Immanuel’den Elizabeth’e kutsal terminoloji

Michael, Gabriel, Immanuel, Elizabeth… Sık duyduğumuz yabancı isimlerden birkaçı. Bu isimlerdeki benzerlik daha önce dikkatinizi çekmiş miydi? Gelin, bugün bazı isimlerin etimolojisine mercek tutmaya çalışalım.

“Eloah”, İbranice “Tanrı/Allah” anlamına gelir. Yukarıdaki isimlerde anlam ortaklığını sağlayan ek “El” (Arapçada “İl”) olup, “Eloah”ın kısaltılmış halidir. “Eloah”ın çoğulu ise “Elohim”dir. Eski Ahit’te bazı yerlerde Tanrı için “Elohim” ifadesinin kullanılması, inançsızlar tarafından çoktanrıcılıktan tektanrıcılığa geçiş sürecinde geriye kalan tortular olarak görülür. Ancak, inananlar açısından bu ifade Tanrı’nın haşmet, azamet ve yüceliğini belirtir: Tıpkı bir hükümdara hürmet ifadesi olarak söylenen “Majesteleri” ifadesinde olduğu gibi… Elohim’in, Arapça’da “Allahümme-Ya Allah/Allah’ım” olarak yer aldığı yönünde bazı âlimlerin görüşleri bulunmaktadır.

Önce “El/İl” ismi ile bağlantılı olan melek isimlerine, daha sonra da diğer isimlere bakalım. Cebrâil ve Mikâil isimleri Kur’an-ı Kerim’de ve diğer kitaplarda geçerken, İsrâfil ve Azrâil isimleri geçmez. Kur’an’da Azrâil için “melekü’l-mevt-ölüm meleği” ifadesi yer alırken, İsrâfil adına bazı hadislerde yer verilmektedir.

Cebrâil (Gabriel): Tekvir Suresi 20. ayette, Hz. Cebrâil’in “güçlü” bir elçi olarak nitelendiğini görüyoruz. İslam bilginlerine göre, Hz. Cebrâil’in ismi “Cibr+İl-Allah’ın kulu”, “Cebr+İl “Allah’ın gücü/kuvveti” veya ikisi birlikte “Allah’ın güçlü kulu” gibi anlamlara gelmektedir. Yahudi ve Hristiyan kaynaklarında ise Batı dillerinde Gabriel olarak geçen bu isim için benzer biçimde “Tanrı benim gücümdür”, “Tanrı’nın adamı” veya “Tanrı'nın (güçlü) adamı” gibi anlamlar belirtilmektedir.

Mikâil (Mikhael, Mikhail, Michel, Michael, Miguel): Hz. Mikâil’in ismi için, bazı bilginler “Mîk+İl-Allah’ın kulcağızı (Ubeydullah)” anlamını verirken, bazıları da bu ismin İbrânîcede “Kim Allah gibidir?” anlamında, kimsenin Allah gibi olamayacağını bir soru cümlesi ile belirttiğini söyler.

Azrâil: Bu ismin, “Allah’ın kulu”, “Allah’ın kuvvetlisi”, “Allah benim yardımcımdır”, “Allah yardım etti”, “Allah’ın yardım ettiği”, “Allah’ın yardımı” gibi anlamlara geldiği konusunda farklı görüşler vardır.

İsrâfil: İsrâfil’in “İsrâf (serâf)+İl-Allah’ın kulu”anlamına geldiğini bildiren bazı rivayetler bulunmaktadır. Bazı Batılı araştırmacılar, İsrâfil’in Eski Ahid’de bir melek grubu olan “serâfîm”in en üstünde yer alan “Seraphiel”den gelmiş olabileceği, bazıları da “Raphael” ile aynı melek olabileceği kanaatindedir.

İsrâil: Hz. Yakup'un lakabıdır. İsrâiloğulları da Hz. Yakup’un soyundan gelenleri ifade eder. Yahudilere göre, Tanrı’nın bir meleği ile gün ağarıncaya kadar güreşen Hz. Yakup güreşi kazanır. O da onu “Tanrı ile mücadele eden, güreşen” anlamında İsrâil olarak kutsar. Ancak, “Tanrı için mücadele eden”, “Tanrı için gayret eden”, “Tanrı’nın kuralları” gibi anlamlara da yorulmaktadır. İslam âlimleri ise, İsrâil’e “Allah’ın kulu”, “Allah’ın seçkini”, “Allah katında şerefli olan”, “Allah’a gece yürüyüşü yapan” gibi anlamları vermişlerdir.   

