Bu kitaplar gezdiriyor

Kamil Büyüker seyahat ve seyahatnamelere projeksiyon tuttu. Bu kitaplar gezdiriyor.

Bu kitaplar gezdiriyor

İnsanın “hayret”le başlayan hayat serüveni “seyr” ile “sefer” ile sürüp gidiyor. Seyahatler yapılıyor, ardından yeni seferlere çıkılıyor ama bütün bu uzun süren yolculukların ardından geriye insanı yola sevk eden, yola çıkmanın ve de yeni yerler keşfetmenin hazzını yaşatan seyahatnâme kitapları kalıyor.

Kültürümüzde yazılı kaynaklarda da seyahatnâmeler ve sefaretnâmeler çok geniş bir yer almaktadır. Seyahat kimi zaman zorunlu bir hal almış –sürgün gibi- , kimi zaman kutsalı arama ve ona ulaşma için yollara düşürmüş, bunun yanında resmî görevler, göçler,  kâinatı, hakikati keşfetmenin aşkıyla yollara çıkılmış vs.

 

İki büyük Müslüman seyyah ve seyahatleri

Evliya Çelebi SeyahatnamesiSeyahat denilince ilk akla gelen isim hiç şüphesiz Evliya Çelebi olur. Bir rüya ile “Seyahat Ya Resulallah!” deyip yollara düşen ve yarım asır boyunca gezip dolaştığı yerleri titiz bir işçilik ile yazan on ciltlik Seyahatnâmesi ile meşhur Evliya Çelebi’nin bu 17. yy. klasiği eserinin ilk cildi 1996 yılında Orhan Şaik Gökyay merhum tarafından Arap harfli el yazması nüshadan Latin harflerine aktarılmış ve devamı da bir komisyon tarafından tamamlanmıştır. Her şey bir rüya ile başlar. Rüyanın görüldüğü tarih Muharrem 1040/19.08.1630’dur. Rüyanın geçtiği mekân o zamanlarda Yemiş İskelesi diye anılan mevkide bulunan Ahi Çelebi Camii’dir. Bir çok büyük sahabinin camiyi doldurduğu bir hengâmda Evliya Çelebi, Efendimiz’i gördüğünde şefaat isteyeceği yerde seyahat istemiş ve o büyük yolculuk başlamıştır. Yarım asra sığdırdığı Asya, Avrupa, Afrika seyahatlerini geride bıraktığı on ciltlik esere işlemiştir. Seyahatnâme her dönemde gündemdedir. (Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi: İstanbul ve Anadolu dizileri- YKY- Haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, Mart 2003)

14. yüzyıl gezginlerinden hac niyetiyle 22 yaşında yollara düşen Fas’ın Tanca şehrinde doğmuş İbn Battuta (1304-1368), 28 yıl süren seyahatlerine, Mısır, Arap yarımadası, Irak, İran, Anadolu (beylikler dönemi), Bizans (İstanbul), Orta Asya, Hindistan, Çin, Maldivler, Endülüs gibi pek çok ülkeyi sığdırmıştır. Ayrıntıları asla ihmal etmeyen İbn Battuta eserinde en fazla insan öğesine yer vermiştir: Devlet başkanları, sûfiler, Türk beyliklerinden önemli simalar v.s... Bu uzun soluklu seyahat, literatürde, “Rıhle” diye isimlendirilmiş, ve gezileri katip İbn Cüzeyy Kelbî tarafından kaleme alınmıştır. Başlıca hevesini insanları, inançları ve gelenekleri tanımak olarak özetleyebileceğimiz İbn Battuta’nın tüm gezileri hesap edildiğinde karşımıza 73.000 mil gibi çok önemli bir mesafe çıkmaktadır. (İbn Battuta Seyahatnamesi, 1-2, YKY, Haz. Sait Aykut, Mart 2004)

 

