, 15 Aralık 2017
Yaşanan Göçler Memlükler'i İlmi Hayatta Zirvelere Taşımıştı

Sultan el-Nasır Muhammed Camii, Kahire, Mısır

1122

Yaşanan Göçler Memlükler'i İlmi Hayatta Zirvelere Taşımıştı

Fatih Yahya Ayaz'ın ''Memlükler'' çalışması, tarihteki en büyük Müslüman-Türk devletlerinden biri olan Memlükler'in, İslam dünyasının batısını Moğol istilasından koruması ve Suriye bölgesindeki Haçlı devletlerini ortadan kaldırmasını konu alıyor. Kitapta ilmi-kültürel sahada İslam medeniyetine Memlükler'in katkısı da ele alınıyor. Şerife Yılmaz yazdı.

İlgili Yazılar
Ilımlı İslam' Sömürgeleştirilmeye Ortam Hazırlar
'Ilımlı İslam', Sömürgeleştirilmeye Ortam Hazırlar

Asya bölgesi ile ilgili çalışmaların oldukça az olduğu ülkemizde Dr. İsmail Hakkı Göksoy’un 1993 yılında hazırladığı 'Endonezya'da İslam ve Hollanda Sömürgeciliği' kitabı oldukça değerli. Kitapta Hollanda’nın bölgede kendi sömürge idaresini tekrar kurma çabaları ve bağımsızlık sonrası modern Endonezya’da İslâmî gelişmelere de yer verilmiş. Şerife Yılmaz yazdı.
29/10/2017 08:08
İbrahim Kalın'ın Penceresinden İslam ve Batı
İbrahim Kalın'ın Penceresinden İslam ve Batı

İbrahim Kalın, 'İslam ve Batı' kitabını Batı’nın İslam algısının sorunlu yönlerini tartışırken İslam dünyasındaki Batı tasavvurunun problemli yönlerine dikkat çekmek üzere kaleme almış. Sedat Palut yazdı.
02/10/2017 08:08
Emeviler Hakkında Titizlikle Hazırlanmış Bir Kaynak Eser
Emeviler Hakkında Titizlikle Hazırlanmış Bir Kaynak Eser

İsmail Yiğit, 'Emeviler (661 – 750)' kitabında, Emevi tarihinin kendilerini yıkan Abbasiler döneminde yazıldığını, bu durumun da bazı haksız eleştiri ve isnatlara zemin hazırladığını ifade eder. Yaptıkları iyi şeylerin pek çoğunun görmezden gelindiğini, kötülüklerin ön plana çıkarıldığını, Emevilerin daha çok bu yönleriyle hatırlanır hale geldiğini aktarır. Metin Uygun yazdı.
14/09/2017 08:08
Çeşitli Yayınevlerinden Yeni Çıkan Kitaplar Temmuz 2017
Çeşitli Yayınevlerinden Yeni Çıkan Kitaplar / Temmuz 2017

Her ay başında, sitemize hangi yayınevleri yeni çıkan kitaplarından neleri göndermişse onları toplu olarak siz okurlarımızla paylaşıyoruz. İşte Temmuz-2017 döneminde Dünyabizim'e gönderilen yeni kitaplar...
01/08/2017 11:11
Çeşitli Yayınevlerinden Yeni Çıkan Kitaplar Aralık 2016
Çeşitli Yayınevlerinden Yeni Çıkan Kitaplar / Aralık 2016

Her ay başında, sitemize hangi yayınevleri neler göndermişse onları toplu olarak siz okurlarımızla paylaşıyoruz. İşte Aralık-2016 döneminde Dünyabizim'e gelenler...
01/01/2017 10:10
Cüneyt Kaya'ya İslam Felsefesi'ni sorduk
Cüneyt Kaya'ya İslam Felsefesi'ni sorduk

Doç. Dr. M. Cüneyt Kaya ile geçtiğimiz aylarda 'İslâm Felsefesi: Tarih ve Problemler' başlığıyla İSAM Yayınları arasından çıkan ve editörlüğünü üstlendiği çalışmasını konuştuk. Hacer Kor sordu.
01/02/2014 16:04

Fatih Yahya Ayaz'ın Memlükler çalışması, tarihteki en büyük Müslüman-Türk devletlerinden biri olan Memlükler'in, İslam dünyasının batısını Moğol istilasından koruması ve Suriye bölgesindeki Haçlı devletlerini ortadan kaldırmasını konu alıyor.

