banner17

2015'te tarih alanında yayınlanan kitaplar

Tarih alanı, sosyal bilimlerin bütün disiplinlerinden çok daha fazla eserin üretildiği bir alan. Mehmet Erken 2015 yılının tarih kitaplarına dair geniş bir taramaya dayalı gözlemlerini aktarıyor.

2015'te tarih alanında yayınlanan kitaplar

Tarih alanı, sosyal bilimlerin bütün disiplinlerinden çok daha fazla eserin üretildiği bir alan. Ayrıca her disiplinin altında da o disiplinin tarihine dair eserler kaleme alındığını düşündüğümüzde, tarih kitaplarına toplu bir bakış atmanın zorluğu, hatta imkansızlığı hemencecik kendini belli edecektir. Bu nedenle 2015 yılının tarih kitaplarına dair bu yazı fazlasıyla özneldir. Yine de elden geldiğince geniş bir taramaya dayanmaktadır.

Evvela birkaç noktaya temas etmemiz gerekiyor. Halihazırda piyasada birkaç tane popüler tarih dergisi mevcut. Yedikıta, Derin Tarih, Tarihsel Toplum, #tarih, Kürt Tarihi bu dergilerin en göze çarpanları. Aynı zamanda son senelerde artan tarihi diziler ile beraber özellikle Osmanlı tarihine, genel olarak da tarihe dair herşeye bir ilgi olduğu su götürmez bir gerçek.

2015 yılında tarih alanında, iki tarihi vakıanın yıldönümü üzerinden bolca üretim yapıldığını en başta ifade etmemiz gerekiyor. Bunlar Çanakkale Savaşı ve Ermeni Tehciri (ya da artık kim ne diye tanımlayacaksa 1915'de gerçekleşen o olaylar). Bu genel gündemlerin yanında, tarih alanında muhtelif yayınevlerinin ciddi faliyetler yaptığını da özellikle vurgulamamız lazım. Kitabevi, Beyan, İSAM, Klasik, Yeditepe, Dergah, Çamlıca Basım-Yayın, Alfa ve popüler yayınlar noktasında da Timaş dikkat çekiyor. İlgililer için bu yayınevleri ve bunların ötesindekiler malumdur. 20. yüzyıl ve tarih metedolojisine dair, dindar yayınevlerinin bir nebze zayıf performans çizdiğini burada kasten vurgulamak istiyorum. Ümid ediyorum ki önümüzdeki aylarda ve yıllarda bu konuda telif-tercüme eserler gündeme girer.

Siyer türünde eserler çoğalacak mı?

Yazıya İslam tarihi alanındaki kitaplarla başlamak istiyorum. İslam tarihi alanında pek çok kitabı bulunan Adnan Demircan, 2015 yılında dikkate değer pek çok eser verdi. Kitapları Beyan Yayınları ve Siyer Araştırmaları Merkezi'nden yayınlanan Demircan'ın bu sene İslam tarihine dair yayınladığı ve edisyonunu yaptığı eserler şöyle:

Hz. Peygamber (sas) döneminde gündelik yaşam (Siyer Yayınları); Hz. Peygamber (sas)'in Beşeri Münasebetleri& Temel hak ve Hürriyetler (Siyer Yayınları); Önder Peygamber ve Yeni bir Devletin Kuruluşu (Siyer Yayınları); Hz. Peygamber Döneminde Kurumsal Yapının Oluşumu (Siyer Yayınları); İslam Tarihinin ilk döneminde Arap Mevali İlişkisi (Beyan Yay.); Çeşitli Yönleriyle Hz. Peygamber'in(sas) hayatı (medine dönemi) (Siyer Yayınları); Allah'ın elçisi ve Mesajı (Beyan Yay.); Emeviler (Beyan Yay.); İslam Tarihi'nin ilk döneminde önderler ve ihtilafları (Beyan yay.); Cahiliyeden İslam'a kadın ve aile (Beyan yay.) Yeni Bir toplum inşası (Siyer Yayınları); Fitne: Kardeşlerin Savaşı (Beyan yay.); Çeşitli Yönleriyle Son Elçi (sas)'ın hayatı (Mekke Dönemi) (Siyer Yayınları); Çağdaş Çalışmalar ve Oryantalistlerin Siyer'e yaklaşımı (Siyer Yayınları); Hz. Peygamber'in doğduğu çevre ve toplum (Siyer Yayınları); bir bilim olarak siyer ve kaynakları (Siyer Yayınları); Raşid Halifeler (Beyan Yay.); Cahiliye Arapları (Beyan yay).

