10 bin yıl önce yazılsa da şiir hep değerlidir

Geçtiğimiz günlerde gerçekleşen 'Şiir Günleri'nde Haydar Ergülen, Mevlana İdris ve Furkan Çalışkan 80’ler, 90’lar ve 2000’ler şiirini dönemsellik ilkesi üzerinden incelediler. Şafak Çelik notlarını paylaşıyor..

10 bin yıl önce yazılsa da şiir hep değerlidir

Türkiye Yazarlar Birliği İstanbul Şubesi’nin düzenlemiş olduğu “Şiir Günleri” kapsamında 19 Ekim Pazar günü “Şiirin Renkleri” etkinliğinde Haydar Ergülen, Mevlana İdris ve Furkan Çalışkan 80’ler, 90’lar ve 2000’ler şiirini dönemsellik ilkesi üzerinden incelediler. Prof. Dr. Ergün Yıldırım moderatörlüğünde geçekleşen etkinlikte, on yıllık dönemler çerçevesinde şiirin genel değerlendirmesi yapıldı.

Sosyoloji profesörü olan Ergün Yıldırım dönemlerin belirlenmesinde yaşanan siyasi olayların etkili olduğunu, bu olayların şair ve edebiyatçıları etkilemesiyle farklı akım ve tavırların oluştuğunu vurgulayan açılış konuşmasının ardından konuşmacılar değerlendirmelerini yaptılar. Kızlarağası Medresesi’nde gerçekleşen ve şiir için dönemlerin belirlenmesinin mümkün olup olmadığı, şiirin yazıldığı zamanın şiire etkisi, şiirin dönemine etkileri gibi konuların konuşulduğu panele ilgi hayli fazlaydı. Etkinliğin üzerinden bir miktar geçmiş de olsa, bu notların yayınının faydalı olacağını düşünüyorum.

Şiirin ve sinemanın birleştiği rüyasını görüyorum

'80 kuşağı şairlerini temsilen konuşmacı olarak katılan Haydar Ergülen, Cumhuriyet döneminde oluşan kuşakları/ akımları onar yıllık periyodlar halinde kronolojik sırayla açıkladığı giriş konuşmasının ardından 1980 darbesinin bu dönemde yazılan şiire etkisini ele aldı. Cumhuriyet dönemi şiirini ve kuşaklarını bir apartmana benzettiği konuşmasında her kuşağın/ akımın/ tavrın katları, daireleri, odaları oluştuğunu, birbirinden bağımsız olsalar da komşu olduklarını, sınırları mutlak bir kuşak ayrımından söz etmenin pek de mümkün olmadığını belirten Ergülen, 1980 darbesinin oluşan şiir apartmanında bazı ışıkları söndürdüğünü, bazı dairelerinse ziyaretçilerini arttırdığını hatta kimi sönmüş olan ışıkların yıllar içinde tekrar parladığını belirtti.

Tüm ülkede genel olarak etkin olan apolitik olma durumunun şiirin sahasında da görüldüğünü, doğrudan toplumcu bir şiir yerine daha bireyci olsa da politik konulara da değinen şiirlerin görüldüğünü vurguladı. “90 kuşağı şairleri 12 Eylül darbesinin etkisiyle miskinleşen, durağanlaşan hatta konformist hale gelen şiiri ayağa kaldırmak istediler” diyen Ergülen, iki dönem arasındaki ilişkiye de değindi.

Günümüz şiirinde ise artık şiirin her alanda ve yerde karşımıza çıkabildiğini belirten şair, şiirin sinema, resim, müzik gibi diğer sanatlarla etkileşiminin artacağını düşündüğünü söyledi.

Şiirin yazıldığı an mı, şairinin yaşı ile mensup olduğu kuşak mı şiirin dönemini belirler?

Doksan kuşağı şairlerinden Mevlana İdris, yakın doğum tarihli, yaşıt şairlerin birbirlerinden farklı şiirler yazdığını, belirli bir kuşağa/ akıma aidiyetin çok da mümkün olmadığını kaydetti. Dünyada ve Türkiye’de dönemleri belirleyen büyük politik olayların yaşandığına değinen İdris, Sovyetler Birliği’nin dağılması, Balkanlar’daki çözülme, Bosna Savaşı gibi dünyadaki gelişmelerin bu dönem şairlerinin dikkatini çektiğini, yine Türkiye’de 1980 darbesinin etkisiyle ayrışan grupların Çorlulu Ali Paşa Medresesi gibi mekânlarda bir araya gelip şiir ekseninde bir arada bulunabildiklerini belirtti.

