Rus Müslümanların merkezi: Bahçesaray (video)

Kırım Özerk Cumhuriyeti'nin bugünkü başkenti Akmescid; ancak Kırım hanlıklarının tarihi merkezi Bahçesaray kentiydi. Bahçesaray, bugün de çok sayıda Türk-İslam eserine ev sahipliği yapıyor. Eserlerin büyük çoğunluğu Dünya Mirasları Listesi'ne alınmayı bekliyor. Levent Öztürk yazdı.

Rus Müslümanların merkezi: Bahçesaray (video)

 

 

Anadolu'dan binlerce kilometre uzaklıktaki Bahçesaray, bir Anadolu kasabasını andırıyor. Zira Bahçesaray, Kırım Hanlığı'nın ve Osmanlı'nın izlerini taşıyan kültürel bağlarımızı simgeleyen bir merkez.

Hansaray, Zincirli Medrese ve Gaspıralı İsmail Bey Müzesi, Bahçesaray'daki tarihi eserlerden yalnızca bir kaçı. Kentin kuruluşu, ülkenin idare merkezi olan Hansaray'ın (Kırım hanlarının sarayı) kuruluşuyla başladı. Kırım hanlarının türbelerinin yanı sıra, bölgede UNESCO'nun Dünya Miras Listesi’ne girmeyi bekleyen çok sayıda eser de bulunuyor.

Bahçesaray Antlaşması’nın imzalandığı yer

Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya Çarlığı arasındaki 1677-81 savaşını bitiren ve Dinyeper'in batı kıyısını Osmanlı İmparatorluğu'na, doğu kıyısını ise Rusya'ya bırakan Bahçesaray Antlaşması 1681'de yine burada imzalandı.

Bugün eski ve yeni kent olarak ikiye ayrılan Bahçesaray, Sovyet döneminde tahrip edilen yapılarını yeniden canlandırmaya çalışıyor. Son dönemde yaşanan krizden dolayı dünyanın gözü Kırım'ın üstünde. Kültürel ve tarihi bir zenginliğe sahip olan Kırım'ın merkezlerinden biri olan Bahçesaray'ın, Türkiye'yle de önemli bağları bulunuyor.

Zincirli Medrese 2006’da restore edildi

Bin 500'lü yıllarda I. Mengli Giray Han tarafından yaptırılan Zincirli Medrese de, o günden bugüne kültürel bağlarımızın simgesi olarak dimdik ayakta duruyor. Medrese adını kapısında bulunan zincirden alıyor. İlme saygı duymak için her ne mevkide olursa olsun bu medreseye girenler, kapıdan başını eğerek giriyor. Zincirli Medrese ve çevresindeki tarihi yapılar 2006'da TİKA tarafından restore edilmişti.

Bahçesindeki hamam kalıntıları içinse kazı çalışmaları halen devam ediyor. Medresenin hemen yanı başında Giray Han'ın türbesi de yer alıyor. Onun yanında ise Gaspıralı İsmail Bey'in kabri bulunuyor.

Gaspıralı’nın evi de Bahçesaray’da

Bahçesaray'ın Rusya Müslümanlarının eğitim merkezi haline gelmesini sağlayan Gaspıralı İsmail Bey'in, 35 yıl boyunca Tercüman Gazetesi'ni bastığı ev de Bahçesaray'da. Türk dünyasında derin izler bırakan Gaspıralı'nın Kırım'daki evi, bugün bir müzeye dönüştürülmüş durumda.

Çarlık Rusya'sında Türk ve İslam toplumlarının eğitim ve kültür reformuna ihtiyaç duyduğunu gören ve düşüncelerini 1883'de kurduğu "Tercüman" adlı gazete aracılığıyla tüm Türk dünyasına ulaştıran bir aydın.

Dilde, fikirde işte birlik

Tercüman Gazetesi, birçok Türk lehçesinde basılarak çok geniş bir coğrafyada yankı buldu. Gaspıralı'nın ünlü, "Dilde, fikirde, işte birlik" şiarı, Anadolu dâhil pek çok bölgedeki uyanış hareketlerini tetikledi ve Türk halklarını birbirine yaklaştırdı.

İsmail Gaspıralı'nın Bahçesaray'da 35 yıl boyunca çıkardığı Tercüman Gazetesi'nin basıldığı bina, bugün İsmail Gaspıralı anı evi olarak hizmet veriyor. Müze Müdür Yardımcısı Elmira Abibullayeva, Tercüman Gazetesi'nin basıldığı 1883 yılından 1918 yılına kadar tüm sayılarının burada saklandığını söyledi.

Elde tek nüsha kalmış

Elmira Abibullayeva şu ifadeleri kullandı: "1940-1941 yıllarında bu nüshaları KGB vekilleri buradan kaçırmış ve günümüzde sadece bir nüshası var. Günümüzde toplu olarak Tercüman Gazetesi'nin nüshaları St. Petersburg'daki Milli Kütüphane'de ve Türkiye'de Süleymaniye Kütüphanesi'nde var."

1944 sürgününün ardından binaya yerleştirilen Rus asıllı aileler, Kırım Derneği Genel Merkezi tarafından satın alınan yeni evlere nakledildi. Geniş bir restorasyon çalışmasının ardından hizmete açılan gazete binasında, bugün İsmail Gaspıralı'ya ait az sayıda eşya bulunuyor.

 

 

Levent Öztürk yazdı

Güncelleme Tarihi: 17 Mart 2014, 15:09
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13