iyle  ikilikleri ortadan kaldıran bir mükemmelliğe sahiptir.

Anne, emzirmek zorunda mı?

İlgi çekici olduğunu düşündüğüm eksik borcun çeşitlerinden biri olan ‘annenin emzirme borcu’ akitten doğan bir borçtur ve İslam hukukundaki hükmü şöyledir: Dört mezhebin yanı sıra Zahirîler ve Caferîler de annenin çocuğu emzirmesini diyaneten vacip kabul etmişlerdir. Malikîler ve Zahirîler emzirmenin kazaî açıdan da vacip olduğunu söylemişlerdir. Burada çok genel bir aktarım yaparak bu konunun inceliklerini, ayrıntılarını ve pek çok istisnalarını öğrenmek isteyenleri kitabın sayfalarına davet etmek istiyorum.

‘Kadının ev işlerini yapma borcu’ hakkında acaba İslam fukahası neler söylüyor? Hırsız çaldığı malı veya bedelini iade etmek zorunda mıdır? Komşusu açken tok yatmama borcu ne anlama geliyor? Eksik borç nasıl kazaî borca dönüşür? Bu ve benzeri yüzlerce sorunun cevabını öğrenmek ve İslam hukukunu bir de bu konu üzerinden okuyup yeniden hayran olmak isteyenler için önemli bir fırsat sunuyor bu kitap.

Eserin değeri ve önemi onlar tarafından da takdir edildiHüseyin Hatemi

Bu önemli eserle ilgili değerli bazı akademiyenlerimize görüşlerini sorduk. Çoğumuzun tanıdığı ve sevdiği Hüseyin Hatemi Hocamız, eserin değerini ve önemini takdir ettiğini heyecanla belirtti. Kadir Has Üniversitesi'nde hukuk dersi veren Roma hukuku alanında uzman Doç. Dr. Pervin Somer Hoca da eser hakkında olumlu görüşlere sahip olduğunu ifade etti. Kendilerinden görüş aldığımız diğer kıymetli hocalarımızın kısa değerlendirmeleri de şöyle:               

Doç. Dr. Murteza Bedir (Sakarya Üni. İlahiyat Fak. İslam Hukuku):

“Eser, ufuk açıcı bir nitelik taşıyor”

19. yüzyılın sonlarından itibaren batılı hukuk sistemleri, gittikçe artan oranda dünya hukuk düzenlerini belirlemeye başlamış ve bunun bir neticesi olarak da asırlardır müslüman toplumlarda hukuku yöneten İslam hukuku (şeriat) bu rolünü büyük ölçüde kaybetmiştir. Modernitenin getirdiği düşünsel önyargı ya da oryantalizm, bu süreçte tüm geleneksel hukuklara karşı olduğu gibi müslüman toplumların geleneksel hukuk anlayışına karşı da bir önyargı geliştirmiş ve “dinî hukuk” diyerek onu hukuk okullarının değil de din araştırmalarının konusu olarak yaftalamıştır.

Karşılaştırmalı hukuk perspektifinden İslam hukukunun çalışılması bu sözü edilen önyargıların kırılması ve İslam hukukunun tekrar bir “hukuk sistemi” olarak okunması açısından son derece zarurî bir meseledir. Mustafa Demiray’ın Hak Zail Olmaz: Roma, Türk ve İslam Hukuklarında Eksik Borç adlı çalışmasını bu yönde atılmış çok önemli bir adım olarak görüyorum. Her ne kadar spesifik bir konuyu ele alıyor görünse de bu çalışma İslam hukukuna pür “hukukî” bir perspektiften bakması sebebiyle bundan sonraki çalışmalar için ufuk açıcı olacaktır.

Doç. Dr. Mustafa Şentop (Marmara Üni. Hukuk Fak. Hukuk Tarihi):

“Başarılı bir çalışma”

Bu eserin tez aşamasına şahit olmuştum. Çok iyi ve başarılı bir çalışmaydı. Kitap olarak yayımlanmasını istiyordum. Bu da gerçekleşmiş bulunuyor. Buna sevindim. Pek çok insanın bu kitaptan çeşitli yönlerden faydalanacağını düşünüyorum. Bu yüzden değerli arkadaşımızı tebrik ediyor ve kendisine teşekkür ediyorum.

Prof. Dr. Talip Türcan (Süleyman Demirel Üni. İlahiyat Fak. İslam Hukuku):

“Bu çalışma değer yargılarını ve sosyal olguları da mukayese ediyor”

Kitabın ana başlığı olan “Hak Zail Olmaz” ifadesinden ilk bakışta eksik borç meselesi anlaşılmamaktadır. Tezler mümkün olduğunca orijinal başlıklarıyla yayımlanmalıdır. Bu hususun tekrar gözden geçirilmesini tavsiye ederim.

Eksik borç meselesi Roma, Kıta Avrupası, Türk ve İslam hukuklarında ayrı ayrı anlatılmak yerine, konunun sunulmasında iç içe bir anlatım tarzı tercih edilseydi, mukayesenin açıklığı bakımından daha iyi olurdu.

Mukayeseli hukukun işlevi, yalnızca hukukun kavram, kurum ve ilkelerinin muhtelif hukuk sistemlerine göre yüzeysel bir biçim ve içerik karşılaştırması yapmak değil; onların dayandıkları değer yargılarını ve sosyal olguları açığa çıkarmaktır. Demiray’ın çalışmasında mukayeseli hukukun belirtilen işlevinin büyük ölçüde gerçekleştirildiği görülmektedir.

Bu itibarla çalışmayı oldukça başarılı buldum. Yazarı tebrik ediyor, daha sonraki çalışmalarında başarılar diliyorum.

 

 

 

Mustafa Pesen "bu isme dikkat" diyerek haber yaptı

Mustafa Demiray

Güncelleme Tarihi: 22 Nisan 2016, 11:28
banner12
YORUM EKLE
YORUMLAR
Zübeyr Berk
Zübeyr Berk - 9 yıl Önce

Abi Fıkıh'a direkt olarak İslam hukuku parantezi açmamız doğru mudur acep? Sizin yorumlarınızı merak ediyorum. Toplumbilim yahut batıdaki sosyoloji'nin karşılığını görebilir mi? Hatta toplum teorileri(grand theory, economic and social teories?) gibi İslam İlmihalleri de bu toplumbilimin vülgarizasyona uğramış halleri olabilirler mi sizce?

Yılmaz Yılmaz
Yılmaz Yılmaz - 9 yıl Önce

selamdan sonra, ince işçilik gerektiren ve ancak ilim aşığı olmak suretiyle ortaya konabilecek müheykel bir eser... mustafa demiray hem küre'de hem klasik'te iyi işlerde imza"atıyor vesselam. tebrik ederim.

Fatmanur Altun
Fatmanur Altun - 9 yıl Önce

Mustafa Demiray'ın çalışması gerçekten önemli bir çalışma. ne var ki iyi çalışmalar yapmek yetmiyor. bu çalışmalardan haberdar etmek, onları haberleştirmek de önemli. bu anlamda bu haberin hazırlanmasında emeği geçenlere teşekkür etmek istiyorum.zira henüz güzel işlerin yeterince takdir edildiği bir kültürel ortama sahip değiliz. sessiz takdirlerin, gürültülü eleştirilerin ülkesi Türkiye.böylesi çalışmların daha çok ortamda haberleştiği ve konuşulur olduğu bir kültürel ortama ulaşmak dileğiyle.

banner8

banner19

banner20