Ahi Evran zaviyesine nasıl sahip çıkılmış?

Ahi yurdu Kayseri’de Ahilik Sempozyumu’na katılan Yusuf Turan Günaydın izlenimlerini ve önerilerini yazdı..

Ahi Evran zaviyesine nasıl sahip çıkılmış?

 

Kayseri, Ahi Evran’ın hocası Evhadüddin-i Kirmanî ile Bağdat üzerinden Anadolu’ya geldiğinde ilk yerleştiği şehirdir. Anadolu’da en uzun süre ikamet ettiği merkezdir. Burada kocaman bir ticaret ortamı oluşturmuştur.

Bilindiği üzere Moğollar rahat vermediler Ahi Evran’a ve onu (ve yanı sıra dönemin ‘kanaat önderleri’ni) sürgüne gönderdiler. Kayseri’den Denizli’ye… Selçuklu yönetimi üzerindeki Moğol baskısı azalır azalmaz Denizli’den döndü Ahi Evran. Kader bu kez onu Kırşehir’e yönlendirdi. Burada da bir zaviyesi var. Fakat Moğol zulmü bu şehirde de peşini bırakmadı ve Moğol güdümündeki Kırşehir Emiri Caca Bey, Ahi Evran’ı öldürttü. Bu sebeple kabri Kırşehir’deki zaviyesinde…

Ahi Evran’ın Kayseri’de de bir zaviyesi olduğuna dair bilgi vardı zihnimde fakat bu mekânı görmemiştim doğrusu. Zaviyeyi görmek, Kayseri Nuh Naci Yazgan Üniversitesi’nin düzenlediği II. Uluslararası Ahilik Sempozyumu vesilesiyle gerçekleşecekmiş meğer…

Ahi Evran Zaviyesi bütün tevazuuyla karşımızda

Bu sempozyuma kardeşim Selam Günaydın ile ortak bir bildiri özeti göndermiştik. Kabul edilince metni kaleme alıp 19-20 Eylül 2012 tarihlerinde Kayseri’de olacak şekilde yola çıktık. Bazı aksilikler sebebiyle sempozyumdan bir gün önce yola çıkamadık. Sempozyumun ilk günü ise ne yazık ki yolda geçti. Sunumumuz ikinci gündü.

Ahi Evran Zaviyesi'nden
(+)

Kayseri’ye inip yükümüzü otele bıraktıktan sonra Seyyid Burhaneddin Muhakkik-i Tirmizî’yi ziyarete gidelim dedik. Tramvayla şehir merkezine indik ve yolda Seyyid Burhaneddin için nerede inmek gerektiğini sorduk. Tarif edilen yerde indiğimizde bir de ne görelim; durağın tam yanında Ahi Evran Zaviyesi bütün tevazuuyla duruyor. Trafikten bunalmış hâliyle bir derviş hırkasına sarılmış ve gürültü ile patırtıdan soyutlamış kendini âdeta… Oradan Seyyid Burhaneddin için karşıya geçtik ve bakımlı bir yeşil alan olan kabristanın sonuna kadar yürüyüp türbeye ulaştık.

Ahi Evran’ın Kayseri’deki zaviyesi, bu zâtın adının etrafındaki hâleye göre çok ufak, çok görkemsiz görünüyor. Kırşehir’deki Ahi Evran zaviyesi çok daha görkemli; önünde küçük de olsa bir meydan var ve bir mescide sahip olması, orayı daha işlevsel kılıyor şüphesiz.

Kayseri, Ahi Evran’ın ilk yerleştiği ve uzun müddet ikamet ettiği, daha da önemlisi burada Anadolu Ahiliğinin temellerini attığı için Kırşehir’e nazaran daha önemli bir yere sahiptir aslında. Bu şehrin ticaret tarihinde Ahi Evran’ın oynadığı rol, bütün Anadolu’ya bir iş ahlâkının ve Ahilere özgü anlayışın yayılması açısından ele alınabilir. Üstelik Ahilik araştırmalarına ömrünü vakfeden Baki Yaşa Altınok’un tespitlerine göre Anadolu’da o yüzyıllarda Kayseri yakınlarında kurulan uluslararası bir panayır olan Yabanlu Pazarı’nın kuruluş ve gelişmesinde de Ahi Evran’ın rolü büyüktür. Fakat Kayseri Ahi Evran Zaviyesi, bulunduğu yerde bir köşeye itilmiş gibi duruyor. Kayserililer uzun bir zaman Ahi Evran’ın farkına varamamış gibiler.

