Tanpınar'la Bursa’da Zaman ve Orhan Camii

“Bursa’da bir eski cami avlusu, küçük şadırvanda şakırdayan su; Orhan zamanından kalma bir duvar onunla bir yaşta ihtiyar çınar…’’ Mehmet Sancak yazdı.

Tanpınar'la Bursa’da Zaman ve Orhan Camii

Bursa; Osmanlı Devleti’nin hayalini düşlediği ilk şehirlerden birisidir. Cihanşümul bir imparatorluğun ilk ayak sesleri bu şehirde duyuldu. Osmanlı medeniyet fikrinin filizlendiği şehir olan Bursa’ya gittiğiniz zaman her sokağında, köşe başında tarihi hisseder ve geçmişi düşlersiniz. Bu şehre edebiyat dünyamızın önemli isimleri de ilgi duymuş ve mekanları içselleştirerek duygularını kağıda dökmüşlerdir. Bunlardan birisi de Beş Şehir, Huzur, Mahur beste, Saatleri Ayarlama Enstitüsü gibi eserleri kültür dünyamıza kazandıran Ahmet Hamdi Tanpınar’dır.

Tanpınar şehirlere her zaman estetik bakış açışıyla bakarak o şehirleri derinlemesine hissetmeyi bilmiştir. Tıpkı Beş Şehir kitabında Ankara, Erzurum, Konya, Bursa, İstanbul şehirlerini kültür dünyamızın kodlarıyla tanımladığı gibi. Şehirler her vakit bir mekan ve kişi üzerinden özdeşleşir.

Bursa’yı bir yazarla özdeşleştirecek olursak bu kişi şüphesiz Ahmet Hamdi Tanpınar olurdu. Öyle ki Tanpınar Bursa’da Zaman şiirine 1336 tarihinde Osmanlı’nın Bursa’daki ilk camilerinden olan Orhan Camii ile başlar.  “Bursa’da bir eski cami avlusu, küçük şadırvanda şakırdayan su; Orhan zamanından kalma bir duvar onunla bir yaşta ihtiyar çınar…’’

Tanpınar cami avlusunda şakırdayan suyun vermiş olduğu huzuru başka nerede bulabilirdi ki? Ya Orhan Gazi zamanından kalma duvarın vermiş olduğu hissi, o çınarın serinliğini…

Şöyle devam ediyordu şiirine Ahmet Hamdi Tanpınar; “Eliyor dört yana sakin bir günü/Bir rüyadan arta kalmanın hüznü/İçinde gülüyor bana derinden/Yüzlerce çeşmenin serinliğinden/Ovanın yeşili göğün mavisi/Ve mimarilerin en ilahisi…’’ Tanpınar acaba neden edebiyat hayatının en önemli şiirlerinden olan Bursa’da Zaman şiirine Orhan Camisi’nden başlamıştır.

Orhan Cami, Ulu Cami’ye çok yakın bir mesafededir. Ve bugün Ulu Cami’nin gölgesinde kalmıştır. Ancak Orhan Cami’nin önemi; Osmanlı mimarisinin ilk örneklerinden olması. Erken devir Osmanlı’yı bize anımsatan mimari üslup bakımından Anadolu Selçuklu’yu bize hatırlatır.

Osmanlı devrinde Orta Asya erenlerinin konakladığı bir yapı olmasından mıdır bilinmez ayrı bir uhuvveti vardır. Orhan Cami’nin geçmişine baktığımız zaman en güzel mimari eserlerin, mabetlerin, en güzel şiir ve ilahilerin dinden doğduğunu görürüz.

Tanpınar şehir ve mekanlara bakarken hem bir mana ve ruh aramıştır. Nitekim Beş Şehir adlı eserinde: “Şimdiye kadar gördüğüm şehirler içinde Bursa kadar muayyen bir devrin malı olan bir başkasını hatırlamıyorum. Bursa, Türk ruhunun en halis ölçülerine kendiliğinden sahiptir. Bursa’ya birkaç defa gittim ve her defasında kendimi daha ilk adımda bir efsaneye çok benzeyen bu tarihin içinde buldum’’ ifadelerini kullanmıştır. İbnü’l Arabi’nin “Mekanlar latif kalpleri etkiler’’ sözü en çok Tanpınar’ı etkilemiş gibi.

Ulu çınarların gölgesinde ve avlularda şakırdayan su eşliğinde kuruluş devrinin en önemli şehri olan Bursa ve Orhan Cami sizleri Tanpınar’ın gözünden seyr-ü sefer yapmaya bekliyor.

Mehmet Sancak

Yayın Tarihi: 09 Nisan 2021 Cuma 16:30 Güncelleme Tarihi: 09 Nisan 2021, 16:53
banner25
YORUM EKLE

banner26