, 27 Şubat 2017
Zeytinburnu'ndaki Zamanı Aşan Taşlar Kayıt Altında

Süleyman Berk

1975

Zeytinburnu'ndaki Zamanı Aşan Taşlar Kayıt Altında

Süleyman Berk, 'Zamanı Aşan Taşlar' adlı çalışmasında Zeytinburnu Belediyesi sınırları içerisinde yer alan 18 mezarlık ve haziredeki yaklaşık 4 bin mezar taşını incelemiş. Nidayi Sevim yazdı.

İlgili Yazılar
Harf İnkılabında Pes Etmeyen Hattat Mustafa Halim Özyazıcı
Harf İnkılabında Pes Etmeyen Hattat: Mustafa Halim Özyazıcı

Yalova Üniversitesi öğretim üyesi hattat, Doç. Dr. Süleyman Berk, vefatının 52’inci sene-i devriyesinde Mustafa Halim Efendi ile ilgili İbrahim Ethem Gören'in sorularını cevapladı.
03/10/2016 11:11
Hat sanatımızın tarihini ve hattatları yazdı
Hat sanatımızın tarihini ve hattatları yazdı

Doç. Dr. Süleyman Berk takip edilmesi gereken bir sanatkâr… Hezârfen bir şahsiyet. Yakın zamanda güzel bir kitabı da çıktı: Devlet-i Aliyye'den Günümüze Hat Sanatı... İbrahim Ethem Gören yazdı.
13/02/2014 10:10
Usta Bir Hat Sanatçısı
Usta Bir Hat Sanatçısı

Son yıllarda yaptığı önemli çalışmalarla adından sıkça bahsettiren Süleyman Berk, kültür sanat sevdalısı bir hattat.
25/10/2008 15:03
Şehrin ruhuna katkı sağlamayı amaçlıyoruz
Şehrin ruhuna katkı sağlamayı amaçlıyoruz

Dünya Bizim olarak kültür sanat dünyamızın nabzını tutuyoruz. Kültür sanat söyleşileri dizimizde konuğumuz Zeytinburnu Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü’nden Saliha Özdemir… Ümit Aksoy sordu.
05/07/2014 12:12

Ne sebepledir bilinmez, yakın döneme kadar tarihi mezar taşları ile ilgili çalışmalar pek rağbet görmezdi. Bu alanda çalışma yapanların sayısı iki elin parmak sayısı kadardı. Ancak son on yıllık sürede önemli sayılabilecek çalışmalara imza atıldı. Bunların büyük çoğunluğu belediyeler kanalıyla hayata geçirilen projelerden oluşuyor. Bu çalışmalar birer envanter niteliği de taşımaktadırlar. Bunun yanındakonu hakkında lisans, yüksek lisans ve doktora tezi çalışmalarında da bir hayli yoğunluk gözlemliyoruz. Son yıllarda kamu kurumları tarafından yayımlanan eserlerin sayısında da hatırı sayılır bir artış var. İBB Kültür A.Ş. bu alanda en büyük paya sahip. Üsküdar, Eyüp ve Zeytinburnu belediyelerinin de önemli sayılabilecek miktarda kültüre, sanata, edebiyata, şehir tarihine dair yayını bulunuyor.

18 mezarlık ve hazirede 4 bin mezar taşı incelendi

Zannediyorum İstanbul belediyeleri içerisinde en fazla eser yayımlayan kurum Zeytinburnu Belediyesi. Bu yayınları arasında, “Zamanı Aşan Taşlar” ismi ile mezar taşlarıyla ilgili önemli bir eser de bulunuyor. Çalışma, Yalova Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Süleyman Berk tarafından hazırlandı. Süleyman Berk, hat sanatımızla ilgili titiz çalışmaları ve bu alanda kültürümüze kazandırdığı önemli eserleri ile biliniyor. Eserin ilk baskısı 2007 tarihinde yayımlanmıştı. 10 yıl aradan sonra geçtiğimiz günlerde bu eserin genişletilmiş 2. baskısı yapıldı.

Zamanı Aşan Taşlar, 2 cilt ve toplam 1622 sahifeden oluşuyor. Çalışmada Zeytinburnu Belediyesi sınırları içerisinde 18 mezarlık ve haziredeki yaklaşık 4 bin mezar taşı incelenmiş. Birinci cildin yaklaşık yüz sahifesi Zeytinburnu sınırları içerisinde bulunan mezarlıklara, mezar taşlarına ve muhtelif kitabelere dair bilgiler içeriyor. Diğer 1522 sahife ise mezar taşları fotoğrafı ve açıklamalarından oluşuyor. 

