Sahip Ata Külliyesi'ne yakından bakış

Sahip Ata Hanikahı, plan olarak XIII. yüzyılın bilinen Selçuklu tekke ve hanikahları arasında en büyüğü ve en simetrik olanıdır. Hacer Yeğin'in yazısı...

Sahip Ata Külliyesi'ne yakından bakış

Anadolu Selçuklu döneminde Moğol istilasının hüküm sürdüğü çok kritik bir dönemde dört hükümdara birden vezirlik yapmış olan Ebu’l Hayrat (hayırların babası) Sahip Ata Fahrettin Ali, Konya’daki muhteşem külliyesini 1259-1280 yılları arasında yaptırmıştır.

Mimarı Abdullah bin Kölük; külliyeyi dönemin üslubuna uygun olarak; cami, türbe, suyu Meram çayından temin edilen bir hamam ve yolculuk sırasında konaklamaya uygun bir şekilde tasarlamıştır. Konya Kalesi’nin Larende kapısının yanında yer alan nam-ı diğer Larende Camii kare plana sahip olup kuzey-güney doğrultusunda hemen her açıdan simetrik bir dağılıma sahiptir. On iki tane ahşap direkle taşınan kubbesi; Türk üçgeni denilen nevi şahsına münhasır pandantiflerle desteklenmiştir. Taş işçiliğinin zirveye ulaştığı bitkisel motifler ve geometrik mozaik çinilerle bezeli mihrabı, içinden geçilen bir koridor ile bitişiğindeki türbesine yaslanır.

Mimarın ustalık eseri

Dört bir tarafa eyvanlarla açılmış, üstü özellikle açık bırakılarak ışığın kubbesinden cömertçe süzülerek geçtiği avlusu; ortasındaki sekizgen planlı havuzu ile bütün bir akustiği ve ahengi toplayıp dağıtmaktadır. Yapının kuzeyinde yer alan muhteşem taç kapı; mermer, çini ve sırlı tuğla ile bir bütünlük içerisinde Selçuklu çini işçiliğinin nadide güzelliğini sergilerken, Mimar Kölük’ün de ustalığını belgeler gibidir.

Eski cami 1871 yılında geçirdiği bir yangından sonra restore edilerek bugünkü seklini almıştır. Günümüze muhteşem çinilerle dizayn edilmiş mihrap, mihrap duvarı ve taç kapısı kalmıştır. Bir zümrütü andıran çini bezemeleriyle bu eserler; üslubu, rengi, dokusu ve insan ruhuna dokunuşları ile Türkmenistan’dan İran’a, Erzurum’dan Konya’ya kadar Türk hâkimiyetinin birer mührü gibidirler.

Selçuklu tekke ve hanikahları arasında en büyüğü ve en simetrik olanı

Hanikah; büyük merkezlerde yer alan ve genellikle Büyük Seyh’in, Pir’in türbesi bulunan geniş programlı tarikat yapılarına denir. Esasen hanikahlar birer dergâhtırlar. Sahip Ata Hanikahı, plan olarak XIII. yüzyılın bilinen Selçuklu tekke ve hanikahları arasında en büyüğü ve en simetrik olanıdır. Mimarı belli olmayan bu abidevi eserin, Merv ve Tirmiz bölgelerindeki XI. ve XII. yüzyıllara ait merkezi kubbeli ve aksiyal eyvanlı Orta Asya evleri ile benzerliği dikkat çekicidir.

“Geçen günden endişe et”

Burda yer alan türbe iki katlı olup, alt kısmı cenazelik, üst kat ise ziyaretgâh olarak tasarlanmıştır. Burada yer alan üçerli iki sıra halinde sıralanan lahitlerin sahipleri sırası ile şöyledir: En baştaki büyük olan Sahip Ata Fahreddin Ali, yanındaki oğlu Taceddin Hüseyin Bey, onun yanındaki küçük oğlu Nasreddin Hasan Bey’dir. Sahip Ata’nın ayak ucundaki kızı Melike Hatun, onun yanında torunu, Nasreddin Hasan Bey’in oğlu Şemseddin Mehmed Bey ve son lahitin ise kesin olmamakla birlikte torunlarından birinin olduğu sanılmaktadır. Türbenin beden duvarları da hanikahtaki gibi altıgen çinilerle kaplanmıştır.

Hanikaha bakan hacet penceresinin üstünde yer alan sivri kemerli küçük pencerenin kafesinde geometrik geçmelere yer verilmiş olup, en üstteki panoda yer alan Firdevsi’nin şu mısraları ne kadar manidardır: “Adil Allah’a tapmayı adet et; geçen günden de endişe et.”

Sahip Ata Külliyesi’ne Yakından Bakış”, Kitabın Ortası dergi, Haziran 2018, sayı 15.

Hacer Yeğin

Yayın Tarihi: 02 Şubat 2021 Salı 09:00 Güncelleme Tarihi: 02 Şubat 2021, 09:21
banner25
YORUM EKLE

banner26