, 22 Mayıs 2018
Osmanlı Topraklarındaki Bir İngiliz Ajanının Notları

11697

Osmanlı Topraklarındaki Bir İngiliz Ajanının Notları

'Beş Türk Eyaletine Doğru' adlı kitabında Mark Sykes, 1899’daki seyahatinde Halep, Bağdat, Musul, Bitlis ve Van izlenimlerini paylaşmış. Yazar kitabın sonunda amacının sadece bu topraklarda dolaşmak, bu coğrafyayı tanımak olduğunu söylese de uğradığı yerler hakkındaki gözlemleri bu düşüncesini pekiştirmiyor. Sedat Palut yazdı.

İlgili Yazılar
Felsefe Tarihi Müslüman Filozoflar Merkezli Olmalı
Felsefe Tarihi Müslüman Filozoflar Merkezli Olmalı

Salih Aydın, İslam Düşüncesi serisinin dördüncü kitabı Felsefe’de, İslam felsefesiyle ilgili konuları, kavramları, tartışmaları, ekolleri, bu alandaki önemli temsilcileri geniş bir şekilde inceliyor. Metin Uygun yazdı.
07/05/2018 11:11
Şeriat Gemi Tarikat Deniz Hakikat İnci
Şeriat Gemi, Tarikat Deniz, Hakikat İnci

İslam Düşüncesi III - Tasavvuf kitabında, ''İslam’ın ruh hayatı ve İslam Peygamberinin (sav) şahsında örnekleştirdiği manevi otoritenin kurumsallaşmış ve günümüze kadar gelmiş şeklidir'' sözleriyle tasavvufu tarif eden Salih Aydın, bu yolun iç âlem temizliği, ruh temizliği ve nefis terbiyesi olduğunu; akli ve burhani olmadığını, kalbi ve vicdani bir yol olduğunu belirtiyor. Metin Uygun yazdı.
05/05/2018 11:11
At Sırtında Sefere Giderken Eserler Yazan  lim
At Sırtında Sefere Giderken Eserler Yazan Âlim

Seyyid Hüseyin Nasr, ''Üç Müslüman Bilge & İbn Sina, Suhreverdi, İbn Arabi'' isimli kitabında, bu bilgelerin biyografileri, doktrinleri, felsefeleri, eserleri ve temsil ettikleri Meşşailik, İşrakilik ve Tasavvuf konularını anlatır. Nasr’ın belirttiğine göre İbn Sina, siyasi çalkantılar içinde geçen dönemin şartlarından etkilenmemiş, bu durumda bile kendisini ilme verebilmiş, dikkatini belli bir noktada rahatlıkla toplayabilmiştir. Metin Uygun yazdı.
08/03/2018 11:11
İyi Bir Müslüman İyi Bir Baba ve İyi Bir Yayıncı
İyi Bir Müslüman, İyi Bir Baba ve İyi Bir Yayıncı İdi İlhan Akıncı

İnsan Yayınları'nın sahibi merhum İlhan Akıncı’yı onu tanıyanlara, dostlarına, teşrik-i mesaide bulunduğu insanlara soralım dedik. Yusuf Ziyaettin Sula, Prof. Dr. Mahmud Erol Kılıç, Erhan Erken, Münir Üstün, Mahmut Balcı, Ahmet Murat ve Adnan İsmaili, İlhan Akıncı’yı anlattılar.
19/04/2016 14:02
Savaş Barkçin in Kaleminden Coğrafyamızı Yoğuran Tarikatler
Savaş Barkçin’in Kaleminden Coğrafyamızı Yoğuran Tarikatler

Tarikatler üzerine bir kitap okumak ve her birinin usullerini, geçmişini öğrenmek istiyorsanız, bunları okurken akademinin o soğuk ve ciddi yüzüyle değil de edebi üslup ve şiirlerle bezeli bir metin ile muhatap olmak istiyorsanız Savaş Barkçin'in 'Bir Kutlu Sefer' kitabı ihtiyacınızı karşılayacaktır. Ömer Faruk Deliktaş.
31/01/2018 08:08
Çeşitli Yayınevlerinden Yeni Çıkan Kitaplar Kasım 2017
Çeşitli Yayınevlerinden Yeni Çıkan Kitaplar / Kasım 2017

Her ay başında, sitemize hangi yayınevleri yeni çıkan kitaplarından neleri göndermişse onları toplu olarak siz okurlarımızla paylaşıyoruz. İşte Kasım-2017 döneminde Dünyabizim'e gönderilen yeni kitaplar...
01/12/2017 08:08

Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılda, yıkılmaya yakın döneminde topraklarımız üzerinde emeli olan çok sayıda seyyah görünümlü ajan Anadolu’da dolaştı. Hedefleri özellikle denetimin zayıf, kargaşanın çok olduğu Ortadoğu ve Mezopotamya’da dolaşıp, burada olup bitenleri devletlerine haber olarak uçurmaktı.

