Kehf suresinin 49. ayetindeki hıçkırık seslerini duymuş muydunuz?

Kur'an'ın nüzulü devam ederken Peygamber Efendimiz (sas) inen ayetleri arkadaşlarının bir kısmına ezberletmiş, bir kısmına da imkanları nispetinde kemik, tahta, deri ve taş gibi malzemelere yazdırmıştır. Efendimizin vefatının ardından İslam devletinin başına geçen Hz. Ebubekir (ra), her ayet için iki şahit arayarak bir komisyon marifetiyle Kur'an'ı iki kapak arasında toplamış (İmam nüsha/el-Mushaf); Hz. Osman (ra) ise sonraki dönemde Kur'an'ı, bu nüshayı esas alarak çoğaltmıştır. Biz de bugün Kur'an-ı Kerim'i Hz. Osman döneminde yazılan hatla (er-Resmü'l Osmanî) okuyor ve çoğaltıyoruz.

Arap yazım kurallarına göre "lâm" ve "he" harfleri uygun konum yakalamaları durumunda kendilerinden önceki ve sonraki harflere bitişebilirler. Ancak üzerinde konuşacağımız Kehf suresinin 49. ayetinde bu iki harf (مَالِ‌هٰذَا) şeklinde birbirlerinden ayrı yazılmışlardır. Bunun bir sebebi var.

Şimdi başlayabiliriz.

"وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِم۪ينَ مُشْفِق۪ينَ مِمَّا ف۪يهِ وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَا لِ‌هٰذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغ۪يرَةً وَلَا كَب۪يرَةً اِلَّٓا اَحْصٰيهَاۚ وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِراًۜ وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ اَحَداً۟."

[Artık kitap (amel defteri) ortaya konmuştur; suçluların, onda yazılı olanlardan korkuya kapılmış olarak, "Vay halimize! Bu nasıl kitapmış! Küçük-büyük hiçbir şey bırakmaksızın hepsini sayıp dökmüş!" dediklerini görürsün. Böylece yaptıklarını karşılarında bulmuşlardır. Rabbin hiç kimseye haksızlık etmez.] (Kehf 18/ 49)

Bundan yaklaşık bir yıl önce bir tefsir dersinde sıra bu ayet-i celîleyi okumaya gelince hocamız ayetin neden yazım kurallarına uygun olarak (مَا لِهٰذَا الْكِتَابِ) şeklinde değil de kurala aykırı olarak (مَا لِ‌ هٰذَا الْكِتَابِ) şeklinde hece hece yazıldığını sormuş, biz ise cevap verememiştik.

Arap yazısında "lâm" ve "he" harfleri kendilerinden önceki ve sonraki harflere bitişebilen harflerdendir. Burada da (ما لهذا) şeklinde yazılmalarında bir sakınca bulunmamaktayken garip bir şekilde bu iki harf birbirlerinden ayrı yazılmışlar...

Korku ve acıdan söylenemeyen kelimeler

Hocamız bizden cevap beklerken bizim akıllarımıza ilk gelen sorular şunlardı: Acaba bu, çağları aşarak bize kadar gelen, gözden kaçmış bir yazım hatası olabilir miydi? Bu sorunun bu kadar basit bir izahı olabilir miydi?

Bizi daha fazla meraka salmadan, hocamız durumu şöyle izah etti: "Burada ‘lâm’ ve ‘he’ harflerinin ayrı ayrı yazılmasının sebebi, o gün günahkârların çekeceği sıkıntıyı metne yansıtmaktır. Zira amel defterlerinin açıldığı o günde günahkârlar öyle ağlayacaklar ve hıçkıracaklar ki bırakın düzgün, tek nefeste cümle kurabilmeyi, kelimeleri bile ancak hece hece telaffuz edebileceklerdir. Şöyle ki, ‘Mâ (Ne oluyor?)’ diyecekler, bir müddet ağlayıp hıçkırdıktan sonra ‘li (a)’ diyebilecekler, sonra biraz daha hıçkırıp ‘hâze'l (bu)’ diyecekler. Nihayet sonunda ‘kitâbe (kitaba?)’ deyip kısacık bir cümleyi (Ne oluyor bu kitaba?) böyle parça parça ancak kurabileceklerdir."

Ne kadar çarpıcı değil mi? Kehf suresinin 49. ayetinde, aslında bitişik yazılması gereken iki harf birbirinden ayrılarak aralarına mücrimlerin acıyla dolu nefesleri konulmuş; iki harfin arasındaki boşluklar aslında günahkârların hıçkırıklarıyla doluymuş...

O gün geçirdiğimiz şokla kaynağını sormayı unuttuğumuz bu bilginin nerede geçtiğini bulmak için tefsirlere bakmaya karar verdiğimde, âlimlerimizin pek çoğunun bu konuya hiç değinmediğini görmek beni biraz şaşırttı.

Bir yandan "Böyle bir ayrıntı nasıl olmuş da farkedilmemiş; farkedildiyse neden kaydedilmemiş?" diye düşünüp diğer yandan tefsir alanında yazılmış eserlere hızlıca göz gezdirirken Âlûsî'nin (ö. 1270) de kendi tefsiri olan "Ruhu'l meânî"de benim gibi aynı dertten yakındığını ve konuyu Bikâî'nin (ö. 885) bir yorumuna yer vererek açıkladığını görmek beni ziyadesiyle mutlu etti.

