, 23 Temmuz 2018
Şiir Derken Söz Edilen Sanat ise O Zaten Yenidir

Hakan Şarkdemir

958

Şiir Derken Söz Edilen Sanat ise O Zaten Yenidir

Hakan Şarkdemir, 'Poetik Hikem'de yeni ve eskinin birbirine düşman olmadığını belirtip şiirin sanat eseri olmaya ne kadar yaklaştığını tartışıyor. Şiirin imkânları ve şiirin ne olduğundan tutun da geleneğe, şiirin biçiminden şiirin içeriğine, şiir dil ilişkisine kadar birçok konuda kalem oynatmış kitapta Şarkdemir. Ahmet Serin yazdı.

İlgili Yazılar
Bir Şair Yürüyor ve Şiirinden Göğe Uzuyor Duası
Bir Şair Yürüyor ve Şiirinden Göğe Uzuyor Duası

Her şair gibi hayatın mâişet çukuruna düşüyor, izzet-i nefsini çiğneyerek nigâh-ı giryan ile zamânın leb-i meserretini, bekliyor! Çünkü yazdığı şiir, şiir simsarlarının nazargâhında para etmiyor! Fakat 'Allah hesâbını görecek kapanmamış yaraların' diyerek yürüyor şair… Metin Erol, Hasan Hüseyin Çağıran'ın 'Kanımız Yerde Kaldı' kitabı üzerine yazdı.
03/06/2018 09:09
İkinci Yeni nin Öncüsü Sezai Karakoç tur
İkinci Yeni’nin Öncüsü Sezai Karakoç’tur

Yakın dönem edebiyatımızın üzerinde en çok konuşulan, en fazla tartışılan konularından birisi İkinci Yeni akımı. Osman Özbahçe, edebiyat tarihimizin yakın döneminin bu çetrefilli konusundaki düşüncelerini 'İkinci Yeninin Doğuşu' başlıklı bir kitapla sundu kamuoyuna. Ahmet Serin yazdı.
16/05/2018 10:10
Çeşitli Yayınevlerinden Yeni Çıkan Kitaplar Şubat 2018
Çeşitli Yayınevlerinden Yeni Çıkan Kitaplar / Şubat 2018

Her ay başında, sitemize hangi yayınevleri yeni çıkan kitaplarından neleri göndermişse onları toplu olarak siz okurlarımızla paylaşıyoruz. İşte Şubat-2018 döneminde Dünyabizim'e gönderilen yeni kitaplar...
01/03/2018 08:08
Ahmet Çiğdem'den İnce Bir Duyarlılıkla Bezenmiş Sağlam Şiirler
Ahmet Çiğdem'den İnce Bir Duyarlılıkla Bezenmiş Sağlam Şiirler

Ahmet Çiğdem’in ''Moğol Lekesi''ndeki şiirleri, dönemdaşı olan şairlerin şiirlerindeki o duyarlılığı ve bu duyarlılığa eşlik eden öfkeyi bünyesinde taşıyan şiirler. Bu yönüyle bu kitap, içinde bolca hayal kırıklıklarının, bolca hüzünlerin ve belki de yitirilmiş duyarlılıkların yer aldığı bir kitap olarak çıkıyor okurun huzuruna. Ahmet Serin yazdı.
12/02/2018 08:08
Hangi Ahmet Haşim
Hangi Ahmet Haşim?

Edebiyat tarihçileri için ilk sembolist, İslamcı camia için 'Müslüman Saati' metninin yazarı, naif kalpler için 'Melali anlamayan nesle aşina değiliz' dizesinin sahibi olan Ahmet Haşim, iyi bir şair olduğu kadar iyi bir düzyazı yazarıdır aynı zamanda. İbrahim Demirci’nin ''Ahmet Haşim’in Nesirleri'' adlı kitabı da Haşim’i etraflıca tanıtıyor, eksiksiz bir Haşim portresi çıkarıyor ortaya. Ahmet Serin yazdı.
10/12/2017 08:08
Hayatı da Bir Sanat Eseriydi Arif Nihat Asya'nın
Hayatı da Bir Sanat Eseriydi Arif Nihat Asya'nın

Her ne kadar çok güçlü bir şair olsa da sadece ‘şair’ sıfatına hapsedilemeyecek kadar ateşîn biridir Arif Nihat Asya. Devletin kurucu kadrosunun milletin kodlarını derinden değiştirdiği bir dönemde, muhafazakâr değerlere sahip bir mütefekkir olarak ortaya çıkar Arif Nihat Asya. Bu hayat, bilinmesi gereken bir hayattır. Nurullah Çetin'in 'Bayraklaşan Şair Arif Nihat Asya' kitabı, bu hayatın bazı noktalarına ışık tutuyor. Ahmet Serin yazdı.
13/11/2017 08:08

Şiir, pek çok tanımı, pek çok tarifi bulunan sanat dallarından biri. Neredeyse insan soyuyla yaşıt olan bu sanat, durmadan kendini yenileyerek her zaman diri ve her zaman taze kalmayı başarabilmiştir.

