Alfabesi olmayan diller kayboluyor (video)

1952 yılında Pakistan bir parçası olan Bangladeş’te, Bengal dilinin kabul edilmesi için verilen mücadelenin anısına, 21 Şubat günü “Anadil Günü” olarak kutlanıyor. Bugün farklı lehçeler nedeniyle kaç dilin olduğu tam bilenemiyor ancak alfabesi olmayan dillerin kaybolduğu kabul ediliyor. Hamza Türkyılmaz yazdı.

Alfabesi olmayan diller kayboluyor (video)

 

 

1952'de Pakistan topraklarında bulunan Bengal'de, Bengal dilinin kabul edilmesi için başlayan hareketler büyük bir yaygınlık kazanmış,  1 Şubat 1952’de çıkan olaylar sırasında pek çok kişi hayatını kaybetmişti. Bangladeş, bağımsızlığını kazandıktan sonra 21 Şubat tarihini, “Dil Hareketi Günü” olarak kutladı ve bu günün anısına bir anıt yapıldı.

Farklı dil ve lehçelerin ayrımının zorluğundan dolayı bugün dünyada kaç dilin var olduğu kesin olarak bilinemiyor. Fakat binlerce yerel dilin yok olma tehlikesi altında olduğu tahmin ediliyor. Büyük doğal afetler, savaşlar, soykırımlar ve politik baskılar dillerin yok olmasının en önemli nedenleri arasında.

Kaybolan ve kaybolmaya yüz tutmuş dillerin artışından dolayı UNESCO, dillerin korunması ve diller üzerinde uygulanan yasakların kaldırılmasını sağlamak amacıyla, 1999'da 21 Şubat tarihini uluslararası anadil günü olarak ilan edildi. 

Yerel dille bilim yapmak

2000'den itibaren kutlanmaya başlayan “Uluslararası Anadil Günü”, ülkeler arası iletişim, insan hakları ve çoğulcu anlayışın yaygınlaşması yönünde faaliyetlerle geçiriliyor. Her yıl farklı bir tema ile kutlanan günün bu yılki teması, "Küresel Vatandaşlık İçin Yerel Diller" başlığını taşıyor. Alt tema ise yerel diller ile bilim yapmak üzerine.

UNESCO, geçtiğimiz yıllarda hazırladığı tehlikedeki diller atlasında, farklı seviyelerde de olsa binlerce dilin tehlike altında olduğunu dile getirmişti. Diller ve alfabeler üzerine yapılan araştırmalar da kaybolan ve kaybolma tehlikesi taşıyan dillerin en önemli ortak özelliğinin, bir alfabe sistemi ile ifade edilmemesini gösteriyor. 

İki tip alfabe var

Alfabe, Yunanca “alfa” ve “beta” terimlerinin bir araya gelmesinden oluşan dilin yazıya geçirilmesine yarayan işaretler sistemi olarak tanımlanıyor. Pek çok dilde yazma sistemleri, sesleri ifade eden harflerin sırasına göre, ilk iki harf ile ifade ediliyor.

Ortadoğu dilleri alfabelerini ifade etmek için ''ebced'' tabirini kullanıyor. Bunun nedeni ise ''elif/ be/te/Cim'' harflerinin, alfabelerinin ilk sıralarında yer alması.

Alfabeler, sesi ifade etme şekillerine göre temelde iki kısma ayrılıyor. Bunlardan ilki resim kullanılan diller. Bu dillere örnek coğrafya ise Uzak Doğu. Bu diller genellikle resme benzeyen şekiller ile ifade ediliyor. Sesi ifade etme şekillerine göre ayrılan alfabelerden diğeri, sembolik ifadeler kullanılan diller. 

Tarihten bugüne 29 alfabe

Günümüzde alfabelerin teknik sınıflandırılmasından ziyade, alfabelere yüklenen anlamlar önem taşıyor. Dildeki tüm sesleri yansıtmayan alfabeler ''eksik alfabe'', tüm sesleri harfler ile ifade eden diller ise ''gerçek alfabe'' olarak tanımlanıyor.

Yazılı kaynaklara göre tarihten bugüne kullanılmış 29 alfabe yer alıyor. Bu alfabelerden bazıları:

Ugarit Alfabesi: MÖ 13. yy.

Fenike Alfabesi: MÖ 11. yy.

Arap Alfabesi: 4. yy.

Yunan Alfabesi: MÖ 8. yy.

Kiril Alfabesi: 10. yy.

Latin Alfabesi: MÖ 7. yy.

Runik Yazı: 2. yy.

Orhun Alfabesi: 6. yy.

Dünyada en yaygın kullanılan alfabe ise Latin Alfabesi olarak biliniyor. Teknolojik gelişmeler, matbaa, daktilo, bilgisayar gibi araçların Latin Alfabesi’ne göre düzenlenmiş olması nedeniyle çoğu ülkede tartışmalar yaşanıyor ve var olan alfabelerde değişikliğe gidiliyor.

 

 

Hamza Türkyılmaz yazdı

Güncelleme Tarihi: 27 Şubat 2014, 13:00
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner13