, 22 Haziran 2018
Nelson Mandela'nın Etkilendiği Müslüman Aydın Duse Muhammed Ali

4948

Nelson Mandela'nın Etkilendiği Müslüman Aydın: Duse Muhammed Ali

Afrika birliğini ilk kez savunan Duse Muhammed Ali’nin kurduğu Afrika Times, Orient Review, Comet dergileri ırkçılığa karşı Afrika’nın sesi oldu. İbrahim Tığlı yazdı.

İlgili Yazılar
Bir Rüyadan Dünyaya Açılan Seyyah Evliya Çelebi
Bir Rüyadan Dünyaya Açılan Seyyah: Evliya Çelebi

Evliya Çelebi bir rüyadan dünyaya açılan seyyahtır. Gezdiği yerlerin sosyal, ekonomik, kültürel, siyasi durumunu teferruatı ile belirtmiş böylece on yedinci yüzyıla daha rahat bir şekilde bakmamızı ve irdelememizi sağlamıştır. Yörelerin adet, gelenek ve göreneklerini satırlara dökerek bizim hafızamızın taze kalmasını sağlamıştır.
08/02/2018 08:08
İstanbul'un İslami Kimliğine Vurgu Yeni Cami
İstanbul'un İslami Kimliğine Vurgu: Yeni Cami

Yeni Cami’nin inşası, şehrin ana damarlarından biri olan bir bölgenin zaman içerisinde kabuk değiştirme hikâyesidir aslında. Safiye Sultan’ın ölümü, cami inşaatını tümüyle kesintiye uğratmış ve yapıyı uzun bir müddet atıl durumda bırakmıştır. Evliya Çelebi'nin ‘on Mısır hazinesi’ nispetinde mal harcandığını söylediği yapının, temelinin atıldığı günden itibaren biriktirdiği sıkıntılara atıf yaparcasına 'zulmiyye' adıyla tanınması oldukça manidardır. Yapının tamamlanması 57 sene sonra Hatice Turhan Sultan’a kısmet olacaktır.
15/01/2018 08:08
Dünyanın İlk Arabalı Vapuru Suhulet
Dünyanın İlk Arabalı Vapuru: Suhulet

Şirket-i Hayriye müdürü Hüseyin Haki Efendi, müfettiş İskender Efendi ve Hasköy Fabrikası baş mimarı Mehmet Usta, Boğaz’ın iki yakasında araba, at ve askerî ağırlıkların taşınması için bir vapur tipi tasarladılar. İki tarafında da kıyıya indirilecek kapakları olan bu vapur, yolculara mahsus oturma yerleri olmadığından gayet geniş olup at ve arabaları rahatça taşıyabilecek durumdaydı. Dünyanın ilk araba vapuru olan Suhulet, 1871 yılından itibaren Üsküdar-Kabataş arasında çalışmaya başladı. Kübra Tolak yazdı.
18/12/2017 08:08
Fetihle Kurulan İlk Osmanlı Semti Saraçhane
Fetihle Kurulan İlk Osmanlı Semti: Saraçhane

O yıllarda boş olan Saraçhane bölgesini şenlendirmek yani imar ve iskâna açmak isteyen Fatih Sultan Mehmed, buraya mektepler, hanlar, hamamlar ve Osmanlı ekonomisinde önemli gelir kapılarından olan bir 'Serraçhane Çarşısı' yapılmasını emretmişti. Emre Gül yazdı.
23/10/2017 08:08
Ertuğrul Fırkateyni Fetih Ayetleriyle Yola Çıkmıştı
Ertuğrul Fırkateyni Fetih Ayetleriyle Yola Çıkmıştı

Ertuğrul Firkateyni, Osmanlı sancağını ve Osmanlı büyüklüğünün ateşini Okyanuslar ile Çin sularında 'temevvüç-nüma-yı şan ve celadetle' dalgalandırmak misyonunu yerine getirecekti. Emre Gül yazdı.
09/10/2017 08:08
Libya Çöllerindeki İstanbuliye'nin Dilden Dile Anlatılan Hik yesi
Libya Çöllerindeki İstanbuliye'nin Dilden Dile Anlatılan Hikâyesi

Osmanlı Devleti’nin Afrika kıtasındaki dört yüz yıllık varlığı binlerce, milyonlarca insan hikâyeleri barındırmaktadır. Bedeviler arasında hikayesi bir destan gibi dilden dile anlatılan İstanbullu Kız da bunlardan biridir. Hatice Uğur yazdı.
07/10/2017 08:08

Nelson Mandela, 1996’da Nijerya’yı ziyaret ettiğinde Lagos’taki Müslüman mezarlığına gitmek istemişti. Gazeteciler nedenini sorduklarında, “Burada ırkçılığa karşı mücadelemizin ilk ateşini yakan birisi yatıyor. Henüz biz hayatta değilken o ırkçılığa karşı büyük bir mücadele başlatmıştı” demişti. Mandela’nın mezarını ziyaret ettiği kişi Duse Muhammed Ali’den başkası değildi.

Duse Muhammed Ali, 21 Kasım 1866’da Mısırlı bir subayın ve Sudanlı bir annenin oğlu olarak İskenderiye’de doğdu ve 80 yaşında Lagos’ta vefat etti. Afrika birliğini ilk kez savunan Muhammed Ali’nin kurduğu Afrika Times, Orient Review, Comet dergileri ırkçılığa karşı Afrika’nın sesi oldu. Mısır’da doğmasına rağmen ömrünün büyük bir bölümünü Senegal, Gana, Zaire ve Güney Afrika’da geçirdi.

