İstanbul'u kadınlar inşa etti

Kültür tarihçisi ve yazar Can Alpgüvenç, kadın sultanların vakıflar konusunda padişahlardan daha duyarlı olduklarına dikkati çekerken “İstanbul, kadın eserleri şehridir” dedi.

İstanbul'u kadınlar inşa etti

 

Türkiye Diyanet Vakfı tarafından organize edilen ve İBB Kültür A.Ş.’nin katkılarıyla düzenlenen Türkiye Kitap ve Kültür Fuarı, Beyazıt Camii yanında kurulan çadırda Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği (ESKADER)’nin katkılarıyla gerçekleşen Beyazıt Ramazan Sohbetleri, Can Alpgüvenç programı ile başladı.

Yaşayan önemli kültür tarihçilerimizden Can Alpgüvenç “Sarayda ve Haremde Ramazanlar” başlıklı sohbetinde, kaleme aldığı eserlerinde büyük yer tutan kadın sultanların, İstanbul’a adeta şeklini veren imar girişimleri ile ilgili tarihî bilgilere yer verdi. Konuşmasında Osmanlı tarihinde öne çıkan üç kadın; Hatice Turhan Sultan, Nurbanu Hatun ve Hürrem Sultan’ın kazandırdığı vakıf eserlerini de detaylarıyla aktaran Alpgvenç, İstanbul’un kadın sultanların elinde şekillendiğini vurguladı.

Ramazan’da Harem manzarası

Osmanlı sarayında yaşanan hayatın birebir topluma yansımasıyla halkın kültür yapısını belirlediğini dile getiren Can Alpgüvenç, Ramazanlarda saraydaki hummalı hazırlıkları ve iftarlardaki gelenekleri anlattı. Büyük hizmetlerle Ramazanların karşılandığını, sarayın tepeden tırnağa yıkandığını ve Ramazan boyunca saraydaki herkesin oruçlu olduğunu vurgulayan Alpgüvenç, sözlerine şöyle devam etti:

“Sarayda Ramazan’ın ilk on beş günü hatimler yapılıyordu ve güzel sesli müezzinlerle terâvihler kılınıyordu. İftar vakti, Harem Dairesi’ne şerbetler, şuruplar gönderilirdi. Ramazan’ın 15’ine kadarki bu coşkulu karşılama, daha sonra Hırka-i Şerif ziyaretleri ile devam ediyordu. Saraydaki Hırka-i Saadet Dairesi’ne yapılan ziyaretlerde bir perde arkasından Kur’ân okunurken padişahın gönderdiği mendil ve selâm huzura ulaştırılıyordu. Kadir Gecesi’nde bir alay tertip ediliyor, Harem’in Tophane veya Hamidiye Meydanı’na yerleşmesinin ardından Padişah geliyordu. Teravih yaklaşırken ikramlar yapılıyordu ve hanımlar kandillerle aydınlatılan şehri at arabalarıyla geziyorlardı. Kadir Gecesi âdeta bir bayram gibi kutlanıyordu. Bugün dizilerde anlatıldığı gibi Harem bir eğlence mekânı değildi ve öyle manzaralar hiç yaşanmadı. Teravihler kılınıyor ve Kur’ânlar okunuyordu.”

İstanbul’u süsleyen kadın eserleri

Can Alpgüvenç

İstanbul’un fethinden bu yana kesintisiz bir hizmet anlayışının hüküm sürdüğünü, ilim kitapları telif etmek ve yaymak, İslâm’ı yaşayan nesiller yetiştirmek ve sadaka dağıtmak sorumluluğuyla hareket edildiğini anlatan Alpgüvenç, Harem’de her işin İslâm kanunlarına göre yürütüldüğüne ve devletin halkı ezmediği prensipleri barındırdığına dikkat çekti.  İstanbul’un kadın eserleri şehri olduğunu belirten Can Alpgüvenç, örnek eserleri sıraladı:

