Osmanlı İçin Stratejik Bir Öneme Sahipti Pazarcık (video)

Yukarı Trakya ovasındaki Pazarcık kenti, Osmanlı döneminde, İstanbul'dan Belgrad’a uzanan yolda bulunduğundan, stratejik bir öneme sahipti. 20 bin Müslümanın yaşadığı kent, Osmanlı dönemi eserlerine de evsahipliği yapıyor. Pazarcık, bugün modern görünümüyle dikkat çekiyor

Osmanlı İçin Stratejik Bir Öneme Sahipti Pazarcık (video)

Bulgaristan'ın güneyinde, Tatar Bazarcık ismiyle 15 yüzyılda kurulan bir şehir Pazarcık. Plovdiv ve Filibe’nin 37 kilometre batısında, Sofya'nın 112 kilometre uzağındaki şehir, Yukarı Trakya Ovası olarak adlandırılan bölgede yer alıyor.

Nüfusu yaklaşık 71.134 olan Pazarcık'ta, bugün 20 bin Müslüman yaşıyor. Osmanlı hâkimiyetinde halkının Müslüman Tatar, Türk ve Yörükler’den oluştuğu Pazarcık şehrinin resmi kuruluş tarihi 1485 yılını gösteriyor.

Balkan Yarımadası’nda İstanbul'dan Belgrad'a uzanan yolun üzerinde bulunduğu için de Pazarcık, Osmanlı tarihinde stratejik konumuyla hatırlanıyor. Yazılı kaynaklarda Pazarcık’ta ilk caminin 1540 yılında inşa edilen Eski Camii olduğu, ardından kentte 18 caminin daha yükseldiği, fakat zamanla yok oldukları yer alıyor.

Bugün Pazarcıkta geçmişten bugüne ulaşmayı başaran tek mabed olan Kurşun Camii de bu bilgiyi doğruluyor. Yazılı kaynaklarda yer alan bir başka önemli yapıysa 1574'te Damat İbrahim Paşa döneminde yaptırılan ve şehrin en büyük yapısı kabul edilen Kurşun Han. Balkan yarımadasının o dönemdeki en büyük hanı olan yapının 11.570 metrekare alan üzerine kurulduğu ve zanaatkârların buluştuğu bir adres olduğu biliniyor. Kurşun kubbesinden dolayı adına Kurşun Han denilen yapı, Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde de yer alıyor. Çelebi, Seyahatnamesi’nde, o güne kadar gördüğü en büyük hanın Kurşun Han olduğunu kaydediyor.

Pazarcık kentinin kaderi Osmanlı'nın bölgeyi terk etmesiyle değişti. Kurşun Han yakıldı, camiler yıkıldı, şehirdeki Türk nüfus azaldı. Kente Bulgarlar yerleşmeye başladı ve Pazarcık'ta ilk Bulgar mahallesi varoşa kuruldu. Zamanla Pazarcık kentinde kiliseler inşa edildi, çan sesleri yükseldi.

Pazarcık’taki tarihi eserler  

Pazarcık bugün güneydoğu Bulgaristan'ın idari ve kültürel merkezi sayılıyor. Modern bir görünüm arzeden kent, parklarıyla da dikkat çekiyor. Osmanlı’dan bugüne birçok değişim yaşayan Pazarcık, içerisinde barındırdığı Müslüman nüfus ve ayakta kalan tek ibadethanesiyle kimliğini korumaya çalışıyor. 

Pazarcık kentinde Osmanlı’dan miras kalan yapıların bazısı tamamen yok olurken, kiminin yalnızca temeline rastlanıyor. Az miktardaki mimari eserse bugün hâlâ ayakta. Bu yapılardan birisi, Pazarcık'ın meydanında yer alan Saat Kulesi. 1741 yılında Pazarcık'ın önde gelenlerinden İbrahim Hayrullah Ağa tarafından yaptırılan kulenin, ne yazık ki sadece temelleri ayakta. 1924 yılında tamamen imha edilmiş olsa da, yine o dönemin mimari özelliklerini taşıyor. 1924 yılında kentteki tüm Osmanlı yapılarının yok edilmesiyle, Saat Kulesi de payına düşeni aldı. Ancak saat kulesinin temellerine dokunulmadı. 6 metre yüksekliğindeki taş gövdesi, Osmanlı mimarisinin izini muhafaza etmeyi başardı, bugüne taşıdı. Pazarcık Saat Kulesi bugün gövdesine yuva yapan kuşları ağırlamaya, kentin sembolü olmaya devam ediyor.