1916’da Osmanlı Devleti topraklarının paylaşılmasını içeren antlaşmaya adını veren İngiliz yazar, diplomat, asker ve gezgin Mark Sykes de bu seyyah görünümlü ajanlardan birisidir. İnsan Yayınları tarafından yayımlanan Beş Türk Eyaletine Doğru adlı kitabında yazar 1899’daki Halep, Bağdat, Musul, Bitlis ve Van izlenimlerini paylaşmış. Yazar kitabın sonunda amacının sadece bu topraklarda dolaşmak, bu coğrafyayı tanımak olduğunu söylese de uğradığı yerler hakkındaki gözlemleri bu düşüncesini pekiştirmiyor.

Sykes, kitabına Şam’dan Halep’e seyahatine dair notlarıyla başlamış. Yanına aldığı aşçı, garson, katırcı ve seyisle yollara düşen Sykes, kitabının ilk sayfalarında çevirmeninin Batılı devletlerle ilgili düşüncelerini okurlarla paylaşmış: “İngilizlerin ne kadar yozlaşmış olduğunu düşünse de onları birçok millete üstün tutardı. Almanların hasis ruhlu ve cimri, Ruslarınsa kafasında kötü fikirler, vücudunda kötü kokular taşıyan rezil, pasaklı insanlar olduğunu söylerdi. İtalyanlara sağduyulu olmadıkları için güldüklerini söylerdi. Fransızlara gelince hepsinin maymunlar gibi bazen güldüğünü, bazen başını bazen elini sallayan aptal insanlar olduğunu anlatırdı. Ermenileri şeytani yalancılar ve utanmazlar olarak tarif ediyordu.” (S.13)

Sykes’in Kürtler ve Ermeniler ile ilgili düşünceleri

Yazar, Halep yolu üzerinde yaşayan insanların bedevi, güvenilmez ve göçebe köylüler olduğunu, uzaktan bunlardan bir grubun yaklaştığı fark edildiğinde hemen tüfeklerni hazırlandığını söylüyor. Kitabı okudukça yazar, yol boyunca yukarıda ismini zikrettiğim yerleri ziyareti sürecinde Kürt ya da Ermeniler tarafından ya soyulmaya ya da öldürülmeye çalışıldığını aktarıyor. Hem Ermenilerin hem de Kürtlerin evinde kalan Sykes buraları detaylarıyla, olumsuzlayarak tasvir ediyor ve Ermenilerin ve Kürtlerin silahlı birlikler halinde dolaştığını ifade ediyor. Halep’te kaymakamın sarayında ağırladığını, kaymakamın kendisiyle ilgili detaylı sorular sorduğunu paylaşıyor. Kaymakam kendisine İngiltere’de işinin ne olduğunu, özellikle bu bölgede neden bulunduğunu, nereden geldiğini ve seyahat ederkenki amaçlarını sormuş. Sykes, belki kendisine belki de İngilizlere güvenilmediğinden gittiği her yerde hem yetkililer hem de halk tarafından buna benzer sorularla karşılaştığını ifade ediyor. Halep’in turistler tarafından sıkça ziyaret edildiğine değinen yazar, bu ziyaretlerde turistlerin genel olarak sıkıntı çektiğine değiniyor:  “Mesela bir Türk yerleşimine ziyarette bulunmanız hoşa gitmiyor ya da giydiğiniz şapka taş yağmuruna tutulmanız için yeterli sebep olabiliyor.” (S.33)  Halep Bağdat yolunda, buradaki Ermenilerin Türk kadınlarını nasıl öldürdüğünü anlatıyor Sykes. Burada şuna değinmeden geçemeyeceğim. Yazar bu seyahat esnasında çok sayıda Ermeni ile karşılaşıyor. İzlenimlerinin çoğu olumsuz: Hırsızlık, adam öldürme, eşkıyalık, pirelerle dolu evler vs. Hatta bir yerde, “Ermenilere karşı öyle içten bir önyargı var ki” diye başlayan bir cümle kuruyor. Yazar, Ermenilerin ancak Amerikan misyonerleri vasıtasıyla değişeceğini düşünüyor.

Kitabın en ilginç kısımlarından birisi o dönemin Süleymaniye’sinde Kürtlerin silah üretmesi: “Silah üreticileri bugün hâlâ 15. ve 16. birliklerin kullandığı Amerika patentli Martini- Peabody’i kendilerine model seçmişler; ama oyma yerleri için de kendilerine Rus Bourdan tüfeğini örnek almışlar.” (S. 53) Silah üretiminin yoğun olması, savaş atmosferinin hiç eksik olmaması yazarın paylaştığı noktalar… Yazar “Musul’da, Bitlis’te Fransız konsolosluğu varken neden İngiliz konsolosluğu yoktur” diye sorarak memleketine hayıfta bulunuyor.

19. yüzyılın sonunda Halep, Bağdat, Musul, Bitlis ve Van’ı bir yabancı seyyahın gözünden görmek isteyenlere tavsiye edebileceğim bir kitap, Beş Türk Eyaletine Doğru

Mark Sykes, Beş Türk Eyaletine Doğru, İnsan Yayınları.

 

Sedat Palut

sedat.palut @ gmail.com