Kilisli Muallim Rıfat'ın 22 defteri nerede?

Divan ü Lügati’t-Türk’ün gizli kahramanı Kilisli Muallim Rıfat, Kilis’te düzenlen bir sempozyumla anıldı. Muallim Rifat’ın 22 defterlik Divan ü Lügati’t-Türk çevirisinin akıbeti de iki tebliğe konu oldu..

Kilisli Muallim Rıfat'ın 22 defteri nerede?

 

Kilis 7 Aralık Üniversitesi, 16-17 Mayıs 2013’te “I. Uluslararası Muallim Rıfat Kilis ve Çevresi Sempozyumu” düzenledi. Kilis’in yetiştirdiği büyük Türk dil bilgini Muallim Rıfat, 1874 yılında Kilis’te doğmuş. Gerçek adı, Ahmet Rıfat Bilge olan âlim zat “Kilisli Muallim Rıfat” olarak tanınmakta.

Bu âlimin adı etrafında şekillenen sempozyum sebebiyle Kilis’teyiz. Hasan Ekinci ve Cihan Çakmak tarafından ayrı ayrı hazırlanan “Kilisli Muallim Rıfat Bilge ve Divan ü Lügati’t-Türk” konulu tebliğleri dinledik bugün. Bu tebliğlerde çok ilginç ve hüzünlü bir hadiseyi öğrendik şu meşhur Kaşgarlı Mahmut’un eseri Divan ü Lügati’t-Türk hakkında. Malumunuz bu eser Araplara Türkçeyi öğretme maksadıyla yazılmış bir sözlüktür. Eğitim hayatımızda sıkça adını duyduğumuz bu eserin meğer ilginç bir hikâyesi varmış.a

Bu gerçek hikâye, Ali Emirî’nin Allah’ın hikmeti neticesinde bir sahafta Divan ü Lügati’t-Türk’ü bulmasıyla başlamış. Ali Emirî çok mutlu olmuş bu esere sahip olunca. Ama bu nadide eserin şirazesi bozulmuş, sayfaları karışmış bir haldeymiş. İşin ehli biri tarafından önce bir düzenlenmesi gerekliymiş. Tabi eser böyle kıymetli olunca talibi de çok olmuş, Ziya Gökalp ve Fuat Köprülü gibi önemli isimler istemiş eseri. Fakat Ali Emirî kimselere güvenip de bu kıymetli eseri teslim edememiş. Sonunda güvendiği biri çıkmış; Kilisli Muallim Rıfat Bey. Ve Muallim Rıfat Bey başlamış hummalı bir çalışmaya…

Muallim Rıfat’ın 22 defteri nerde?

Önce karmakarışık olan eseri düzenlemiş. Ülkenin zor şartlarına rağmen üç ciltlik tıpkıbasımı yapılmış Divan ü Lügati’t-Türk’ün. Eserin ilk Türkçe tercümesi de Muallim Rıfat tarafından yapılmış. Tam 22 defter tutmuş bu tercüme çalışması. Muallim Rıfat bu defterleri yetkili mercilere teslim etmiş. Yazdıklarını Mehmed Akif’in de içinde olduğu kimseler incelemiş, “Tercüme güzeldir, yeni bir çalışmaya gerek yoktur.” demişler. Bu arada güya kopyasını aldırmışlar eserin… 22 defterden sadece 5 tanesi bol yanlışlı ve eksik olarak kopyalanmış. El yazması 22 defter Atatürk tarafından kişisel kütüphanesine konulmuş. Devamında aynı eserin yeni bir tercümesini daha istemişler Kilisli Muallim Rıfat Bey’den… Ankara ile yazışmalar, pazarlıklar, anlaşmazlıklar…

Sonuçta Türkiye edebiyat tarihine bu eser Besim Atalay çevirisi olarak geçmiş. Çünkü TDK, eseri Atalay’ın çevirisi ile basmış. Peki Muallim Rıfat’ın 22 defteri nerde? Kimse bilmiyor! Ne oldu bu defterlere? Cevap yok! 1 değil, 5 değil, tam 22 defter ortada yok! Sadece TDK kütüphanesinde Muallim Rıfat’ın ‘yanlışlarla dolu’ olduğunu belirttiği 5 kopya defter mevcut.

Emeğe karşı, âlime karşı bu tutum acıttı içimizi... Şu an 7 Aralık Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nin adı “Muallim Rıfat”. Bu, geç de olsa verilmiş bir iade-i itibar olarak değerlendirilebilir. Ama yeterli mi? Muallim Rıfat’ın adı Divan ü Lügati’t-Türk ile anılmalıydı bizce, en azından okul kitaplarımızda!

Bu yazılanlar tebliğden alınan notlardır. Eksiği çok, fazlası hiç yok, emin olun! Muallim Rıfat’ın bu serüveninin ayrıntılı aşamaları asıl tebliğ metinlerinde mevcut.

 

Ş. Nihal Zeybek, ‘Muallim Rıfat’ı rahmetle anarak’ bildirdi

Güncelleme Tarihi: 20 Mayıs 2013, 13:17
banner25
YORUM EKLE
YORUMLAR
cahit saçak
cahit saçak - 6 yıl Önce

o beş hatalı defter şuan latinize ediliyor tdk tarafından yavaş yavaş. hatalı olduğuna ben de katılıyorum defterlerin. bazı eksikler de mevcut.

Ş.Nihal Zeybek
Ş.Nihal Zeybek - 6 yıl Önce

Kilisli Muallim Rıfat yazdığı defterleri geri istiyor fakat kendisine verilmiyor. Sadece bu 5 defter gönderiliyor. O da "Bunlar çok hatalı, satır hatta sayfa eksikleri var bunları istemiyorum" diyerek geri iade ediyor...

banner19

banner13