“Eminönü’ndeki Yeni Camii (Valide Sultan Camii)’nden çıkarsınız, Gülhane’de Zeynep Sultan Camii sizi karşılar. Sultanahmet’e çıkarken Cevriye Kalfa Sıbyan Mektebi, Aksaray’da Pertevniyal Valide Sultan Camii, Vatan Caddesi’nde Bezmiâlem Valide Sultan Camii, Çeşmesi ve Hastanesi, Edirnekapı’da Mihrimah Sultan Camii’ni görürsünüz. Karşıya geçersek yine Mimar Sinan eseri Mihrimah Sultan Camii vardır. 19. asırda dört önemli padişahın 27 vakfı vardır. Buna karşılık kadınların kurduğu vakıfların sayısı 45’tir. Bu durumdan, erkeklerden daha çok hizmet ettiklerini anlıyoruz. Cumhuriyet devrinde, Saray hem kadın sultanları siyasete karıştırmakla hem de kafes altında tutulmakla da suçlanır. Kadın sultanlar hayırlara vesile olacak meselelere karışmışlardır.”

Hatice Turhan Sultan ve Yeni Cami

Batı’daki First Lady anlayışının aslında daha çok Osmanlı kadın sultanlara yakıştığını belirten Alpgüvenç, bunlardan kendisini en çok etkileyenin Hatice Turhan Sultan olduğunu ifade etti ve hakkında şunları söyledi:

“Çok genç yaşta dul kalmış ve 22 yaşındayken ülkenin sorumluluğu omuzlarına yüklenmiştir. Yaşadığı yıllar, Köprülü devrini başlatıp toprak kaybının olmadığı bir zamandı. Yeni Camii’nin 60 yıl boyunca bekleyen inşaatını tamamlayarak yangından telef olan Eminönü’ne son derece faydalı bir külliye kazandırmıştır. Mısır Çarşısı, Darül Kur’ân ve Sebil içeren büyük külliye, bugün amaçlarından çok uzakta işler için kullanılır durumda. Yeniden aslına uygun amaçlar için faydalanılması konusunda hâlâ umutluyuz. Vakıflar Genel Müdürlüğü bu konuda oldukça önemli adımlar attı.”

İstanbul’un 16. asırdan itibaren halkın hizmetine sunulan Taphanelerinden de bahseden Can Alpgüvenç, hastaneden ayrılan hastaların nekahât döneminde, eski sağlığına kavuşana dek kaldıkları bir imarethane olarak kullanıldığını, İstanbul’da 21 Taphane bulunduğunu ve bu mekânlardan hiçbirinin aslını yaşatamadığını belirtti. En azından bir binanın hastane olarak döşenip kültürümüzün önemli bir unsurunun hatırlatılması gerektiğini belirten Alpgüvenç, Osmanlı’nın insanî değerlere olan yaklaşımının bugünden çok daha ileri görüşlü olduğunun görülmesi gerektiğini vurguladı.

Anlatılanların çok ilerisindeki Hürrem

Nurbanu Sultan’ın Üsküdar’da inşa ettirdiği Atik Valide Camii’nin İstanbul’un en güzel camilerinden biri olduğunu anlatan Can Alpgüvenç, Taphane ve Darül Kur’ân’ın da bulunduğu külliyesine dair bilgiler verdi ve Hürrem Sultan hakkında şunları kaydetti:

Hürrem Sultan’ın yaptırdığı Haseki Hastanesi, en bilinen ve orijinal haliyle yaşatılan bir yapıdır. Osmanlı son derece ileri görüşlüydü. Öyle olmalı ki hâlâ onların hastanelerini ve diğer vakıf eserlerini kullanıyoruz. Hastanenin hemen gerisinde Haseki Külliyesi bulunurdu. Ama o külliyeden de geriye çok fazla bir şey kalmadı. Hürrem Sultan, şaire ve edipti. Mükemmel derecede Farsça ve Arapça biliyordu. Onu sorunlu ve entrikacı gösteren diziler, gerçeği kesinlikle yansıtmıyor. Kudüs’te dahi imareti vardır. Günümüzde orası, yetimler imarethanesi olarak kullanılıyor. Mekke’de de yaptırdığı eserleri mevcuttur.”

Beyazıt Ramazan Sohbetleri, Kadir Gecesi’ne dek her gün saat 18.00’de Beyazıt Camii yanındaki sohbet çadırında dinleyicilerini bekliyor.

 

Meryem Uçar haber verdi

Güncelleme Tarihi: 25 Mayıs 2018, 15:26
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13