banner17

İbrahim Kiras yerdi mi övdü mü?

Star gazetesinin kitap ekinde okurlar İbrahim Kiras imzasıyla, görmeye alışkın olmadıkları bir kitap eleştirisiyle karşılaştılar..

İbrahim Kiras yerdi mi övdü mü?

Star gazetesinde yayın danışmanlığı yapan Kiras, danışmanlığını yaptığı gazetenin kitap ekinde Bilgi Üniversitesi Yayınları’ndan çıkan "Erken Dönem Osmanlı Devleti'nin Yapısı" adlı kitap üzerine yazdı. Kiras kitap eklerinde görmeye alışık olmadığımız bir şeyi yaptı ve kitabı genel olarak eleştirdi.


 

Osmanlı başarısının sırrı

Osmanlı Devleti’nin ilk yüzyılı tarihçiler açısından karanlık demeyelim ama sisler içinde bir zaman dilimidir. Zira bu döneme ilişkin yazılı kaynaklar yok denecek kadar azdır. Öyle ki kuruluş dönemini anlatan en eski kaynak kuruluştan en az bir asır sonra kaleme alınmıştır.

Durum böyle olunca iki önemli sorun tarihçilerin -ve hatta tarihçi olmayanların- popüler spekülasyon nesnesi olarak kalmaya mahkum görünüyor. Bunlardan biri “Osmanlıların menşei meselesi” diğeri ise “Osmanlı Başarısının Sırrı” konusu.

Yani nasıl oldu da bu küçük beylik benzerleri arasından sıyrılarak cihan imparatorluğu olma yolunda başarı kazandı sorusu.

Osmanlı başarısının sırrını açıklama sadedinde ortaya atılmış çok sayıda tez var. Bunlar arasında en fazla rağbet ve itibar görenlerini kısaca iki kategoride toplayabiliriz.

İlki Osmanlı Devleti’ni aslında Türklerle Rumların ortaklaşa kurduğunu, Bizans’ın devamı olduğunu ve bu yüzden Türklerin buradaki katkısının çok da önemli olmadığını savunan Amerikalı “gazeteci” Herbert Adams Gibbons’ın tezinin çeşitlemeleri.

Diğeri ise Avusturyalı tarihçi Paul Wittek’in ortaya attığı “Gazi Tezi”nin çeşitlemeleridir. Wittek, Rise of the Ottoman Empire isimli eserinde Osmanlı başarısının arkasında din yolunda savaşmayı öngören “gaza ideolojisi”nin yer aldığını savunur.

Allah’ın dinini yaymak ve bu uğurda kafirlerle savaşmak üzere sınır boylarında toplanan mücahit gaziler Osmanlı başarısının temel dinamiğini teşkil eder, Wittek’e göre.

Aslında bu görüş Aşıkpaşazade’den itibaren yerli kaynakların açıklamalarından çok da farklı değildir. “Resmi görüş” zaten budur. Nitekim Köprülü’den İnalcık’a Türk tarihçilerin çoğu Wittek’in tezini benimsemişler, yeni katkılarla güçlendirmeye çalışmışlardır.

Ne var ki Wittek’in “Gazi Tezi”nin kimi zayıf noktaları başından beri dikkat çekmiş ve Osmanlı tarihçileri arasında hep tartışılagelmiştir.

Zorlama argümanlar

En başta da “aynı ideolojik dinamiklere” sahip olan diğer beyliklerin –üstelik çoğu Osmanlı’dan nispeten daha güçlü oldukları halde- aynı başarıyı neden gösteremedikleri sorusu geliyor.

Bir de cihad, gaza gibi kavramların anlamını yanlış bildikleri için “öyleyse neden ahalinin tamamı Müslümanlaştırılmadı” sorusunun bu tezi çürüteceğini zannedenler var.

Erken dönem Osmanlı Devleti’nin Yapısı isimli eseri geçenlerde Tükçe’de yayımlanan Heath W. Lowry, Avusturyalı tarihçinin “Gazi Tezi” çürütmek üzere yola çıkmış.

İki iddiası var. İlki “Wittek’in tezinin iki önemli dayanağı şair Ahmedi’nin bir mesnevisinden bazı parçalarla Bursa’daki bir camide yer alan 1337 tarihli kitabedir” şeklinde.

Dolayısıyla Lowry’nin kitabını okumaya heyecanla başlıyorsunuz. Ne de olsa iddialı bir kitap.

Ne varki iddialarının hiçbirini ikna edici bir biçimde kanıtlayabilecek kuvvette bir argüman veya kanıt sunamıyor. Argümanları çok zorlama.

Wittwk’in tezinin temelleri zayıf bir spekülasyondan ibaret olduğunu iddia ederken, Gibbons’ın çok daha spekülatif kabullerden yola çıkan tezinin tekrarı dışında bir şey söyleyemiyor.

Belki “Türkler medeni bir halk değildir, bunlar devlet mevlet kuramaz” diyenler kendi görüşlerine destek olur diye Lowry’nin kitabını benimseyebilirler. Ama bu kitaptan bizim alabileceğimiz bir şey görünmüyor.

Yine de bu kitabı alıp okumaya kalkışmanın tek neticesi vakit kaybı olur demeyeceğim. En azından bu konuya ilişkin tartışmaların tarafsız bir özetini kitabın başında bulabilirsiniz. O da bir kardır. 


 

Besim Bal Star Gazetesi Kitap Eki’nden ç-alıntıladı!

Güncelleme Tarihi: 11 Mart 2010, 16:52
banner12
YORUM EKLE
banner8

banner19

banner20