İsmâil (Ishmael): “Allah işitir” anlamına gelir.  

Bâbil: Bâb, “kapı” demektir. Konu, kitap bölümü, devlet dairelerine ait makamlar vb. birçok anlamda kullanılmaktadır. Bâbıâlî, “yüce kapı” anlamına gelip, Tanzîmat’tan önce sâdece sadrâzamların makāmı ve ikāmetgâhı iken, daha sonra bâzı önemli bakanlıkları ve dâireleri de içine almış, zamanla İstanbul’da bu dâirelerin bulunduğu Sirkeci ile Cağaloğlu arasındaki semtin adı olmuştur. Eski Mezopotamya’nın en ünlü şehri Bâbil (Bâb+il) ise, “Tanrı’nın kapısı” demektir.

Azazil: Kur'an-ı Kerîm'de ve Kütüb-i Sitte'de bu isme rastlanmaz, ancak bazı İslâmî kaynaklarda şeytanın bir diğer adı olarak kullanılmıştır. “Tanrı’nın kuvvetlendirdiği” anlamına gelir. 

Emmanuel (İmmanuel): “Tanrı bizimledir” anlamına gelir.

Elizabeth (Elisheva, Isabel): “Tanrı yeminimdir” anlamına gelir. Kişinin söylediği sözler için Tanrı adına yemin etmesi demektir.   

Daniel (Danyal): “Tanrı benim yargıcımdır.” anlamına gelir. “Dan” kısa hali, “Danielle” ise kızlar için kullanılan halidir.

Samuel: “Tanrı’nın adı” veya “Tanrı duydu” anlamına gelir.

Ariel: “Tanrı’nın aslanı” anlamına gelir.

Raphael: “Tanrı şifa verir” anlamına gelir.

Ezekiel: “Tanrı kuvvetlendirir” demektir.

Uriel: “Tanrı benim ışığım” veya “Tanrı’nın ışığı” demektir.

Bir de Yahudilerce Tanrı’nın özel ismi sayılan “Y-H-V-H” ismi bulunmaktadır. Yahudilerde bu isim, sihirli bir güç ile ilişkilendirilmiş ve bâtıni anlamlar yüklenmiştir. Tanrı’nın bu özel ismini ağza almama zamanla bir gelenek olarak kökleşmiş ve sonucunda İbranicede sadece sessiz harflerin yazılıyor olması ile tam telaffuzu unutulmuştur. Bununla birlikte, “Yehova” ve “Yahve” gibi okunuşları bulunmaktadır. “Yahve”nin Arapça “Ya Hüve/Ya Hû-Ey O” anlamına geldiği yönünde görüşler de bulunmaktadır. “Yah” ise “Yahve”nin kısaltılmış hâlidir. Örneğin, “Hallelujah” “Yah’a şükürler olsun” anlamına gelir.  

İsâ (Jesus): Batı dillerindeki Jesus isminin aslı, İbranice “Yehôşûa”nın kısaltılmış şekli olan “Yeşua”dır. “Yahve/Yehova kurtuluştur”, “Yahve kurtarır” gibi anlamlara gelir.  

Zekeriyyâ (Zachariah): “Yahve hatırlar” anlamına gelir.

İlyâs (Elijah, Elias, Helias, İliya): “Tanrım Yahve’dir” anlamına gelir.

John (Jean, Juan, Giovanni, João, Jan, Hans, Johann, İvan, Johannes, Ohannes, Yuhanna, Yani): İbranice Yohanan (y'hohanan)'dan gelmekte olup, “Yah lütufta bulundu” veya “Yah lütufkârdır” gibi anlamlara gelir.

YORUM EKLE
YORUMLAR
Bünyamin Bozok
Bünyamin Bozok - 2 ay Önce

Bilginize emeğinize sağlık teşekkür ederiz

Cengiz eken
Cengiz eken - 2 ay Önce

Erdinç hocam yine bilgi darcığımızı zenginleştiren güzel bir yazı kaleme almış, çok teşekkürler...

Hüma Zeynep
Hüma Zeynep - 2 ay Önce

Elinize sağlık, Hans'ın Yuhanna ile aynı olması gerçekten ilginç. İnanç ve kültürün etkileşimini görüyoruz.

banner19

banner36