İçeriğini bir tarafa koyacak olursak kitabın baskı kalitesi, kâğıt seçimi ve tasarımı bütünlüğü bozmuş diyebilirim. Bunu 25 yıllık bir matbaacı tecrübesiyle söylüyorum. Bir önceki baskı kalitesi ve kâğıt tercihi daha isabetli olmuştu. Özellikle yoğun fotoğraflı çalışmalarda kuşe yerine birinci hamur kâğıt kullanmak hem baskı kalitesini düşürür hem de hacmi genişletir. Bu, hesaba katılması gereken bir ayrıntıdır. Umarız daha sonraki baskılarda bu inceliğe dikkat edilir.

Hiçbir şiir bir mezar taşı kadar milli olamaz

Çalışma, Yahya Kemal Beyatlı’nın mezar taşlarıyla ilgili veciz bir ifadesiyle taçlandırılmış. Üstad, mezar taşları için şu tarihi tespiti yapar: “Hiçbir şiir bir mezar taşı kadar milli olamaz. Çünkü onda el emeği, göz nuru, san’at vardır ve onlar bize bizi anlatır.” Yazar, tarihi mezar taşlarının önemine değinen önsözünün ardından tarihi mezar taşlarıyla ilgili literatür taraması yapmış ve bugüne kadarki çalışmaların kronolojisi oluşturulmuş. Kitap, dergi, bildiri, tez adı ve müelliflerinin ismi tek tek zikredilmiş. Mezar taşı kitabelerinin yapısı, başlıklar, semboller detaylı bir şekilde izah edilmiş.

Mezar taşlarında ebced, mezar taşı kitabelerinde hat yazısı önemli konu başlıklarından. Özellikle mezar taşlarında hat sanatı ve hattat imzalı mezar taşı kitabelerini hattat Süleyman Berk‘ten dinlemek, öğrenmek hakikaten önemli. Diyebilirim ki eser bu yönüyle diğer çalışmalar arasında farklı bir yerde duruyor. Bu bölümde ayrıca mezar taşı kitabelerinin hazırlanışı hakkında da bilgiler yer alıyor.

Zamanı Aşan Taşlar’a internetten de ulaşılabiliyor

Mezar taşlarının ardından Yenikapı Mevlevihanesi ve Merkezefendi Külliyesi başta olmak üzere Zeytinburnu civarında bulunan tarihi yapıların kitabeleri, fotoğraflarıyla birlikte ve bir hattat hassasiyetiyle değerlendirilmiş. Bölüm sonunda genişçe bir bibliyografyaya da yer ayrılmış. Benzer çalışma yapacaklar için adeta bir yol haritası çizilmiş.

Zamanı Aşan Taşlar kitabı, bazı teknik eksiklikleri hesaba katmazsak, hem içerdiği kıymetli bilgiler hem de görsel zenginlik açısından alanda önemli bir boşluğu dolduruyor. Yapılacak farklı çalışmalar için örnek olmasını ümit ediyoruz. Emeği geçenleri tebrik eder, muvaffakiyetler diliyoruz. “Zamanı Aşan Taşlar” isimli bu emek ve gayret ürünü çalışmaya Zeytinburnu Belediyesi internet sitesinden de ulaşılabiliyor. Zip dosyası olarak indirilip incelenebilir. Hiç şüphesiz bu, öğrenciler, öğretmenler, çalışmaya ulaşamayanlar için önemli bir hizmet ve takdiri hak ediyor.

Zamanı Aşan Taşlar isimli çalışmadan bazı manzumeler:

Eğer şâh-ı cihân olsan

Felek kaddini bükmez mi?

Kara yerde türâb olduk

Sana ibret bu yetmez mi?

*
Çeşm-i ibretle nazar kıl, bu dünya bir misafirhanedir

Bir mukim âdem bulunmaz, ne aceb kâşânedir?

Bir kefendir akıbet sermayesi şah u geda

Pes buna mağrur olan, mecnun değil, ya nedir?

*

Çıktım dağlar başına sahraya hacet kalmadı

İçtim ecel şerbetini Lokmana hacet kalmadı.

Hep yarelerim onuldu cerraha hacet kalmadı

Yapıldı cennet sarayım mimara hacet kalmadı

*
Bu genç nâzeninin mevtine pir u civân ağlar

Bu ahvâl-i perişâne zemin-u âsumân ağlar

Şikest etti ecel bu gün bir serv-i râ’nâyı

Çemende bülbül ağlar hem gül ağlar bâğ-bân ağlar

*
Gâfil isen ibret al benden hemân

Fâide etmez nâm ile şân

*
Bir civân-ı nâzenînin meskenidir bu mezar

Eyledi nazik tenin hâk ile yeksân rüzgâr

*
Olmaz kimseye bâkî bu sarây-ı fâni

Süleyman Berk, Zamanı Aşan Taşlar, Zeytinburnu Belediyesi Yayınları

 

Nidayi Sevim