Kadim zamanların künyeleri: Deqler

Kadim zamanlardan kalma dövme geleneğinin geçmişi insanlık tarihi kadar eski olduğu tahmin ediliyor. Eskiden Mezopotamya olarak anılan, Türkiye’nin Güneydoğu Bölgesi’nde karşılaşılan “deq geleneği” de bunlardan biri.

Binlerce yıllık bir geçmişe sahip olduğunu söylemek mümkün.

Kürtlerin deq, Arapların wesm, Avrupalıların tattoo dediği eski usul dövmenin en büyük özelliği bir ömür kalıcı olması.

Dövmenin tarihi, neolitik çağlara kadar dayanıyor. Farklı kültürlerde farklı anlamlar ifade eden dövme, kimi toplumlarda romatizma tedavisi için, kimi toplumlarda suçluları damgalamak için, kimi toplumlarda ise dini inanç sembolü olarak yer edinmiş.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ise birçok kadının yüzüne işlenen deq geleneği, güzelliği, acıyı, korkuyu sembolize ediyor.

Modernleşmeyle geleneklerimiz eski değerini yitirse de ülkemizin bazı yerlerinde gelenekler bugün de sürdürülüyor.

Yüze ve vücuda farklı materyallerle dövme yapma sanatı olan deq ile birçok dizi ve filmlerde karşılaşmışızdır.

Günümüzde yaygınlığını kaybeden, gençlerde rastlanması pek mümkün olmayan deq; Kürtçe’de “dövme” anlamını taşıyor.

Kadınların genellikle yüzlerine, erkeklerin ise vücuduna işlenen dövmeler, geometrik, ya da yıldız, kuş, güneş gibi bir şekil alabiliyor. Her sembol farklı anlam taşıyor. Ancak çoğu figürün, özellikle kadınları kötü güçlerden koruduğuna inanılıyor.

Ceylan sembolünün şans getirdiğine inanılırken, göz sembolünün ise nazara karşı etkili olduğu düşünülüyor. Güneş ve Ay figürleri ise sağlıklı bir yaşamı ifade ediyor. Kadınların yüzlerine güzellik katmak amacıyla ise yıldız ya da ay şekli çiziliyor.

1991 yılında Avusturya-İtalya sınırında bulunan Alpler'de buzullar arasında sıkışıp kalan, adına buz adam denilen ve 5 bin yıl önce avcılık yaptığı sırada öldüğü düşünülen bir kişinin bedeninde çok sayıda dövme olduğu tespit edilmiş.

Yine Antik Mısır’da bu geleneğin sürdüğü, çok sayıda kişinin dövme yaptırdığı, o dönemden kalmış mumyalardan anlaşılıyor.

Antik Yunan’da, Roma’da dövme olduğu tarihi belgelerden anlaşılıyor.

Bir tür tılsım ya da bir aidiyet işareti anlamına gelen bedendeki simgeler, her toplumun ihtiyacına göre insan varlığını yaşatmış ve birçok hastalığa şifa olur umuduyla yapılmış.

Her inanç, her etnik yapı, her kültür kendine göre bir anlam biçmiş ve deq’ın asırlarca varlığını sürdürmesini sağlamış. Kapkara isle yoğrulan, anne sütüyle beslenen ve iğne ucuyla bedene kazınan bir künye hükmünde deqler.

Tılsım, nazar ve güzelleşmek amacıyla yapılan dövmeler, aynı zamanda bir soy işareti olarak kullanılmış.

Yıllarca dövme bir tanınma, tanıtma aracı olarak insan bedeninde varlığını korumuş.

Romalılar, esir ve kölelerin alınlarına dövme yaparak her yerde tanınmalarını sağlıyorlardı.

Mezopotamya’da her kabile, topluluk ve aşiretin kendine has bir işaret kullanmış olduğu, yapılan dövmelerden anlaşılıyor.

Genellikle kadınların yaptığı dövme için anne sütü, hatta kız çocuğu doğuran lohusa kadının sütünün olması tercih ediliyor. Bunun da mitolojik bir kökene sahip olduğu söyleniyor. Ateşte uzun süre kalmış kazanın isi kazınarak, sütle bir karışım elde ediliyor. Elde edilen karışım bildiğimiz basit iğnenin yardımıyla derinin altına mikron mikron itiliyor, iğneyle dövülüyor. Dövme yapılan yerde derin olmayan bir yara açılıyor, bir iki günde kabuk bağlayarak iyileşiyor ve derinin altına sızan karışım yeşilimsi bir renk alarak, ömür boyu silinmez bir iz olarak kalıyor.

Deqleri genellikle Çingeneler, Mıtrıplar ve Qurbetler göçerlik yaparak para karşılığı işlemişlerdir. Halk arasında dövme yapan erkeğe ‘dekkak’, kadına ise ‘dekkake’ denilmektedir.

Göz deseninin nazardan korunmayı, bolluk ve bereketi; yıldızın mutluluğu; hayat ağacı figürünün, yaşamı; kuş motifinin yaşamı ve ruhu, çok rastlanan Güneş ve Ay motiflerinin de yine yaşam kaynağını, sonsuz yaşam isteğini simgelediği bu kültür; modern zamanlarda kaybolmaya yüz tutmuş zenginliklerden biri olarak tarihteki yerini alacak gibi duruyor.

YORUM EKLE
YORUMLAR
Züleyha YILMAZ
Züleyha YILMAZ - 2 ay Önce

Güzel ve bilgi dolu bir yazı olmuş. .Kaleminize sağlık.

Nevin Payas
Nevin Payas - 2 ay Önce

İlginç,doyurucu bilgiler ve kusursuz anlatım.

Aşkın Geçgel
Aşkın Geçgel - 2 ay Önce

Kültür mirası ve simgesel anlamlar ne kadar güzel...

Mücahit yaman
Mücahit yaman - 2 ay Önce

Kaleminize sağlık hocam.

Menekşe Orak
Menekşe Orak - 2 ay Önce

Tşk ederiz yine güzel bir yazı ve çok da değerli bilgiler.

banner26