Şiir bir taraftan kendi hükmünü her çağda icra ederken bir yandan da onun ne olduğuna dair tanımlar yapılmakta, tartışmalar sürdürülmektedir konunun ilgilileri tarafından.

Eldeki kayıtlı belgelere göre, Aristotales’in ‘Poetika’sından beri şiir üzerine söz söylenmekte, bu alanda muhtelif sanat dallarına ait sanatçılar düşüncelerini ifade etmektedir. Görünüşe göre bu söz söylemeler devam edecektir.

Şiirde mana aramak meselesi

Şiirin tanımı hala bir tartışma konusudur. Öte yandan, şiirin duyguları ifade etmenin aracı olduğuna dair geniş bir mutabakat olduğu da bir gerçek. Hemen burada Ahmet Haşim’in o meşhur "Mânâ" araştırmak için şiiri deşmek terennümü yaz gecelerinin yıldızlarını ra'şe içinde bırakan hakir kuşu eti için öldürmekten farklı olmasa gerek. Et zerresi susturulan o sihrengiz sesi telafiye kâfi midir?” cümlelerini hatırlamak yerinde olacak.

Şiirde olay ve düşünce olur mu?

Bazen düşünce bazen de olay anlatan şiirlerin mevcudiyeti, şiirin asıl olarak duyguları anlatma aracı olduğu gerçeğini değiştirmese gerek. Bazı şiirlerin olay ya da düşünce anlatması, onların duyguları harekete geçirdiği gerçeğini değiştirmez sonuçta.

Kadim şiirimiz Divan edebiyatı mecrasında akarken şiire ve şaire dair çok fazla tartışma yoktu. Kavramlar yerli yerine oturmuştu. Ne zaman ki edebiyatımız, dolayısıyla şiirimiz Batı etkisine girdi, ondan sonra şiire dair tartışmalar durmak bilmedi.

Şairlerin bu tartışmalarda tavır alışları ve benimsedikleri anlayış, çeşitli grupların, çeşitli şiir akımlarının doğmasına yol açtı zamanla.

Pekâlâ, bitti mi bu arayış?

Bitmedi ve bitmeyecek de. Bunu, İkinci Yeni’ye dair söylenen sözlerin bitmemesinden anlayabiliyoruz.

Şiire dair söylenen sözlere Hakan Şarkdemir de “Poetik Hikem” adlı kitabıyla katıldı.

Kitaba bir sunuş yazan Osman Özbahçe, bu kitabın eleştiri değil şiirin teorisine dair bir kitap olduğunun altını çizer özellikle. Özbahçe’nin bu dediği, kitabın geneli için doğru. Arada eleştiri denebilecek metinler olması, genel havayı bozmamakta sonuçta.

Hep yeninin mi hükmü geçer?

Hakan Şarkdemir ‘Türk Şiirinde Yeninin Akçesi Geçer’ başlıklı metninde bu soruya ‘evet’ der. Ama bu o kadar da basit değildir. Bu konu, ‘eski’den ne anlaşıldığına, ‘yeni’den ne anlaşıldığına bağlı olarak değişmektedir. Aslında Şarkdemir (Aslında sadece Şarkdemir değil, Şarkdemir’in de içinde yer aldığı Karagöz dergisi grubunun anlayış ve kavramsallaştırması böyledir) eski ve yeni kavramlarını bildiğimiz anlamda kullanmaz. Onun için şiirin ‘sağlam’ olması önemlidir. Şiir sağlam olduğu sürece eskimez, hep yenidir. “Hatıra gelen, hatırda kalan, hatırı olan anlamında eski, yeni olanı müjdeler. Yeni şiir tazedir. Böylesi bir tazeliği eski olanda da hissedebiliyorsak, her ikisine de aynı ismi vermemizde bir sakınca yoktur. Eski ile yeni arasındaki bağı kuran esas ölçü, sağlamlıktır çünkü.”(Vurgu benim. AS) (s24)

Dil belirleyicidir

Konuyu bu şekilde kavramsallaştıran Şarkdemir, kavramın içini doldurur sonra da. Yazarın burada ilk dikkat çektiği şey, yeni ve eskinin birbirine düşman olmadığıdır. İkinci olarak da şiirin sanat eseri olmaya ne kadar yaklaştığıdır. Aslında sadece şiir değil, başka her ne varsa tümü de sanat eseri olup olmama kıstasına bağlıdır esas olarak. Eğer bir ‘ürün’ sanat eseriyse, o ürün için yenilik ya da eskilik söz konusu bile değildir. Çünkü sanat her zaman kendini yeniden diriltmekte ve böylelikle de hep yeni kalabilmektedir.

