banner17

Turan Koç: Sanatkârane Yaşamı Bırakınca Estetik'i Konuşmaya Başladık

Turan Koç, 'İslâm Estetiği' başlığını taşıyan bir konferans vermek üzere Boğaziçi Üniversitesi’ndeydi. Konferansta Turan Koç, temel kavramlar üzerinden İslam’ın estetik algısını değerlendirdi. Bedirhan Kır etkinlikten notlarını aktarıyor.

Turan Koç: Sanatkârane Yaşamı Bırakınca Estetik'i Konuşmaya Başladık

Boğaziçi Üniversitesi İslâm Araştırmaları Kulübü, birbirinden güzel ve faydalı etkinliklerle çok kıymetli hocaları üniversitede ağırlamaya devam ediyor. 24 Kasım Cuma günü Prof. Dr. Turan Koç, “İslâm Estetiği” başlığını taşıyan bir konferans vermek üzere Boğaziçi Üniversitesi’ndeydi. Katılımcıların ilgisinin yoğun olduğu konferansta Turan Koç, İslam estetiği üzerine genel hatlar çizerken temel kavramlar üzerinden İslam’ın estetik algısını değerlendirdi.

Hüsn-ü Cemâl’den İslâm Estetiği’ne

Turan Koç, konuşmasına edebiyat ve sanata ilgisinin nasıl bilinçli hale geldiğini anlatarak başladı. Nuri Pakdil’in etrafında arkadaşlarıyla birlikte ortak bir bilme ve olma tecrübesi yaşadıklarını belirterek bu durumun çekirdekten yetişerek ortaya çıkan bir gelişim olduğunu ifade etti. “İslâm Estetiği” kitabının yazılış hikayesine değinerek konuşmasına devam eden Turan Koç, kitabın ismini ilk başta “Hüsn-ü Cemâl” olarak düşündüğünü fakat uzun uğraşlar sonucu “İslâm Estetiği” isminde karar kılındığını belirtti. “Estetik” ve “İslâm” kavramlarının 20. yüzyıla kadar birlikte kullanılmadığını belirterek bu kavramların bu coğrafyaya ait olmadığını söyledi.

Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) hayatını ve İslâm olgusunu eksik anlattığımıza değinen Turan Koç, sadece semantik üzerine konuştuğumuzu ifade etti. İslâm’ın Arapça, Farsça ve Türkçe gibi dillerin sentaksını nasıl değiştirdiğini anlamamız ve anlatmamız gerektiğini söyleyerek “Peygamberimiz (s.a.v) dönemi dünyasının sosyolojik, politik ve iktisadi durumunu incelememiz gerekir” dedi. Bu değerlendirme neticesinde medeniyet kavramını anlayabileceğimizden bahsederek medeniyet kelimesinin kökeni üzerine değerlendirmelerde bulundu. Dünya üzerinde var olan medeniyetlerin kurucu ve koruyucu dillere sahip olmasının yanı sıra varlık tasavvurları, bilgi anlayışları ve değer telakkîleri olduğunu belirtti. Medeniyetlerin temelinde var olan kurucu kaynakların da kutsal kitaplar olduğunu belirten Turan Koç, “İslâm medeniyetinin, Kutsal Kitabımızın bize telkin ettiği varlık ve bilgi anlayışından ortaya çıktığını unutmamamız gerekir.” dedi.

Estetik kavramını ayet ve hadisler üzerinden açıklayarak konuşmasına devam eden Turan Koç, “bedîiyat” kavramı üzerinde durdu. Hazreti Hasan ve Hüseyin Efendilerimizin isimlerini koyarken Hazreti Ali’nin “Harb” ismini düşünmesi üzerine Peygamber Efendimizin hüsn olana yönlendirdiği hâdiseye değinerek toplumumuzda “Ahsen, Muhsin, Hüsnü, Hüsniye, Cemil, Cemile, Tahsin ve İhsan” gibi isimlerin sıkça kullanılmasını “bedîiyat” kavramının bir yansıması olarak ifade etti. Turan Koç, toplum olarak estetik kelimesini kullanmadan önce estetik ve sanatkârane yaşadığımızı dile getirdi. Kendisi hâlihazırda var olan bir şeye herhangi bir ad koyulamayacağını belirterek, “Estetik ve sanatla ilgili konuşmaya bu kavramların mazmunu kaybolunca başladık.” dedi.

