, 21 Kasım 2017
Ovamir Anjum ile İbn Teymiyye Üzerine Konuştuk

Ovamir Anjum

1421

Ovamir Anjum ile İbn Teymiyye Üzerine Konuştuk

Toledo Üniversitesi Felsefe Bölümü İmam Hattab İslam Araştırmaları başkanı Ovamir Anjum, siyasetten felsefeye ve hatta tasavvufa kadar ulaşan geniş bir çerçevede, felsefi altyapısı sağlam, tarihi arka plana sahip, derinlikli çalışmalar da yapıyor. 'İslam Düşüncesinde Siyaset, Hukuk ve Toplum: Teymiyye Dönemi' isimli kitabı da onlardan biri. Ovamir Anjum, çalışmaları üzerine Dilara Yabul'un sorularını cevapladı.

İlgili Yazılar
İbn Teymiye yi de İbn Arab 'yi de Hakkıyla Anlatmış
İbn Teymiye’yi de İbn Arabî'yi de Hakkıyla Anlatmış Mustafa Kara

''İbn Teymiye’ye Göre İbn Arabî'' kitabında konuya bu iki âlimin haklarında yazılanlarla değil, bizzat iki âlimin yazdığı eserlerle yaklaştığını belirten Mustafa Kara’nın sadece İbn Teymiye’nin fikirleriyle kalmayıp diğer birçok âlimin de fikirlerini çalışmasına konu etmesi, bizlere mükemmel bir karşılaştırmalı okuma yapma olanağı sağlıyor. Mehmet Akif Öztürk yazdı.
24/08/2017 11:11
Peygamberimiz adaleti nasıl gözetirdi
Peygamberimiz adaleti nasıl gözetirdi?

İbn Teymiyye’nin Siyaset (es-Siyasetü’ş-şeriyye) adlı kitabı hem bir siyasetname hem de nasihatname. Ömer Yalçınova yazdı..
11/11/2013 10:10
İbn Arabi ve İbn Teymiyye iki uç beyi midir
İbn Arabi ve İbn Teymiyye iki uç beyi midir?

Mustafa Kara Hoca'nın 2008 yılında Tasavvuf Dergisi'nin 21. sayısındaki 'İbn Arabi – İbn Teymiyye Mukayesesi' başlıklı yazısında birbirinden epey farklı iki büyük ismin benzerlik ve yakınlıklarına da dikkat çekilmiş. Mustafa Nezihi ç-alıntıladı..
08/10/2014 15:03
Prof Michot İbn Teymiye yi anlattı
Prof. Michot İbn Teymiye’yi anlattı

İslam felsefesi profesörü Yahya Michot, Şehir Üniversitesi’nde İbn Teymiye’nin İmam Gazali eleştirilerini anlattı.
17/05/2012 09:09
Mücadele ölümle dahi bitmez
Mücadele ölümle dahi bitmez!

Suriye'deydim. İsyan ateşi henüz Suriye sokaklarını ateşe ve kana boğmazken, eski bir direnişçiyi, İbn-i Teymiye'yi ziyaret etmiştim.
14/05/2011 13:01
Vehhabilerin imamı değil sadece
Vehhabilerin imamı değil sadece

Şeyhülislam diye anılır kendisi. İsmini andığınızda birden ortalık karışır çünkü. Neden bu kadar korkulur İbn Teymiyye'den?
19/08/2010 16:04

Dr. Ovamir Anjum, Toledo Üniversitesi Felsefe Bölümü İmam Hattab İslam Araştırmaları başkanıdır. Çalışmalarında klasik dönem İslam düşüncesi, ahlakı, siyaseti ve hukukunu Batı düşüncesiyle karşılaştırmalı olarak ele alan Anjum, karşılaştırmalı çalışmaların yanı sıra siyasetten felsefeye ve hatta tasavvufa kadar ulaşan geniş bir çerçevede, felsefi altyapısı sağlam, tarihi arka plana sahip, derinlikli çalışmalar da yapıyor. Klasik İslam düşüncesine ve tarihine vâkıf olan bu değerli akademisyen, bu vukufiyetini günümüz İslami hareketlerinin ve İslam düşüncesinin meselelerini tartışmak ve yeni sorular ortaya koymak için de ustalıkla kullanmakta ve halihazırda Arap Baharı ile birlikte İslam siyasi düşüncesinde ne gibi değişiklikler olduğunu araştırmaktadır. Tarih formasyonu olmasına rağmen çalışmaları sadece olayları ve kişileri sadece tarihsel açıdan inceleyen bir yapıda değildir; eserleri mahiyet itibariyle siyaset felsefesi ve kültürel antropoloji alanında da değerlendirilebilecek, disiplinlerarası çalışmalardır.