Darbe sonrasında bir suskunluk, baskı, yasaklar dönemi olmasının yanısıra paneller döneminin yaşandığını, karşıt görüşlü de olsa birçok şair ve yazarın panellerde bir araya geldiğini ve bu yolla kutuplaşmanın önüne geçildiğini belirtti. Panellerle birlikte dergicilik faaliyetlerinin de arttığını belirten İdris, “Bu dönemde yapılan çalışmalar ayrı bir önem taşıyordu” dedi.

Dönemlerin anlatılmasının o dönem şiirini yansıtmayacağını ya da şiirin döneminin tespiti sağlamayacağını belirtti. Zaman çizelgesi içinde, şiir neresinde yazılırsa yazılsın şiir için döneminin olmayacağını, şiiri bir döneme alabilmek için şiirin yazıldığı/ yayınlandığı dönemin mi, yoksa şairinin yaşı itibariyle hangi kuşağa aitse şiirinin de o dönemden mi sayılacağının sorulması gerektiğine değinen İdris, dönemsel kaygılara kapılmanın şiir için fayda getirmeyeceğini söyledi. “Şiirin dün yazılması ya da on bin yıl önce yazılması sözün değerini düşürmez” diyen İdris, şiirin dönemlere ayrılmasının çok da sağlıklı olmayacağını vurguladı.

Şiir manipüle edilemez

İki binli yıllar şiirinin genç şairi Furkan Çalışkan ise, bu dönemde yazan şairleri merak ve hayret duygusunun tetiklediğini, buluşçu bir şiirin gündemde olduğunu söyledi. Şiirin bir güç olduğunun farkında olan iki bin kuşağı şairlerinin ironiyi etkin kullanmasının bu gücün göstergesi olduğunu söyleyen Çalışkan, şiirin her yerde, her koşulda ve biçimde karşımıza çıkabileceğini, görsel sanatlarla birleşmesinin kaçınılmaz olduğuna değindi.

Kuşak kavramı şiirin Türkiye’de olan, Türkiye’nin dinamikleriyle olan sıkı ilişkisinden doğan bir şeydir. Türkiye değişiyor. Türkiye’nin dinamikleri değişiyor. Türkiye’nin ruhu değişiyor; buna bağlı olarak yazılan şiir değişiyor, şairler değişiyor. Biz bunu biraz daha kolaylaştırarak o belli dönemde, belli çağda şiirleri, belli yaştaki şairleri bir araya getirerek buna kuşak diyoruz” şeklinde kuşak kavramını açıklayan Çalışkan, “O şiirler o zaman yazıldı, memleket değiştikçe, hükümetler değiştikçe bu şiirler miadını doldurdu gibi bir anlam çıkarılmasın çünkü şiir böyle bir şey değil” diyerek şiiri dönemlerle sınırlamanın çok da mümkün olmayacağını vurguladı.

2000’li yılların şairlerinin şiirin bir güç olduğunu kavrayan ya da şiirin bir güç olduğundan yola çıkan şiirler yazmaya çalışan bir kuşak olduğuna vurgu yapan Çalışkan, şiirin manipüle edilemeyeceğini belirtti.

Şiire ilginin azaldığı, şiirin alıcısının olmadığını söyleyenlere, “Apartman yıkılmadı, hatta ışıklar daha da parlıyor” diyen Çalışkan, “şiir sokakta” sloganıyla dizelerin her yerde karşımıza çıkmasının ilginin azalmadığını gösterdiğini vurguladı.

Üç dönemin üç önemli şairinin katılımcıların sorularını cevaplamasıyla etkinlik son buldu.

 

Şafak Çelik haber verdi

Yayın Tarihi: 31 Ekim 2014 Cuma 14:27 Güncelleme Tarihi: 31 Ekim 2014, 16:34
banner25
YORUM EKLE

banner26