Adnan Demircan'ın 2016 yılının başında yayınladığı “İslam Tarihi ve Medeniyeti Bibliyografyası” (Beyan) ve geçen sene yayınladığı “Bir Bilim Olarak Siyer ve Kaynakları” kitaplarının özellikle altını çizmemiz gerekiyor. Bu eserler, bundan sonra yazılması muhtemel yeni siyer kitaplarının işaretçisi olacaktır zannediyoruz. Özellikle yine geçtiğimiz günlerde ilanı yapılan Meridyen Derneği'nin siyer yarışmasını da düşündüğümüzde ümidimiz ve temennimiz, önümüzdeki yıllarda siyer türünde bolca eser görmek...

İslam tarihi üzerine çalışmalarla devam etmek güzel olacak. Cengiz Kallek'in Sosyal Servet: İslam’da Yönetim-Piyasa İlkisi (Klasik), iktisat tarihi konusunda önemli bir eser olarak yayınlandı. Aynı konuda aynı yayınevinden yayınlanan bir diğer kitap Orta Çağ İslam İktisat Düşüncesi: Batı İktisatıdaki “Büyük Kayıp Halka”nın Telafisi (ed. S.M.Ghazanfar).

Kitap ve kütüphanelerin tarihi

Kitap ve kütüphanelere dair önemli eserler çıktı 2015'te. İsmail Erünsal'ın, muhtelif yerlerde yayınlanmış kütüphanelere dair makaleleri Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik (Timaş Yay.) adı ile bir araya getirildi. Geçtiğimiz sene İLEM tarafından düzenlenen, Carullah Efendi'nin kütüphanesinden yola çıkarak bir grup akademisyenin kendi alanlarına dair incelemelerinin yer aldığı sempozyumun kitabı, Osmanlılarda Kitap Kültürü (Nobel Yay.-İLEM kitaplığı) ismi ile kitaplaştırıldı.

Şinasi Tekin'in yaklaşık 20 sene önce yayınlanmış Eski Türklerde Yazı, Kağıt, Kitap ve Kağıt Damgaları kitabı, Dergah Yayınları tarafından tekrar basıldı. Esasında Kültür tarihi alanında bir eser olan fakat kitap ve okuma kültürüne dair nüanslar da barındıran Robert Darnton'un Büyük Kedi Katliamı (Koç Üniv. Yayınları) bu alanda değineceğimiz son eser.

Kültür tarihi ve diğerleri

Buradan kültür tarihine dair bazı kitaplara geçmek yerinde olacaktır. İlk olarak YKY'den çıkan, Sabri Koz ve Kemalettin Kuzucu'nun Türk Kahvesi kitabına değinmeliyiz. Sonrasında Kitabevi Yayınları tarafından yayınlanan Ömer Uzunağaç'ın Selçuklu Anadolu'sunda Beslenme ve Yemek Kültürü. Bunların yanında, Luigi Bassano'nun Osmanlı İmparatorluğu’nda Gündelik Hayat: Kanuni Dönemi (Yeditepe Yayıları); Ahmet Yüksel'in Solak Mustafa ve Çetesi (Kitabevi), Mehmet Samsakçı'nın Ölüme Açılan Estetik Kapı Türk Mezar Taşı Edebiyatı (Kitabevi) kitapları da ilgi çekici kitaplar arasında.

Kültür tarihinden biraz daha eskilere gidebiliriz. Aşağıdaki kitaplar, muhtelif tarihi dönemlere dair ilgimi çeken kitaplar oldu:

Haçlı Seferlerinde kuşatma, AydınUsta, Yeditepe Yayınları.

Tahkiku ma li’l-Hind: Biruni’nin gözüyle Hindistan, Ebu Reyhan el-Biruni, Türk Tarih Kurumu.

Roma Tarihi’nin ana hatları 1. kısım Cumhuriyet devri, Sabahat Atlan, Türk Tarih Kurumu.

Şam Tarihine Zeyl - 1. ve 2. Haçlı Seferleri, Ian Kalanisi, İş Bankası Kültür Yayınları.

Keşifler ve Coğafya: 15. ve 16. yüzyı keşfleri - Nazan Karakaş Özür - yeditepe Yayınları.

Umberto Eco'nun Ortaçağ Üçlemesi.

Şimdi biraz daha geniş konulara ve yakın tarihe odaklanan kitaplara döneyim:

Ali Çimen'den Kısa Dünya Tarihi (Timaş).

Bahaeddin Ögel'den Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi (TTK).

Tamim Ensarî'den İslamî Bakış Açısıdan dünya tarihi (Pegasus Yay.).

20. yy tarihine dair 'ın Karanlık Kıta ve Dünyayı Yönetmek kitapları (Alfa Yay), Ian Bruma'nın Sıfır Yılı (1945'in tarihi) (YKY), Ömer Tellioğlu'nun Filistin’e Musevi Göçü ve Siyonizm (1880-1914)(Kitabevi).

