Anadolu Mecmuası: “Biz Kimiz ve Nereye Aitiz?”

"Türk fikir ve edebiyat tarihinde 12 sayılık kısa yayın hayatıyla önemli bir yer edinen “Anadolu Mecmuası” Cumhuriyetin kuruluşunun ikinci yılında aylık olarak çıkmaya başlamıştır. Anadolu Mecmuası’nın çok zengin bir yazar ve şair kadrosu vardır." Hatice Kübra Ergür yazdı.

Anadolu Mecmuası: “Biz Kimiz ve Nereye Aitiz?”

Gerek dönemin tanınmış isimlerinin katkıları gerek sonradan ünlenecek güçlü yazar kadrosu, ilk sayıdan itibaren derginin kalitesini yüksek standartta tutmuştur. Bu sebeple olsa gerek edebiyatımızdaki yankısı yayın hayatının süresiyle ters orantılı olmuştur.

ANADOLUCUK HAREKETİ

Tezli bir periyodik yayın olan Anadolu Mecmuası, Anadoluculuk Hareketi’nin öncüsüdür. Anadoluculuk Fikri’nin Anadolu Mecmuası’nda geniş hatlarıyla ortaya konulmasından sonra çeşitli fikir grupları tarafından savunulması ve farklı uygulamalarla benimsenmesi nedeniyle tam bir tanımını yapmak zor olsa da Köksal Alver, çalışmasında bu fikrî akımı şu şekilde tanımlamaktadır: “Anadoluculuk, ‘Biz kimiz, nereye aitiz?’ sorularına cevap bulma çabasıdır. Bundan ötürü de tarih, vatan, ulus, uygarlık, kimlik gibi alanların yeniden tanımlanma ve belirlenmesiyle karşımıza çıkmaktadır. Bu hâliyle Anadoluculuk, kendi temeli, kavramsal yapısı ve bakış açısı olan bir ideoloji ve harekettir. Her ne kadar bir sınırlandırmayla karşı karşıya olsa da sistematik bir çabanın vücut bulmasıdır.”[1]Millî Mücadele sonrasında millî kimlik ve millî tarih tartışmalarında anavatanın konumunun belirleyici bir faktör olması ışığında 1924 ile Mart 1925 arasında yayınlanan Anadolu Mecmuası, Anadolu düşüncesi üzerinden kimlik, tarih ve coğraf yaya ilişkin bir çerçeve sunmaya çalışmıştır. Mükrimin Halil Yinanç, Hilmi Ziya Ülken, Mehmed Halid ve Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu öncülüğünde meydana gelen bu fikrin yayın organı olan Mecmua Anadolu’yu edebiyat, kültür, iktisat, coğrafya gibi açılardan değerlendiren pek çok yazı ve şiir yayınlanmıştır.

DERGİNİN ÇIKIŞ AMACI

Derginin imtiyaz sahibi olan Mehmet Halit Bayrı, derginin çıkış amacını şöyle açıklamaktadır: “Anadolu Mecmuası’nın neşrinden maksat, bir Anadolu ilmi ve bir Anadoluculuk mesleği vücuda getirmektir. İtiraf edelim ki doğup büyüdüğümüz yurdu lâyıkıyla tanımıyoruz. Bu yurdun mazisine, tarihine vâkıf olmadığımız gibi, şimdiki vaziyetinden, binaenaleyh istikbalinden de bihaberiz… Anadolu mecmuası, bütün anasır ve teferruatıyla işte bu medeniyeti ve onu ibda edenleri evvela kendimize, sonra birikim hâlinde herkese göstermek niyetindedir.”[2] Her sayısı kırk sayfa olarak neşredilen Anadolu Mecmuası’nın içeriği oldukça zengindir. Derginin Anadoluculuk fikrini savunması fikir ve edebiyat tarihimiz açısından en dikkat çekici yönüdür. Osmanlı’nın dağılışının ardından, Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkemizin gelişmesinin ve büyümesinin ancak Anadolu’ya yönelerek gerçekleşebileceği düşüncesi derginin ana fikrini oluşturmaktadır.

BAZI BİLGİLER

Dergide “Ayın İzleri” başlığı altında ayın haberleri ve dergiye gelen mektuplar değerlendirilmiştir. Dergide üç adet fotoğraf dışında fotoğraf kullanılmamıştır. Derginin yazar ve şair kadrosundaki şu isimler dikkat çekmektedir: Türk bilim ve fikir adamı Hilmi Ziya Ülken, Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Musiki nazariyatçısı Rauf Yektâ, Türk Tarih ve Dil âlimi Necip Asım Yazıksız. Necip Fazıl Kısakürek ilk şiirlerini de yine bu dergide yayınlamıştır. Tamamı 12 sayı olan dergide 9, 10 ve 11. sayılar bir arada çıkmıştır. Son sayı, altı aylık bir tehirle Mart 1925’te çıkması gerekirken Eylül ayında basılmıştır.

SİYASİLEŞME SONUCUNDA

 “Anadoluculuk fikri, önce kültür Anadoluculuğu şeklinde karşımıza çıkarken daha sonraları siyasî bir hüviyet kazanmıştır. Fikrin siyasî bir harekete dönüşmeye başlaması yazar kadrosu arasında hoşnutsuzluğa sebep olmuş, belli bir süre sonra Anadolu Mecmuası etrafında oluşan edebî ve fikri grup dağılarak derginin yayımına son verilmiştir. Derginin yayın kadrosu içerisinde yer alan Hilmi Ziya Ülken, Faruk Nafiz Çamlıbel, Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu ve Mükremin Halil Yinanç ilerleyen yıllarda da bu fikir doğrultusunda eserler vermeye devam etmişlerdir.”[3]

Hatice Kübra Ergür

Hüma Dergisi, Sayı:10

Kaynakça:

[1] “Anadoluculuk ve Hilmi Ziya Ülken”, Alver Köksal, AKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Haziran 2001

[2] Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, Anadolu Mecmuası maddesi, Dergâh Yayınları, 1977

[3] Anadolu Mecmuası (1924–1925) Ve Anadoluculuk Fikri Üzerine Bir İnceleme, Necip Tonga

Yayın Tarihi: 02 Mayıs 2022 Pazartesi 16:00
banner25
YORUM EKLE

banner19

banner26