Akademik kariyerinden bahsedecek olursak, Şikago Üniversitesi’nde Sosyal Bilimler alanında ve Wisconsin-Madison Üniversitesi’nde Bilgisayar Bilimleri’nde yüksek lisans derecesi vardır. Doktorasını yine Wisconsin-Madison Üniversitesi Tarih Bölümü İslam Düşüncesi Tarihi alanında yapmış olan Anjum’un doktora tezi “Orta Çağ İslam Düşüncesinde Akıl ve Siyaset: Teymiyye Dönemi” ismini taşır. Yine İbn Teymiyye ile ilgili, bu büyük fakihin düşüncesinin devamlılığını ve günümüz meselelerine onun düşüncelerini temel alarak nasıl alternatif bir şekilde yaklaşılabileceğini incelediği, alanında çok ses getirmiş “İslam Düşüncesinde Siyaset, Hukuk ve Toplum: Teymiyye Dönemi” isimli bir kitabı mevcuttur. Ayrıca halihazırda İbn Kayyım’ın Medacirü’s-Salikin kitabının İngilizce’ye tercümesi projesi üzerine çalışmaktadır. Bu proje nihayete erdiğinde, klasik dönem İslam düşüncesine ait ve tek bir tercüman tarafından çevrilen en uzun metin olma özelliğini haiz olacaktır.

Ülkemize Sabahattin Zaim Üniversitesi’nin konuğu olarak gelen Ovamir Anjum, ‘Uluslararası İslam Dünyası Sempozyumu: Yeni Bir Paradigma Oluşturmak ve Modern Problemleri Analiz Etmek’ sempozyumunda ‘Müslüman Dünyada Siyasi Meşruiyet İçin Tarihte Ortaya Konulan Modeli Anlamak’ başlıklı bir konuşma yaptı. Biz de bu fırsatı değerlendirerek kendisiyle kısa bir söyleşi gerçekleştirdik.

Öncelikle sormak istediğim şey şu: Müslüman düşünürlerin içinden neden İbn Teymiyye’yi çalışmayı seçtiniz? 

Akademik çalışma yapmak için İbn Teymiyye’yi seçtim çünkü İslam siyaset düşüncesindeki temel problemleri anlamama, idrak etmeme yardım edebilecek orijinal bir düşünür arıyordum. Üniversitenin ilk yıllarından beri İslami hareketler arasındaki farklar ve söylemler üzerine kafa yoruyordum ve yüksek lisans danışmanım, beni düşünmeye sevk eden soruları ile bu konuda karar kılmama yardımcı oldu.

Öncelikle, İbn Teymiyye temel problemlere diğer düşünürlerden farklı bir şekilde cevap veren birisi ve pek çok alanda derinlikli bilgiye sahip. Bu kadar bilgili olup da bağımsız kalmayı başarabilen İbn Teymiyye gibi düşünürlerin sayısı çok az. Bir kere İbn Teymiyye tek yönlü bir insan değil; âlim, dilbilimci, filozof, mücahit, ilahiyatçı ve daha sayamadığım pek çok şey. Ve bir Allah âşığı… Bu anlamda sufi bir figür olduğunu söyleyebiliriz. Onun politik duruşu hiçbir zaman ibadetinden ve muhabbetinden bağımsız değildi. Bu muhabbet sebebiyle, onun her şeye iyi yönünden baktığını söyleyebiliriz, onun teolojisi bir umut teolojisiydi. Müslüman toplumun eyleme geçerek bir şeyleri değiştirebileceğini düşünüyordu. Oturup sadece Mesih’i bekleme fikrine bu anlamda karşıydı.

Bir şeyleri değiştirmek için harekete geçtiğimizde dayandığımız fikrin doğruluğundan nasıl emin olacağız?