Afrika ve Amerika’da geniş bir okuyucu kitlesi kazanmıştı

Muhammed Ali’nin babası Abdulselam Ali, iyi bir eğitim alması için onu Londra’ya gönderdi. Babasının 1882’de İngilizlere karşı yapılan ayaklanmada öldürülmesi üzerine Mısır’a dönen Muhammed Ali, bir süre Kahire Üniversitesi Edebiyat bölümüne devam ettiyse de sonra İngiltere’ye giderek yarım bıraktığı eğitimini tamamladı.

Duse Ali, edebiyat kariyerine oyun yazarlığı ile başladı ve oyunlarında ırkçılık temasını işledi. 1885-1909 tarihlerinde birçok oyunu Karayipler’de, Hindistan ve Amerika’da sahnelendi. İngiltere ve Fransa’da yazdığı oyunlar yasaklandı ve bir süre Londra’da polis takibinde hayatını sürdürdükten sonra ABD’ye gitti. Burada siyahlar tarafından çıkarılan ilk gazete olan haftalık New Age gazetesinin kurucuları arasında yer aldı. Gazetede emperyalizme ve ırkçılığa karşı yazılar, makaleler yazan Muhammed Ali, Afrika ve Amerika’da geniş bir okuyucu kitlesi kazandı.

1911’de Londra’da düzenlenen Dünya Irklar Kongresi’ne katılan Muhammed Ali, kongrede uzun bir konuşma yaptı. Konuşmasında bütün ırkların eşit olduğunu söyleyerek, ABD’nin Kızılderililerden, Fransa ve Belçikalıların Kongolulardan, İngilizlerin Sudan ve Mısırlılardan özür dilemesini istedi.

Afrika Birliği fikrinin doğmasına öncülük etti

Du Bois ve John Eldred Taylor’la birlikte İngiltere’de ilk Afrika diasporasını kurdu ve Afrika Birliği fikrinin doğmasına öncülük etti. Afrikalı göçmenler arasında okuma yazma öğrenilmesi, siyahların üniversitelere kabul edilmesi, Afrika edebiyatının tanıtılması çalışmalarında bulundu ve beyaz işçilerle siyah işçilerin aynı ücreti alması, eşit sendikal haklar elde edilmesi için yapılan grevlere katıldı.

1912’den 1920’ye kadar Afrika’nın değişik bölgelerinde bulunan Muhammed Ali, daha sonra Nijerya’ya yerleşerek İngiliz sömürgeciliğine karşı girişilen mücadelede etkin rol oynadı. Nijerya’da kaldığı dönemde Orient Review ve Afrikan Times dergilerini çıkararak İngilizlerin ülkedeki medya tekelini kırmaya çalıştı.

İngilizlerin dergileri kapatması üzerine Amerika’ya giden Muhammed Ali, bu ülkedeki en büyük zenci örgütlenmesi olan Marcus Garvey’in liderliğini yaptığı Zenci Birliği örgütü içerisinde yer aldı. Fakat Garvey’in beyazlara karşı ırkçı yaklaşımlarından rahatsız olunca bu örgütten ayrıldı. Muhammed Ali Michigan-Detroit’te İslam Dünyası Toplumu’nun kurucuları arasında yer aldı. Bu örgüt daha sona ismini Müslüman Milleti olarak değiştirdi ve liderliği Wallace D. Fard Muhammed’e geçti.

“Bağımsız ve özgür bir Afrika ülkesi görmeden ölmek istemiyorum”

1931’de Nijerya’ya tekrar dönen Muhammed Ali, Nigerian Daily Times ve Nigerian Daily Telegraph gazetelerinde editörlük yaptı. 1933’de Nijerya’nın haftalık en yüksek tirajlı dergisi The Comet’i kurdu. Irkçılık ve sömürgeciliğe karşı tekrar aktif bir mücadele içerisine giren Muhammed Ali, Afrika Kongresi’nin Nijerya’da tanınmasını sağladı. “Bağımsız ve özgür bir Afrika ülkesi görmeden ölmek istemiyorum” diyen Muhammed Ali, rüyasının gerçekleştiğini göremeden 26 Şubat 1946’da hayatını kaybetti. “Are Roosevelt Came” adlı romanı ve “Leaves from an Active Life” adlı otobiyografik eseri birçok dile çevrildi. Aynı zamanda bir film yönetmeni olan Muhammed Ali, Nijerya’daki Müslüman sinemacıların ilki olarak kabul edilmektedir.

Muhammed Ali’nin The Comet’te yazdığı yazılar, Güney Afrika özgürlük mücadelesini başlatan Nelson Mandela, Gana’nın ilk devlet başkanı Kwame Nkrumah, Kongo’nun bağımsızlık savaşçısı Başbakanı Patrice Lumambave, Cezayirli düşünür ve aktivist Franz Fanon’un ilham kaynağı oldu. Muhammed Ali’nin ölümünden yıllar sonra Nelson Mandela, Cape Argus gazetesine verdiği röportajda “Muhammed Ali, bize ırkçılığa karşı ırkçılıkla mücadele edilmeyeceğini öğretti” diyecekti.

İlk yayınlanma: Dunyabulteni.net

 

İbrahim Tığlı






İlgili Konular