Harfler bilinçli olarak ayrı yazılmış

Âlûsî kısaca şöyle diyordu: "'Lâm' ve 'he' harflerinin burada kural dışı olarak aykırı bir hatla yazılmasına dair çokları herhangi bir söz söylemedi. Ancak Bikâî şöyle diyor: 'Hattın bu şekilde ayrı olması mücrimlerin o anki çektikleri acıyla her hecede ancak dura dura konuşabildiklerine işaret etsin diyedir.'" (Şehâbeddin Mahmûd el-Âlûsî, Rûhu’l-meânî fî tefsîri’l-Kur'âni’l-azîm ve’s-seb'il-mesânî, Daru'l kütübi'l İlmiyye, Beyrut, c. 8.)

Şimdi bu ayeti her okuduğumda amel defterlerinin açılma zamanı gelip içine düştükleri çaresizlikle günahkârların hıçkırarak ağlayışları kulağıma gelir gibi oluyor. Belki bundan sonra siz de ayetin bu kısmında biraz duraksayacaksınız...

Allah o dehşetli günde bizlere yardım etsin, bizi esirgesin.

Mücrimler zümresinden olmaktan, böyleleriyle oturup kalkmaktan bizleri muhafaza eylesin.

Not: Âlûsî'de geçen ifadeyi asıl kaynağında görmek isteyenler için Ebü’l-Hasen Burhânüddîn el-Bikâî, Nazmü’d-dürer fî tenâsübi’l-âyât ve’s-süver adlı eserine bakabilirler. (Dâru'l kütübi'l İslâmî, Kâhire, c. 12, s. 72.)

Bu görüşlerin hepsi müfessirlerimizin kendi yorumlamalarıdır. En nihayetinde imam nüshada böyle yazıldığı için böyle yazılmaya devam edilmiştir. Ben bu yazıda sadece alimlerimizin tefsir birikimimize kattıkları zenginliği yansıtmaya çalıştım.

En doğrusunu yüce Allah bilir…

YORUM EKLE
YORUMLAR
nur yurt
nur yurt - 8 ay Önce

çok teşekkür ederiz hocam bu nadir bilgiyi bizimle paylaşıp geleceğe aktarmaya yardımcı olduğunuz için. bir hayra vesile oldunuz inşAllah

Celalettin Alkan
Celalettin Alkan @nur yurt - 8 ay Önce

Yorumunuzu yeni görüyorum Nur hanım;
Ben okuyup düşüncelerinizi paylaştığınız için size teşekkür ederim.

Talha
Talha - 8 ay Önce

Tesekkurler. Ancak bu yorumun biraz zorlama oldugunu dusunuyorum. Zira gunahkarlarin ahiret ile yuzlesince soyledikleri bir tek bu ayette gecmiyor.
Ornegin, Enbiya 97
" Ve gerçek vaad (ölüm, kıyamet) yaklaşınca, birden, inkâr edenlerin gözleri donakalır! «Yazıklar olsun bize! (derler), gerçekten biz, bu durumdan habersizmişiz; hatta biz zalim kimselermişiz.» "

Bu ayette de benzer bir yazim sekli var mi?

Celalettin Alkan
Celalettin Alkan @Talha - 8 ay Önce

Talha bey;
Böyle bir inceliğin her diyalogda olması şart olmasa gerek zira öyle olsa zaten incelik olmaz, sıradan bir şey olur.
İkincisi, belirttiğim gibi bazı müfessirlerimizin görüşü ve bir bağlayıcılığı yok. Bu yazıda sadece alimlerimizin tefsir birikimine yaptıkları katkıdan bahsediliyor, katî şekilde doğru olacak diye bir şey zaten söz konusu değil.

Fatıma Kaya
Fatıma Kaya - 5 ay Önce

Sağ olun hocam bu ayeti ömrüm oldukça unutmayacağım inşaAllah. Bu tefsir yüreğime ince bir sızı kattı inşaAllah tüm hayatımıda kuşatır da Rabbi karşısında o duruma düşen kullarından olmam
Selam ve dua ile

Celalettin Alkan
Celalettin Alkan @Fatıma Kaya - 5 ay Önce

Amin inşAllah, sizler de sağolun..

İnci
İnci - 4 ay Önce

Allah razı olsun hocam. SubhanAllah Kur'an ne büyük yol haritasıdır. Allah'ın verdiği akl nimetini kullanabilme cesareti ihsan etsin bizlere.

Ayşe
Ayşe - 4 ay Önce

Çok ince ve vurucu bir ayrıntı. Allah razı olsun hocam. Kuran ın muciz belağatını bize duyuran Subhan ve ekber rabbimize hamdederiz.

Emine köşüm
Emine köşüm - 4 ay Önce

Allah razı olsun sizlerden hocam bu konu bir ayet insanı kendine getirmeye yeter şöyle bidurup nefes tutuldugunda o sesleri duymamak mümkün degil Allah yar ve yardimcimız olsun bizleri o kullar arasında müpdela etmesin emeginize saglık bizi bi ayetle aydınlattınız Allah razı olsun hocam sizden cok hoşuma gitdi

Muzaffer bayrak
Muzaffer bayrak - 4 ay Önce

Selamun aleykum. Gercekten de doyasiya hissetmeye ihtiyacimiz varmis. Cok latif bir izah tarzi olmus. Tesekkurler..

erkan
erkan - 2 ay Önce

Allah razi olsun