Memlükler Devleti'nin kurduğu teşkilatların Osmanlılar'ı doğrudan etkilemesi bu çalışmanın ana konularından biri. Ülkemizde hakettiği ilgiyi pek de gördüğü söylenemeyen Memlük Devleti'ni bu çalışma ile çok daha yakından öğrenme fırsatına sahip oluyoruz.

Memlükler'in kölelikten gelme askerler olarak kendilerine özgü bir devlet kurmalarının arka planında uzunca bir tarihi süreç bulunmaktadır. 1257-1517 yılları arası hüküm süren Memlükler'in 648'li yıllarda ilk kuruluşlarından başlayarak yıllar içinde hüküm süren padişahlarını ve dönemlerini detaylarıyla kalem alan yazar, bu uzun dönemi Türk ve Çerkes Memlükleri olarak iki bölümde inceliyor.

Moğollar'a tarihlerindeki ilk savaş yenilgisini yaşattılar

Memlükler'in kuruluş dönemi olarak bilinen Türk (Bahri) döneminde yaşanan ünlü Aynicâlût savaşı, Memlük Devleti'nin siyasi arenada varlığını gösterdiği en önemli savaş olarak biliniyor. Moğollar'ın Bağdat'ı istila edip Abbasi Devleti'ni ortadan kaldırmaları ve ardından Suriye'ye yönelmeleri üzerine yönetime darbeyle geçen Kutuz'un, Moğol hükümdarı Hülagu'nun teslim ol çağrısını reddetmesi fitili ateşlemişti. Filistin'deki Nablus ve Beysan şehirleri arasında bulunan Aynicâlût'ta karşı karşıya gelen iki ordu tarihin seyrini değiştirecekti.

Bu döneme bizzat şahit olan tarihçi Baybars el-Mansûrî'nin Moğol istilası ve Aynicâlût savaşı ile ilgili sözleri bugünkü okuyucuların o günleri anlaması için oldukça önemli. Tarihçi Suriye bölgesindeki meliklerin Moğollar karşısında diz çöktüklerini, Türk Memlükleri'nin ise milli ve dini duygularının etkisiyle Moğollar'a karşı durduklarını, Allah'ın İslam ve Müslümanları muhafaza için Türkleri görevlendirdiğini ve onların da bu ilk büyük imtihandan yüz akıyla çıktıklarını ifade etmektedir.

Kendilerine has saltanat ve tek nesilli askeri aristokrasi anlayışıyla dikkati çeken Memlükler, İslam tarihindeki en büyük Türk devletlerinden birini kurmuştur. Kuruluşundan kısa bir süre sonra gerçekleşen Aynicâlût Savaşı'nda Moğollar'a tarihlerindeki ilk savaş yenilgisi yaşatılmış ve ilerleyişleri durdurulmuştur.

Memlükler’in gerilemesi, Osmanlılar’ın yükselişi

Diğer taraftan Memlükler yarım asırdan daha kısa bir sürede Suriye'deki Haçlı devletçiklerini de ortadan kaldırmayı başarmıştır. Haçlılara karşı Akdeniz kıyılarında ve Kıbrıs'ta başarı ile biten mücadelelerde bulunmuşlardır.