15’inci asırda kurulan Tatar Pazarcık bugün modern bir Bulgar şehri. Ancak sokaklar içerisinde yürürken, o dönemlerden, özellikle de 19’uncu asır başlarından evler görmek mümkün. Onların bazıları harabe, bazıları Etnografya Müzesi, bazıları tarih müzesi olarak görev görüyor olsa da, yine de o eski günlerin ihtişamından izler taşıyor.

Pazarcık'ta eski mimariyi bugüne taşıyan en güzel adreslerden birisi de 1850 yılında kurulan dönemin büyük tüccarlarından Nikola Hristoviç'in evi. Hristoviç'in evi, 1911 yılından bu yana bölge tarih müzesi olarak hizmet veriyor. Bulgaristan'ın önemli yazarlarından, sanatçı, ressam, tercüman Konstantin Veliçkov'un Pazarcık'ta yaşadığı ev de, bugün kendi adını taşıyan müze evi olarak hizmet veriyor. 1855 yılında bu evde doğan Veliçkov'un çalışma odası, yatak odası birebir muhafaza ediliyor. 

Hem Nikola Hristoviç, hem de Konstantin Veliçkov'un evi bugün Pazarcık'ta eski mimari üsluplara ışık tutuyor. Bulgaristan Milli Kültür ve Tarih Anıtı statüsüne sahip evler, Pazarcık'a gelen ziyaretçilerini tarihte bir yolculuğa çıkarıyor.

Osmanlı’dan kalan tek cami

Pazarcık'ta 17’inci yüzyıldan miras Osmanlı eseri Kurşun Camii. 1667'de Nazir Ağa tarafından yaptırılan cami, kubbesindeki kurşun kaplamalardan dolayı bu ismi taşıyor. Kitabesindeki yazıda ibadethanenin 1667-1668 yılları arasında inşa edildiği yazıyor.

Kurşun Camii’nin imamı Yaşar Salih, mabedle ilgili şu ifadeleri kullandı: “Şimdi buraya beş vakit namaz için yaklaşık 15-20 kişi geliyor. Fakat Cuma namazlarında burası doluyor. Burası biraz uzak olduğu için, mahalle içinde başka mescit var, genelde vakit namazlarını orada kılıyorlar. Bu Osmanlı zamanından kaldığı için merkezde kalmış. Mahalle buraya bir buçuk, 2 km uzaklıkta.”

Osmanlı döneminde Pazarcık'ta 20 cami vardı. Ancak kimileri yıkıldı, kimileri de ateşe verildi. Yaşar Salih Osmanlı’dan kalan mabedlerin akıbeti hakkında şu sözleri sarfetti: “Bulgaristan'da dolaştıysanız görürsünüz. Büyük şehirlerde hep birer tane cami bırakmışlardır. Eski camilerin çoğunu müze olarak kullanıyorlar. Belki de bunları anı olarak bırakmışlar, bilmiyorum, fakat genelde böyledir.”

Pazarcık’taki Kurşun Camii'nin kaderi diğer ibadethaneler gibi kötü olmasa da, 1970'lerde yaşanan depremde büyük hasar gördü. Caminin kubbesinin alt kısımının duvarları çatladı. Yaşanan deprem sonrasında kente eski Sovyetler Birliği’nden bir ekip çağırıldı, Kurşun Camii'nin düzenlemeleri yapıldı. Ancak Osmanlı motifleri dışına çıkan ekip, Rus desenlerini taşıyan vazo ve çiçekler çizdi. Arapça duvar yazılarında birçok hatalar yapıldı.

Kurşun Camii bugünlerde, aldığı hasarları onarmak için özellikle Türkiye'den gelecek yardımları bekliyor. Cami içerisindeki süslemelerin orijinal haline dönmesi içinse sanat tarihçileri ve restorasyon uzmanlarına ihtiyaç duyuluyor.

 

Sevda Dükkancı

Yayın Tarihi: 20 Nisan 2016 Çarşamba 12:22 Güncelleme Tarihi: 20 Nisan 2016, 12:22
banner25
YORUM EKLE

banner26