İslami ilimler tarihini bu yazıya sokmak ne kadar doğru olur bilmiyorum fakat Halit Özkan'ın Memlüklülerin Son Asrıda Hadis: Kahire 1392-1517 (Klasik) ve Semih Ceyhan'ın Türkiye’de Tarikatlar: Tarih ve Kültür (ISAM) kitaplarının alanlarında dikkat çektiğini belirtmek gerekiyor.

Dinin Soykütükleri - Talal Asad - Metis Yayınları, çev: Ayet Aram Tekin

Bu yılın en dikkate değer eserlerinden biri şüphesiz çağdaş İslam düşüncesinin önde gelen isimlerinden Muhammed Esed’in oğlu ve yaşayan en büyük antropologlardan biri olan Talal Asad’ın kült eseri Dinin Soykütüklerinin nihayet yayınlanmasıdır. İlk defa 1993 yılında Johns Hopkins University Press tarafından yayınlanan Dinin Soykütükleri’nin (Genealogies of Religion) telif hakkını uzun yıllar önce alan Vadi Yayınları kitabın basımını gerçekleştirmeyince Asad’ın bu temel eserinin neşri akamete uğramıştı. 2014’te Metis Yayınları’na telif hakkının devriyle birlikte kitap bu yılın Şubat ayında yayınlandı. Türkçe literatüre ilk kez ‘Bir İslam Antropolojisi Fikri’ makalesinin 2000 yılında Folklor/Edebiyat dergisinin 22. sayısında tercüme edilmesiyle birlikte giren Talal Asad, son yıllarda Türkçe okurun giderek ilgisinin arttığı bir isim. Daha evvel 2007 yılında yine Metis tarafından Sekülerliğin Biçimleri (çev. Ferit Burak Aydar), 2008’de Ütopya Yayınları tarafından Asad’ın 1973 tarihli Antropoloji ve Sömürgecilik (çev. Ayşe Karınca) adıyla yayınlanan Anthropology and Colonial Encounter derlemesi ve 2012 yılında Eski Yeni Yayınları tarafından Fuat Aydın çevirisiyle İntihar Eylemleri (On Suicide Bombing) yayınlanmıştı. İlk olarak Dinin Soykütükleri’nin 7. bölümü olan “Rushdie Olayının Ardından Çokkültürcülük ve Britanyalı Kimliği” Tezkire dergisinin 2006 yılı 43-44. sayısında kitabın mütercimi olan Aram Tekin’in çevirisi ile ve Vadi Yayınlarının izni ile yayınlanmıştı. Aynı şekilde kitabın ilk bölümü olan “Dinin Antropolojik Bir Kategori olarak İnşası” aynı başlıkla Milel ve Nihal dergisinde 2007 yılı Ağustos sayısında, kitabın mütercimi olan Aram Tekin’in çevirisi ile ve Vadi Yayınlarının izni ile yayınlanmıştı.

Asad’ın metni bir kitap olarak 1993’te yayınlansa da içerdiği makaleler biraz daha eskiye sarkmaktadır. Bu sebeple metnin tartışmaları üzerine aslında yeni yorumlar hem tilmizleri hem de sosyal bilimler camiasında yapıldı ve bunları Türkçe’de de görmekteyiz. Asad, antropolojinin bir disiplin olarak Batı-dışı toplumlara odaklanmayı, Batı’nınsa sosyoloji ile konuşulması kurgusunu tersyüz ederek Nietzsche ve Foucault’nun genealogy (soykütük) yöntemini “din”, “ritüel” ve “kültürel tercüme” gibi kavramlar üzerine eğilerek tarihsel bir perspektifle Batı’nın kendisi için işe koşmaktadır. Antropolojinin merceğini Batı’ya ve Batı’nın tarihine çeviren Asad, sahte dünyevi-kutsal ayrımlarının ötesinde ne tür bir tarihsel içiçe geçişler silsilesinin var olduğunu açığa çıkarıyor.

Asad’ın bu kült metninin sadece din ve antropoloji çalışmalarında bulunanların değil, tüm bir sosyal bilimler meraklıları ve pratisyenleri tarafından okunmasının elzem bir eser olduğunu kaydetmek gerek.

Son olarak iki önemli eser ile kapanış yapmamız yerinde olacak. Bunlardan ilki Michel Rolph Trouillot'dan Geçmiş Susturmak: Tarihin Üretilmesi ve İktidar thaki Yayınları); diğeri ise Talal Asad'ın en önemli eserlerinden bir tanesi olan Dinin Soykütükleri: Hıristiyanlık ve İslam'da Disiplin ve İktidarın nedenleri (Metis Yay). 

 

Mehmet Erken derledi

Güncelleme Tarihi: 16 Nisan 2016, 13:59
banner12
YORUM EKLE

banner19

banner13

banner20