Ecdadımız Allah’ın yarattığını değil yaratmasını taklit etmiştir

Sanat, sanat felsefesi ve estetik kavramlarına değinerek konferansın içeriğini derinleştiren Turan Koç, estetik kavramının çok önemli olduğunu ve dilimizde bediîyat kelimesi olarak ortaya çıktığını vurguladı. Güzellik kavramının tasavvufî boyutunu İbnü’l-Arabî Hazretleri’nden okuyabileceğimizi, kelâmî açıdan bakarken de İmam Gazali’ye odaklanmamız gerektiğini belirtti. “Ecdadımız Allah’ın yarattığını değil yaratmasını taklit etmiştir.” diyerek sözlerine devam eden Turan Koç, bu konuyu İmam Gazali’nin İhyâ’u Ulûmi’d-Dîn’de “Kitab-ı Muhabbet ve Kitab-ı Sema” eserlerine bakarak geleneksel anlamda detaylı bir şekilde öğrenebileceğimizi ifade etti.

Güzellik izâfî değildir

Telakkî estetiği anlayışına değinerek konuşmasına devam eden Turan Koç, estetik tecrübenin tanımlanamaz olduğunu, bu tecrübenin her insanda farklı bir şekilde tecelli ettiğini ve tecrübelerimizin hepsi biricik olduğu için sanatın dilinin de biricik olduğunu dile getirdi. Felsefenin arayış, sanatın ise bir buluş olduğunu, geleneğimizde güzelliğin değil kötülük ve çirkinliğin izâfî olduğunu belirten Prof. Dr. Turan Koç, sanatın da iyi ve kötü olarak değil sahte yahut sahih olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

İslam estetik anlayışını en güzel ifade eden eserin İbnü’l-Arabî Hazretleri’nin “Kitâbü’l-Celâl ve’l-Cemâl Risâlesi” olduğunu belirten Turan Koç, celâl, cemâl ve kemâl kavramları üzerinden değerlendirmelerde bulundu. Mükemmelliğin estetik ile doğrudan bir ilişkisi olduğunu vurguladı. Kemâle ulaşmak için, bir eşyanın var olması gerektiğini söyledikten sonra cemâl ve celâl kavramlarını eşyanın insanda bıraktığı albeni olarak yorumladı. İnsanın küçük karşısında kendisini “rabb” olarak gördüğünü ve dolayısıyla kendi büyüklüğünü hissettirdiği için küçük olanı sevdiğini belirtti. Büyük bir eşya karşısında ise insanın küçüklüğünü ve acizliğini hissedeceğini vurguladı. “Küçük olan güzeldir.” algısının bu bağlamda oluşturulduğunu belirtti. İslâm’a göre “ulu” olanın güzel olduğunu belirterek azametli ve ihtişamlı olanın da güzel olabileceğini söyledi. Mülk suresinin ilk ayetlerine atıfta bulunarak İslam estetik algısının “O, her şeye hakkıyla gücü yetendir.” anlayışından ortaya çıktığını belirtti.

Tüm bu duyuş, anlayış, kavrayış ve tecrübenin belirli bir formda dile dökülmesini sanat olarak yorumlayan Turan Koç, “Sanat eseri, ideanın somutlaşmasıdır.” dedi. İslâm sanatının hakîkat sevdalısı olduğunu ve hakîkatten hiçbir zaman ödün vermediğini ifade etti. Farklı coğrafyalardaki câmi ve medreselere baktığımızda bunların birbirine benzemediğini, dillerinin farklı olduğunu fakat kelâmlarının aynı olduğunu dile getirdi. Sanatçının tekrar etmeyeceğini belirten Turan Koç, “ibdâ”nın biricik olduğunu vurguladı. “Estetik deyince aklımıza Şeyh Galip Hazretleri’nin, Levnî’nin ve hattat Şeyh Hamdullah Efendi’nin gelmesi gerekir.” diyerek konuşmasını sonlandırdı.

 

Bedirhan Kır

Güncelleme Tarihi: 27 Kasım 2017, 14:32
banner12
YORUM EKLE

banner19

banner13

banner20