, 24 Haziran 2017
Keşf-i Hicab İran ın Yakın Tarihinde Örtü Yasağı

8116

Keşf-i Hicab: İran’ın Yakın Tarihinde Örtü Yasağı

Rıza Şah, bir modernleşme girişimi olarak İran'da 8 Ocak 1936 yılında kadınların her tür örtüyle dışarıya çıkmasını yasakladı. Örtü yasağının 'özgürlük' olarak kutlandığı o yıllara ve 'keşf-i hicab' kavramına değiniyor Zeynep Özel...

İlgili Yazılar
Çocuk Kitapları Yayıncılığı Ne  lemde video
Çocuk Kitapları Yayıncılığı Ne Âlemde? (video)

Çocuk kitabı yayıncılığının son yıllarda edebiyat dünyasındaki yükselişi sürüyor. Farklı yaş gruplarındaki çocuklar için eğitici ve öğretici eserlerin sayısı çoğaldı. Muhtelif ülkelerdeki yayınevlerinin çocuk kitabı yayıncılığı faaliyetlerini mercek altına aldık.
17/06/2017 15:03
İran'daki muhalif seslerin kürsüsü Hüseyniye-i İrşad
İran'daki muhalif seslerin kürsüsü Hüseyniye-i İrşad

1960'ların sonlarından bugüne değin İran'daki muhalif seslerin kürsüsü olan Hüseyniye-i İrşad'ın çevresi, etkileri ve yöntemi üzerinde durulmalı.
21/06/2011 10:10
Yönetmen Kemal Tebrizi İstanbul’daydı ama…
Kendine has bir dil kurabilmeyi başaran İran sineması İstanbul’da festivaldeydi.
27/12/2011 14:02
Kerbela ve İran ın Geleneksel Törenleri
Kerbela ve İran’ın Geleneksel Törenleri

İran halkı, gelenek ve kültürlerini koruyabilmesi hasebiyle, merak edilmeyi hak ediyor. 3000 yıllık kadim geçmişi ve Şia inancıyla harmanladığı kendine özgü, bol törenli ve kutlamalı özel günleri, geleneksel İslam kültüründen bağımsız bir duruş sergiliyor. Zeynep Özel, İranlı gençlerden Nazenin Nigihbal ile İran'da Muharrem ayında icra edilen törenler üzerine konuştu.
11/10/2016 16:04
Darbelere Direnen Şarkılar Marşlar video
Darbelere Direnen Şarkılar, Marşlar (video)

Ülkelerin yaşadıkları darbe girişimleri sonrasında demokrasiye adanan şarkılar ve marşlar bestelendi. Birliğe ve mücadeleye vurgu yapan şarkılar, darbelerle birlikte hatırlandı. Çeşitli ülkelerin darbe karşıtı müziklerini bir araya getirdik.
08/08/2016 15:03
İran Yakın Tarihinin Tanığı Sadabad Sarayı video
İran Yakın Tarihinin Tanığı: Sadabad Sarayı (video)

Tahran'da tarihin tanığı Sadabad Sarayı bugün müze olarak kullanılıyor. Sarayın mutfağı, Şah ve ailesinin İran’ı terk ettiği 1979 yılındaki haliyle duruyor. İhtişamlı sarayın mutfağı da bu görkemli mimarinin izlerini yansıtıyor.
29/07/2016 10:10

Aslında irfânî bir terim olan ve “perdenin kalkması ve manevi bir aydınlanmayı” tanımlayan keşf-i hicab terimi, İran’da 8 Ocak 1936 (17 Dey 1314) tarihinden itibaren bambaşka bir olgu için kullanıldı: Kadınlara çador, peçe, başörtüsü yasağının ve bu sefer perdenin değil de, örtünün kalkmasının adı “keşf-i hicab”dı.

Milletler farklı ama amaç aynı

Halep’teki acıların tazeliğiyle, İran terminolojisine en tahammülsüz dönemimizi yaşıyoruz belki de. Öte yandan şu an Orta Doğu’da İran’ın önünü açanlarla, bir zamanlar bizimle birlikte komşu ülke İran’a da modernleşme telkin edenlerin aynı güçler olduğunu görüyoruz. Bu telkinlerin sonucunda Rıza Şah, bir modernleşme girişimi olarak 8 Ocak 1936 yılında kadınların her tür örtüyle dışarıya çıkmasını yasakladı. 28 Kasım 1925’ten yani en acı şekilde deneyimlediğimiz şapka kanununun ilanından 11 yıl sonra İran’da da, bizdekine ilave olarak sarık vs. erkek kıyafetleri ve çador, peçe ve başörtüsü vs. kadın kıyafetleri yasaklandı. Yasaktan hemen önce, Rıza Şah’a bir törende eşlik eden eşi ve kızları, başörtüsüz, şapkalı bir şekilde katıldıkları kıyafetleriyle İran’da bir ilke imza atmış oldu.

Örtü yasağı ‘özgürlük’ olarak kutlanmış

Dini sembollerle dışarı çıkmanın yasaklanmasıyla birlikte en kanlı gösteriler Meşhed’de yapıldı. Bu gösterilerde bazı kaynaklara göre yüzlerce kişi öldürüldü.

Yasaklarla birlikte artık kadınların sokağa çıkamaması, öykülere de konu oldu. Aslında bir din âliminin oğlu olan, Marksist geçmişe sahip yazar Celâl Âl-i Ahmet, kendi hayatından yola çıkarak, Faulknervari bir üslupla, tüm bu olan biteni “Ceşn-i Ferhunde” (Kutlu tören) hikayesinde bir çocuğun perspektifinden, heyecan dozunu hiç düşürmeden anlatmıştır: “Her şey, şehrin en önemli din âlimlerinden birinin oğlu olan Abbasların evine resmi bir davetiye gelmesiyle başlamıştır. Davetiyede şöyle yazmaktadır: ‘17 Dey Kadınların Özgürlüğünü kutlama törenine eşinizle birlikte davetlisiniz’

Resmi bir davet olması ve örtü yasağının ‘özgürlük’ olarak kutlanacağı törene, bir din âliminin eşiyle katılma zorunluluğu, evde Abbas’ın tam olarak adlandıramadığı bir telaşın ortaya çıkmasına sebep olmuştur.”

Ayrıca Fatıma Sadıki’nin “Modern Yasak: Keşf-i Hicab” adlı kitabı, örtü yasağını ve dönemin olaylarını ayrıntılı bir şekilde ele almaktadır.

Yasak, 1941 İran İşgalinde, Şah’ın sürgüne gitmesiyle, zamanla unutulmuş ve etkisini kaybetmiştir.

1979 İnkılabından itibarense, İslam Cumhuriyeti adıyla kurulan yeni sistemde, İranlı kadınlar, o günlerin tam aksine bu defa da bir örtü çeşidiyle dışarı çıkmak zorundadırlar.

 

Zeynep Özel






İlgili Konular