Mısır, Şam ve Hicaz gibi siyasi, dini, iktisadi açılardan fevkalâde öneme sahip bölgelere yaklaşık iki buçuk asır hâkim olan Memlükler, bu bölgelere komşu olan ülkelerle de ilişkilerini ilk döneminde geliştirmiştir. Çerkes Memlükler'i döneminin sonlarına doğru Memlükler, sert vergi politikaları ve askeri yeteneklerini geliştirmemeleri sonucu ekonomik ve askeri üstünlüklerini kaybetmeye başladılar. Eserde, Memlük Devleti'nin yıkılmasında, Çerkes Memlükleri dönemi askeri aristokrasisinin kendi aralarındaki çekişmelerinin önemli rol oynadığı tarihi belgelerle işleniyor.

Memlük Devleti'nin gerileme döneminin Osmanlılar'ın yükseliş dönemine denk gelmesi ise Memlükler için gerçekten büyük bir şanssızlık olmuştur.

Yaşanan göç ilim hayatını da canlandırdı

İslam dünyasının 7'nci yüzyılda maruz kaldığı büyük felaketler bu dönemde kurulan güçlü Memlük Devleti'ni ve onların hâkim olduğu coğrafyayı Müslümanlar için güvenilir bir liman haline getirmişti. Doğuda ve kuzeyde Moğol istilasından kaçan, Endülüs'te ise Haçlı baskısı ve işkencelerinden kurtulmaya çalışan Müslümanlar, büyük sıkıntılar içinde Memlük ülkesine sığınmıştı. Bu göç kalifiye beyin göçünü de beraberinde getirmişti.

Yaşanan yeni göç sonrası Memlük Devleti'ndeki ilmi hayatta canlılık meydana gelmişti. Özellikle dini ilimlerde İslam tarihinin belki de en zengin bilimsel eserlerinin ortaya çıkmasına vesile olmuştu.

15'nci asırda sadece Kahire ve Dımaşk şehirlerinde iki yüz elliye yakın medresenin varlığı, Memlükler'deki ilmî ve kültürel hayatın canlılığını ortaya koymak için yeterli. İslam dünyasının en büyük hekimlerinden İbnü'n Nefîs Dımaşk'ın tıp medreselerinde yetişmiştir. Osmanlılar'ın ilk döneminin önde gelen âlimlerinden Dâvûd-i Kayserî ve Molla Şemseddin Fenârî gibi ilim adamları da Kahire medreselerinde dirsek çürütenlerden.

Tarih ve tabakat sahasında İslam tarihinin en verimli devresi

Memlük topraklarında medreselerin büyük kısmı Sünni dört mezhepten birine tahsis edilirken bir kısım medreseler de diğer mezheplerin hepsine birden hizmet ediyordu. Bununla birlikte tek mezhebe ait eğitim veren medreselerde aynı zamanda diğer mezheplerin de görüşleri okutuluyordu.

Medreselerde eğitim öğretimi yürütecek kadrolar bizzat dönemin sultanları tarafından tayin ediliyordu. Türk dilinin en eski gramer kitaplarından olan ve günümüze de ulaşan Kitâbû'l-İdrâk li-lisâni'l-Etrâk da Kahire’de yazılmıştı. Esirü'd-din Ebu Hayyan’ın yazdığı eser Araplara Türkçe öğretmek için kaleme alınan bir dilbilgisi kitabı ve sözlüktü.

Tarih ve tabakat sahasında yetişen âlimler ve eserler açısından Memlükler dönemi İslam tarihinin en verimli devresidir. Mahallî tarihçilik sahasında Mısır tarihçiliği ekolünün kurucusu Makrîzî de dönemin ünlü tarihçilerindendir.

Sosyoloji ilminin kurucusu sayılan büyük tarihçi İbn Haldûn, tarih usulüne dair kıymetli eserleriyle tanınan Kâfiyeci, Sehâvî ve Süyûtî bu sahalarda otorite olarak kabul edilen ve önde gelen Memlük tarihçileridir.

Fatih Yahya Ayaz'ın Memlükler adlı kitabı, bu ve benzeri pek çok bilgiyi muhtevi bir temel kültür kitabı olarak kütüphanelerimizde yer alması önerilen bir kitap…

Fatih Yahya Ayaz, Memlükler, İSAM Yayınları

 

Şerife Yılmaz