Zaviyeye geç de olsa sahip çıkılmış ama nasıl bir sahip çıkış…

Öğrendiğimize göre Kayseri’de geçen yıl düzenlenen Ahilik Sempozyumu’nu Erciyes Üniversitesi düzenlemiş. Bu yılkini Nuh Naci Yazgan Üniversitesi üstlenmiş. 2013’te ise Melikşah Üniversitesi önayak olacakmış. Doğrusu güzel bir işbirliği; üniversitelerarası Ahice bir davranış.

Bu seneki Ahilik Sempozyumu’nun sınırlandırılmış konusu “Ahilikte Kadının Yeri” idi. Bu ana başlığın altında bazı yan konular da sempozyum kapsamında değerlendirildi. Aslında sadece sempozyumun sınırlandırılmış konusunda bildiriler sunulmuş olsaydı daha başarılı bir program olurdu şüphesiz.

Fakat bütün tevazuuyla Ahi Evran Zaviyesi Kayseri’de beni en çok etkileyen ve biraz da hüzünlendiren bir mekân oldu. Zaviyeyi (ve Kayseri’deki bazı Selçuklu eserlerini) sempozyum bitiminde katılımcılardan kalanlarla ve üniversite mensuplarıyla teferruatlı bir şekilde gezdik. Kayseri Esnaf ve Sanatkârlar Odası’nın sahip çıktığı Zaviye, bir Esnaf ve Sanatkârlar Müzesine dönüştürülmüş. Sahip çıkılması güzel elbette. Fakat zaviyenin içine girdiğinizde sizi bazı gariplikler karşılıyor: Zaviye içinde Esnaf ve Sanatkârlar odası yetkililerinin kocaman resimlerinin asılı olması doğrusu çok garibime gitti. Ayrıca zaten küçük olan zaviye binasının tıkış tıkış bazı müzelik eşyayla doldurulmuş olması da sıkıntı doğuruyor.

Zaviye tamamen Ahi Evran’ın hâtırasını yaşatacak bir yapıya kavuşturulmalıdır

Ahi Evran Zaviyesi'nden
(+)

Aslında bu kadar çok müzelik malzemeniz varsa bunları daha rahat sergileyebileceğiniz uygun bir mekânda değerlendiriniz diyesim geliyor. Yani Zaviyenin ruhaniyetine uygun görünmüyor bu durum. Hadi ruhaniyeti bir kenara bırakalım, tarihî binanın korunması açısından da uygun görünmüyor. Ya Ahi Evran’ın deri terbiye taşı olduğu, üzerine iliştirilen plaka ile bildirilen tarihî eserin Zaviye önünde (bahçesinin de dışında) sergileniyor olmasına ne buyurulur? Yağmur, kar, rüzgâr, güneş gibi tabiatın aşındırıcı güçlerinin acımasız kollarına teslim edilen bu eserin ‘müze’ içine alınması gerekmez mi? Haa yüzyıllardır orada bulunuyor ve bu sebeple yeri değiştirilmiyorsa etrafına bir korunak yapılabilirdi.

Âcizane bu yapının Esnaf ve Sanatkârlar Odası Müzesi olmaktan çıkartılmasını, müzenin Kayseri’nin daha uygun bir mekânına taşınmasını teklif etmek istiyorum. Zaviye ise tamamen Ahi Evran’ın hâtırasını yaşatacak bir yapıya kavuşturulmalıdır.

Bir zamanlar, Kayseri Ahilerinin çalışıp yorulduktan sonra soluklandıkları ve misafir ağırladıkları bu mekân günümüzde ufak bir kültür merkezi, bir sohbet alanı hâline getirilmelidir. Bu hâliyle Kayseri’ye yakışmadığını düşünüyorum. Bu zaviye Kayseri ve oradan hareketle bütün Anadolu’da Ahi Evran’ın emeğine merkezlik etmiş bir bina olarak tamamen yeniden ihya edilmelidir.

XIII. yüzyıldan itibaren ticaret hayatımızda önemli roller oynamış bulunan Ahiliğin Kayseri’deki yadigârı olan bu zaviyeyi Kayserililerin çok daha iyi değerlendireceğini umuyorum.

 

Yusuf Turan Günaydın izlenimlerini yazdı

Yayın Tarihi: 13 Ekim 2012 Cumartesi 10:56 Güncelleme Tarihi: 15 Ekim 2012, 12:26
banner25
YORUM EKLE
YORUMLAR
y. t. günaydın
y. t. günaydın - 10 yıl Önce

Sempozyumdan dönüşte yayını süren Kayseri Ansiklopedisi'nin 1. cildindeki "Ahi Evran Zaviyesi" maddesine baktım ve gördüm ki binanın bugünkü hâli çok yeni imiş. Meğer aslı itibariylşe sadece temelleri kalan eski binanı üstüne zaviye planına uygun olarak neredeyse sıfırdan ihya edilmiş.

banner19

banner26