Şerif Mardin ve Mustafa Özel ortak bir ders verdi

Şerif Mardin ile Mustafa Özel müştereken bir ders verdiler. Hayy bin Yakzan ve Robinson Crusoe üzerinden bir modern hayat okuması yapılan bu etkinlikten notlarını aktarıyor Murtaza Özeren.

Şerif Mardin ve Mustafa Özel ortak bir ders verdi

15 Haziran Pazartesi günü Şerif Mardin ile Mustafa Özel müştereken bir ders verdiler. Hayy bin Yakzan ve Robinson Crusoe üzerinden bir modern hayat yorumu yapılan bu dersten izlenimlerimizi sunuyoruz.

Program, Şehir Üniversitesi Sosyoloji Bölümü öğretim görevlisi Nurullah Ardıç’ın tanıtımıyla başladı. Genel olarak hocaların ve eserlerin sunumundan sonra böyle bir programın nasıl kararlaştırıldığı anlatıldı: Şerif Hoca ile yapılan dönemlik sosyoloji derslerinin bahar döneminde, aydınlanma düşüncesi derslerinin bir uzantısı olarak bu ders ayarlanmış.

Robinson küçük bir sahtekârdır

Tanıtımdan sonra Şerif Mardin, bu iki romanı Robinson Crusoe özelinde değerlendirdi. Her iki romanın da ana kişilerinin benliklerini ve Tanrı’yla ilişkilerini ortaya koyduklarını söyleyen Mardin, iki romanın nasıl anlatıldığı üzerinde durdu. Hay bin Yakzan’da bir anlatıcı var ve hakim bir şekilde olaylar anlatılırken, Robinson Crusoe’da ise anlatıcı bizzat karakterin kendisidir ve böylelikle olaylar gayet sıradanmış gibi gelişir. Şerif Mardin’in dikkat çektiği bir diğer husus Robinson Crusoe karakterinin “dengesizliği” oldu. Babasını, yani otoriteyi hiçe sayıp maceraya açılan bir karakter olan Crusoe, adaya düştükten sonra Tanrı’ya sarılır. İncil okur ve dua eder. Ancak her zorluk aşıldığında Tanrı’yı unutan bir kişidir Crusoe. Bu açıdan da dengesiz bir görüntü sergiler. Tanrı, Crusoe için zorluk anında sığınılacak bir mercidir sadece, bu davranışıyla da modern insanın davranışını sergiler aslında. Robinson küçük bir sahtekârdır, adaya düşmüş saf bir mağdur gibi davranmaz ve döneminin değerlerini gösterir.

Batı düşüncesinin kurucuları Hay bin Yakzan’dan bihaber değillerdi

Bu genel değerlendirmeden sonra konuşan Mustafa Özel, Mardin’in Crosoe değerlendirmesindeki dengesizlik kavramı üzerine Hay bin Yakzan’ı irdeledi. Hay bin Yakzan’ın dengeyi kendi başına bulduğunu, dengesizliğe isyan ettiğini belirtti.

Dengesizliğe isyan eden Hay bin Yakzan’ın tercümelerinden de bahis açan Özel, Avrupa’da yapılan ilk Latince Hay bin Yakzan tercümesinde kitabın adının Philosophus Autodidactus” (Kendi Öğrenen Filozof) olarak isimlendirildiğini aktarıldı. Kendi öğrenme meselesinde Mardin’e atıfta bulunan Mustafa Özel, bunun modernliğin temelinde olduğunu belirtti. Hatta Özel, modern Batı düşüncesinin kurucularının Hay bin Yakzan’dan bihaber olmalarının mümkün olmadığını söyledi

Ayrıca ıssız adada kalan iki karakterin yalnızlıklarının mahiyetinin farklı olduğunu ifade etti Mustafa Hoca. Cruose adadan giderken ada sakinlerine “Siz burada kalın ama tapu benim” diyordu, Hay bin Yakzan ise medenî, dengesiz topluluktan sonra adasına rücu ediyor. Bu iki farklılık iki zıt medeniyet dünyasının ortaya koyduğu bir ayrıntıdır. Hay bin Yakzan, gittiği topluluktaki süfliliğin kendisini bozabileceğini düşünerek kendi başına edindiği felsefi hazzın mekanına, adasına geri döner; Robinson ise hep içinde bulunduğu durumdan en fazla kârı edinmeye bakar, adadan giderken bile “malını” korumaya bakar.

Hay bin Yakzan felsefî, Robinson Crusoe ise ekonomi-politik bir kurgu

Hay bin Yakzan’ın felsefî bir kurgu olduğunu ve ona ekonomi-politik bir yaklaşmanın ancak ona iliştirilmiş bir yorum olacağını; tam zıddı şekilde Robinson Crusoe’nun ise ekonomi-politik bir kurgu olduğunu, felsefî bir bakış açısıyla irdelemeye çalışmanın iliştirilmiş bir yorum olacağını da belirtti Mustafa Özel. Bu iki kurgu, muğlaklıklar barındırması hasebiyle her iki yönlü yorumlamaya açık metinlerdir.

Programın nihayetindeki sorular ile eksik yahut açılması gereken noktalar giderildi. Birçok hoca ve öğrencinin iştirak ettiği bu akademik düet, dinleyenlerdeki “inşallah bir daha gerçekleşir” ümidi ile son buldu.

Dersin tamamının video kaydını buradan izleyebilirsiniz:

 

M. Murtaza Özeren gitti, dinledi, yazdı

Güncelleme Tarihi: 17 Haziran 2015, 11:52
YORUM EKLE
YORUMLAR
Şemseddin
Şemseddin - 4 yıl Önce

Etkinliğin videosunu eklediğiniz için teşekkürler. Orada bulunma imkânı olmayanlar için büyük fırsat.

banner19