Seyahat sanatı

Sanatçı ve filozofların rehberliğinde tefekkür ufuklarına yolculuk yapmak isteyenler için bu sahada çok önemli kitaplar neşredilmiştir. Bu işi sanata dönüştüren Alain de Botton'un Seyahat Sanatı adlı kitabı önem arz ediyor: “Yolculuklar düşüncelere gebedir. Hareket eden bir uçak, gemi ya da tren kadar bizi kendimizle konuşmaya sevk eden pek az yer vardır. Önümüzdeki manzarayla aklımızda gelip giden düşünceler arasında garip bir bağıntı vardır: Geniş düşünceler geniş manzaralara, yeni düşünceler yeni mekânlara ihtiyaç duyar. “Ruskin, İngiltere'ye seyahate çıkan bir grup öğrencisinin dönüşte getirdikleri bir dizi şekilsiz resim karşısında şu sözleri söylemişti: “Bana göre manzara, resimden önemlidir. Öğrencilerime doğayı sevmeleri için resim yapmayı öğretiyorum ben, resim yapmayı sevmeleri için doğaya bakmayı değil” (Alain de Botton, Seyahat Sanatı, Çev. Ahu Sıla Bayer, Sel Yay.)

Jorge Louis Borges, AtlasYine buna bağlı olarak okunması gereken bir diğer isim Jorge Louis Borges’tir. Atlas adlı kitabında şöyle yazıyor: “Her insan bir kâşiftir. Her insan, acıyı, tuzluyu, eğikliği, düzlüğü, sertliği, gökkuşağının yedi rengini, alfabenin yirmiden fazla harfini keşfetmekle başlar işe; ardından yüzleri, haritaları, hayvanları, yıldızları keşfeder. Sonunda, ya kuşkuya erişir ya da inanca, ama her seferinde hemen hiç şaşmayan tek bir sonuca, gerçekte ne kadar câhil olduğu sonucuna varır.”  (Oya Aytemiz Seymen, Beril Yayınları; İstanbul, 2009)

 

Tarihi vesikalar olarak Seyahatnâmeler

Tarihin önemli zaman dilimlerinde yapılmış ve halen yapılan seyahatlerin de önemli bir yeri vardır. Nitekim oryantalistlerin Osmanlı’yı tasvir ve tanıma gayesi ile yaptıkları seyahatler, Osmanlı bürokratlarının gerek vazife, gerekse sürgün vesilesi ile gittikleri yerlerde yazdıkları yazılar, yabancı gazeteci ve tarihçilerin özellikle Osmanlı coğrafyasında yaptığı seyahatler okunması gereken kitapların başında duruyor.

Fikret Turan, Seyahatnâme-i LondraBunlardan Seyahatnâme-i Londra bir Osmanlı bürokratının 1851 yılında Londra'ya yaptığı yaklaşık altı ay süren seyahat sırasında gezip gördüğü yerler hakkındaki izlenimlerini ve başından geçen olayları anlattığı bir eserdir. (Fikret Turan, Seyahatnâme-i Londra, Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul, 2009) 

Bir Osmanlı zabitinin Büyük Sahrâ'da yaptığı seyahatin anlatıldığı bir diğer eser, Kuzey Afrika'nın Bingazi bölgesi ile burada yaşayan Senûsi hareketinin lideri Muhammed es-Senûsî ve müntesipleri hakkında geniş bilgiler veren seyahatnâmedir. (Sâdık el-Müeyyed, Afrika Sahrâ-yı Kebîri'nde Seyahat, Haz. H. Bostan - N. Omaç- Çamlıca yay. )

Seyyah Mehmed Emin Efendi, İstanbul’dan Asya-yı Vusta’ya Seyahat, Everest Yay. 2007

- George William – Freederick Howard, Türk Sularda Seyahat, Haz. Şevket Serdar Türet, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul, 1978

- Celal Esat Arseven, Seyyar Sergi ile Seyahat İntibaları, Çev. N. Ahmet Özalp, Kitabevi Yay.

