Oyuncakçı Çıkmazı varmış bir zamanlar

Eyüp Oyuncakçılığı, asırlardır sürüp gelen bir geleneğin günümüze taşınması çabasının güzel bir örneği olarak zamana ve o özel mekâna, Eyüp’e tutunmuştur.

Oyuncakçı Çıkmazı varmış bir zamanlar

 

İstanbul’un sembol ilçelerinden olan Eyüp, hem bağrında ağırladığı kutlu sahabiyle, hem de güzel mekânları ve doğal manzarasıyla İstanbul gazelinin nazenin beyitlerinden biri olmuş, bu kadim bölge, ismiyle özdeşleşen gelenek ve mirasların da güzel mekânlarından biri olagelmiştir.

Öyle ki bugün dahi gayretli ellerin ve özverili yüreklerin çabasıyla yeniden canlandırılmaya çalışılan “Eyüp Oyuncakçılığı”, asırlardır sürüp gelen bir geleneğin günümüze taşınması çabasının güzel bir örneği olarak zamana ve bu özel mekâna tutunmuştur. Bu güzel geleneğin ismi de bundan dolayıdır ki “Eyüp Oyuncakçılığı” olarak kayıtlara geçmiştir.

Rivayet,  Eyyub el Ensari (ra)’ın çocukları çok sevdiği ve adının zamanla söylene söylene “Eyüp” halini alıp, bu semte ad olduğu yönündedir. Onun hatırasına istinaden de “Eyüp Oyuncakçıları”nın açıldığı söylenir. Eskiden sünnet olan her çocuk Eyüp’e gider ve kendisine orada yapılıp satılan Eyüp oyuncaklarından aldırırmış.

Oyuncakçı Çıkmazı varmış bir zamanlar

Eyüp Oyuncakçılığının başlangıç tarihi tam olarak bilinmese de, Osmanlı zamanında başlamış ve sona ermiş bir gelenek olarak kabul edilir. Bu gelenekten bahseden en eski kaynak Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi olduğundan başlangıç tarihi olarak onun bahsettiği yıllar alınır. Evliya Çelebi Eyüp oyuncakçılarının 100 dükkânda 105 nefer olarak çalıştıklarını yazmıştır. 17. yüzyıldan itibaren oyuncak üretiminin merkezi haline gelen Eyüp’te İskele Caddesi üzerinde bulunan Oyuncakçı Çıkmazı denilen sokakta yüzyıllarca oyuncak üretilip satılmış ve 1950’li yıllara kadar bu üretim devam ettirilmiş.

Eyüp oyuncakçılığının yakın zaman tanıklarından biri de İstanbul Ansiklopedisi’nin yazarı Reşat Ekrem Koçu’dur. Koçu, hazırladığı ansiklopedinin 10’uncu cildinde Eyüp oyuncakçılığı geleneği ile ilgili şu bilgileri aktarır: “Geçen asır sonlarında Avrupa’nın fabrika yapısı pek çekici ve çeşitli oyuncakları gelinceye kadar yüz yıllar boyunca İstanbul’da çocuk oyuncakları, el ile işleyen sanatkârlar tarafından adeta bir iş ocağı halinde Eyüp’te yapılmıştır ve Türkiye’nin her tarafına Eyüp oyuncağı adı ile yayılmıştır. Eyüp oyuncakları yüzyıllar boyunca Eyüp’te oyuncakçı dükkânlarında, İstanbul’un her semtinde, attar dükkânlarında ve büyük şehri sokak sokak dolaşan ayak satıcısı oyuncakçılar tarafından satılmıştır.”

Atıklardan oluşturulan bir oyuncak koleksiyonu

Eyüp oyuncaklarının temel malzemesini Tahtakale’nin tahta atıkları, sobacıların atık tenekeleri, Sütlüce Mezbahası’ndan atılan deri ve bağırsak fazlası, Kâğıthane ve Alibeyköy derelerinin biriktirdiği kil’in kullanılması oluşturmakta olup, bu malzemeden ahşap topaçlar, kaynana zırıltıları, kursak düdükleri, darbuka ve davullar, fırıldaklar, hacıyatmazlar, ahşap araba ve sandallar, beşikler, tahta kılıçlar, tefler, saltanat kayıkları gibi oyuncaklar üretilirdi. Bu örnekler de Osmanlı zamanından günümüze yetişen örnekler olup, ürünlerin asılları İstanbul Büyükşehir koleksiyonunda muhafaza edilmekte.

Eyüp oyuncakçılığı, 19.yüzyılda Pera’da açılan mağazalardaki oyuncaklarla rekabet edememiş, bu dönemde oyuncakçıların sayısı 30’a kadar düşmüş. 1957’de Eyüp Bulvarı’nın açılmasıyla Oyuncakçılar Çarşısı ortadan kalkmış ve Eyüp Oyuncakçılığı yok olmuş.

Günümüzde Fener-Balat’taki ev kadınlarına oyuncak yapımını öğreterek Eyüp Oyuncakçılığını canlandırma girişimlerini sürdüren Eyüp Belediyesi, ulusal ve uluslararsı kuruluşların da desteğiyle bu faaliyetini 2005 yılından bu yana devam ettirmiş, bir geleneğin korunup devam ettirilmesi hususunda önayak olabilmeyi başarmış.

Bize ait olan değerlerin ve geleneklerin yeniden canlandırılıp devam ettirilebilmesi bağlamında en güzel örneklerden birini gördüğümüz Eyüp’te, dokunduğumuzda huzur bulup aidiyet duygusu kazandığımız mirasımızı görüyoruz.

 

Yavuz Ertürk yazdı

Güncelleme Tarihi: 24 Temmuz 2013, 16:19
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13