Sözü tekrar şiire getirirsek Şarkdemir’in ifadesine göre (Ya da katıldığı görüşe göre) sanat eseri sayılabilecek her metin aslında yenidir. Bunu Schönberg’ten alıntıladığı “yeni sanattan söz etmek gerekmez; söz edilen sanatsa o zaten yenidir.” cümlesiyle de destekler.

Şiir, dil demektir

Yeni ve eski kavramları açılmışken Şarkdemir, yenilik kavramıyla ilgili olarak dilin işlevine dikkat çeker. Bu dikkat çekme, dolaylı da değil, doğrudandır: “Herhangi bir metnin şiirimize bir yenilik getirip getirmediğini ölçmenin yolu Türkçeden geçer. Söz konusu metin, ne tür bir atılım peşinde olursa olsun, Türkçe olduğu konusunda bizi ikna edebilmelidir.” (s 25) Aynı sayfalarda Şarkdemir, dil-şiir ilişkisine detaylı olarak ve somut örneklerle değinir.

Sadece dile dair değil, geleneğe dair de ilginç düşünceler var bu sayfalarda. Mesela “Geleneğin kırılmaya uğradığı yerde açılan yeni alan, bir süre sonra geleneksel zeminin devamı olup çıkar.” ifadesi bu ilginç ifadelerden biridir.(s.27)

Sahi, kaç tür şiir var?

Kitapta zaman zaman dergilere, zaman zaman şairlere değinilerek eleştiriye yaklaşılmış bazen. Ama bu onun bir şiir teorisi kitabı olduğu gerçeğini değiştirmiyor.

Özgün metinlerin bulunduğu kitapta Şarkdemir, birçok konuya değinmiş gerçekten de. Şiirin imkânları ve şiirin ne olduğundan tutun da geleneğe, şiirin biçiminden şiirin içeriğine, şiir-dil ilişkisine kadar birçok konuda kalem oynatmış Şarkdemir.

Kitaptaki metinlerden ‘Türk Şiiri: Tekil Poetikalardan Heteropoetika’ başlıklı metin, şiirin ne olduğuna dair bir tartışmadır, denebilir. Şarkdemir, ‘Şiirin Üç Türü’ alt başlığını uygun gördüğü bu metinde şiirin tanımına dair düşünceleri değil ama şiirin tarifine dair düşünceleri gözden geçirir. Bu düşünceler, “Metinde ne varsa o metin şiirdir?” sorusunun cevabı aslında.

Eklektik şiirin hükümranlığı

Şarkdemir öncelikle artık eklektik bir şiire muhatap olduğumuzu kayda geçirir. Çağın gelip dayandığı son nokta, sanatın günümüzde aldığı biçim ile insan soyunun bilgi birikimi göz önüne alındığında şiiri şiir kılan ne varsa şairin bunlardan yararlanmak zorunda olduğunu ima ederek gerekçelendirir bunu.

Bu kısa açıklamalardan sonra Şarkdemir, şiire dair üç farklı anlayıştan söz eder. Bunlardan birincisi, şiiri biçimsel özelliklerinden ibaret gören ‘klasik anlayış’tır. Bu anlayış şiirde vezin ve kafiye görmeye ayarlamıştır kendisini.

Şiiri ritimden ibaret görenlerin ise bu anlayışa şiddetle karşı çıktığını söyleyerek ikinci anlayışı belirtir Şarkdemir. Bu anlayış, müzikalitenin şiirin aslı olduğunu düşünen bir anlayıştır.

Şiir imgeden ibarettir, “(…) ‘bir tek imge sunmayı başarmak’, bir ömürlük çalışmaya yeğdir.” (s.92) düşüncesinde olanlar da üçüncü anlayışın taraftarlarıdır.

‘Günümüzde şiir nereye gidiyor, gelenek nedir, modern ve postmodern nedir’ gibi daha birçok sorunun tartışıldığı bu kitap, şiire kafa yoran heveskârlara kılavuz olmaya aday kitaplardan biri.

 

Ahmet Serin