- Nahit Sırrı Orik, Anadolu’da Yol Notları-Kayseri, Kırşehir, Kastamonu, Bir Edirne Seyahatnamesi, Arma yay. 2000.

- Hayrullah Efendi, Avrupa Seyahatnamesi, haz. Belkıs Altuniş- Gürsoy, Kültür Bakanlığı yay. 2002.

- Metin Tekin, Sarıkamış’tan Sibirya’ya, Timaş yay. 2006.

- Pierre Loti, Doğu Düşleri Sona Ererken, Kitap Yayınevi, 2002.

- Mühendis Faik, Seyahatnâme-i Bahr-i Muhit; Türk Denizcilerin İlk Amerika Seferi, Kitabevi 2006

- Ömer Lütfi, Yüz Yıl Önce Afrika: Ümitburnu Seyahatnamesi, Kitabevi, 2006. - Ali Suad, Seyahatlerim, Kitabevi 1996.

- Yusuf Efendi, Mahmut Kaptanın Anıları, Kitabevi, 1996.

- Macuncuzâde Mustafa Efendi, Malta Esirleri Ser-Güzeşt-i Esiri-i Malta, Kitabevi, 1996.

- Abdurrahman Efendi, Brezilya Seyahatnâmesi, Kitabevi, 1995.

- Doktor İbrahim Abdüsselam Paşa, Yemen Seyahatnamesi ve Bitkisel Coğrafyası, Pan yay. 2009.

Habibzade Ahmed Kemal, Çin-Türkistan Hatıraları- Habibzade Ahmed Kemal, Çin-Türkistan Hatıraları, Kitabevi, 1996.

- Ahmet Turan Alkan, Ubeydullah Efendi’nin Amerika Hatıraları, İletişim Yay. 1997.

 

Kutlu beldeye seyahat

Seyahati anlamlı kılan en önemli husus, seyahatin Kutlu beldelere yapılması  olmuştur. Müslümanların hac niyetiyle yaptıkları yolculuklar, muhtelif kitaplara ve pek çok müstakil esere konu olmuştur.

- Doç. Dr. Mehmet Bayyiğit, Sosyo-Kültürel Yönleriyle Türkiye’de Hac Olayı, TDV yay. 1998. Hac konusunun Konya örneğinde ciddi bir saha araştırmasına tâbi tutulduğu ve tablolarla, yapılan anketlerle hac gerçeğine işaret edildiği önemli bir araştırma kitabı.

İbn Battuta Seyahatnamesi- Suraıya Faroqhi, Hacılar ve Sultanlar Osmanlı Döneminde Hac (1517-1638), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1995. Eserde yazar, Osmanlı’nın 1517-1638 yılları arasında Hicaz’daki meşruiyet mücadelesini, Mekke ve Medine’de ki ekonomi, toplum hayatı ve mimariyi renkli bir üslupla anlatıyor. 16. ve 17. yy.lar arasında Kabe’nin taş taş sökülüp onarılmasını, hac kervanlarının yolculuk öykülerini, surre alaylarının ifade ettiği mânayı, Osmanlı’da haccı, sultanların Mekke ve Medine’ye karşı olan ihtimamlarını Osmanlı belgeleri ve seyyahların ışığında yeni bir okumaya tâbi tutuyor.

 

Seyahatin tarihi

Seyahatin Kültür Tarihi’ni yazmış olan Löschburg “Seyahatin tarihi, insanlığın tarihidir. Bir parça dünyanın da tarihidir” der. Yine yazar “Gezi yazısı edebiyatın kendisi kadar eskidir.” demiştir. Bir yerde insan varsa seyahat vardır. Seyahatin olduğu yerde seyahatnâmeler, sefaretnâmeler de olacaktır.

 

Kâmil Büyüker bildirdi.

Güncelleme Tarihi: 10 Aralık 2009, 11:05
YORUM EKLE

banner19