İbn Teymiyye insanların ahlaki manada doğruya erişebileceklerini düşünüyor yani biz doğru ile yanlış arasındaki, iyi ile kötü arasındaki yanlışı ayırt edebiliriz. Dolayısıyla akıl aracılığı ile ulaştığımız doğruya dayanarak harekete geçebiliriz. Ben, İbn Teymiyye’nin bilhassa fıtrat ve ümmet üzerine olan fikirlerini çok değerli buluyorum. Benim kitabım özelinde İbn Teymiyye’nin ümmet ile ilgili fikirleri daha önemli. Bu fikirlerin modern dönemde Müslümanları güçlendirebileceğini düşünüyorum. Moğol istilasından sonraki dönemde toplumun ve düşüncenin yeniden inşası sürecinde İbn Teymiyye çok önemli bir rol oynuyor ki bu açıdan çok yararlı bir rehber. Aslında İslami toplumu yeniden nasıl kurabiliriz, toplumu nasıl dönüştürebiliriz soruları söz konusu olduğunda İbn Teymiyye’den yararlanmamız gerekiyor. Kuran, sünnet, icma, kıyas diye bir sıralama var; bunların dışında İbn Teymiyye aklı biraz daha fazla ön plana çıkarıyor. Vahye verdiği değeri hiçbir zaman düşürmeden tabii ki…

Bir denge kurulması gerektiğinden bahsediyor kitabında…

Evet, özellikle vurguladığı şeylerden biri de akıl ve vahiy arasındaki dengenin kurulmasıdır. Tabii bunu sosyopolitik arkaplanını bilmeden ele alırsak yanlış bir çıkarımda bulunmuş oluruz. Ayrıca bir hükümetin gerekliliğini Kur’an ve Hadis’ten çıkardığı hükümle ispatlayan bir düşünür İbn Teymiyye. Kendisinden önce bu durum sahabe dönemindeki pratiklere dayandırılıyordu. Ayrıca İbn Teymiyye’ye gelene kadar “Es-Siyasetü’s-Şeriye” ismi kitaplarda hiç kullanılmamış ancak daha sonra bu konudaki kitaplarda bu isim çokça kullanılır olmuş. Yani bu yönden de öncü bir kişi olduğunu söyleyebiliriz.

Peki, İslam siyaset düşüncesi açısından önemi nedir?

İbn Teymiyye Memlük Devleti’ni devlet yapısı olarak onaylıyordu çünkü yöneticilere ve ulemaya bu devlet yapısında özel ihtimam gösteriliyordu. Ve Es-Siyasetü’s-Şeriye kitabında vurgu halifelikten ümmete doğru kaymıştır, tabii şeriatın şaşmaz rehberliği altında. Zamanındaki diğer fakihlerden farklı fikirleri ve yönelimleri vardır İbn Teymiyye’nin. Kitabına verdiği isim özellikle önemli çünkü ilk etapta vahye ve ilahi yasalara önem verdiğini vurguluyor. Basit bir isim gibi dursa da, bu kavram o zamana kadar hiç kullanılmamış bir kavramdı. Oluşturduğu bu şer’i kaynaklı siyasi modelde İbn Teymiyye, siyaset ve iktidar için şeriata dayalı yasal meşruiyet yolları arar. Bu modelde yönetenler ve onların siyasi kararları şeriata dayanıyordu ve bu durum, iktidardakilere şeriata dayalı siyasi tavsiyeler verme imkânını da doğurdu. Ayrıca, İbn Teymiyye siyasal otoritenin gerekliliğini kabul eder hatta onu Kuran’dan ve sünnetten hareketle delillendirir; şeriat ve toplumun yararı için iktidara itaat edilmesi gerektiğini savunurken iktidar ile toplum arasındaki işbirliğine de vurgu yapar.

Siz aynı zamanda klasik dönemde tasavvuf ve İslam’da dini otorite üzerine de çalışıyorsunuz. Bu konunun günümüze aksi için neler söyleyebilirsiniz?

Nefse dair bilgi sahibi olmak, tasavvuf ve şeriat bugün de Müslümanlar için hayati önem arz ediyor, İslam için hayati çünkü… Asıl önemli olan şey, Peygamber Aleyhisselam’ın bize öğrettiği, bize bu hayatı nasıl yaşamamız gerektiği hakkında söyledikleridir. Hayattaki diğer her şey, siyasi ve ekonomik kaygılar da dahil olmak üzere tali meselelerdir.

 

Röportaj: Dilara Yabul






İlgili Konular